Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha böyük rol oynaya biləcəyinə dair qlobal miqyasda etiraflar artır. Məsələ ilə bağlı qardaş Türkiyənin "Haber7" nəşri yazır ki, Avropa təlaş içərisində Rusiya qazını əvəz edəcək vasitə axtarır: “Bu baxımdan, bir ölkə bir çox ölkələr üçün qaz təchizatı sahəsində həmin alternativ olmağa hazır olduğunu bildirib. Eyni zamanda, həmin Avropada etiraf edirlər ki, Rusiya qazının çatışmazlığını kompensasiya etmək o qədər də asan olmayacaq. Qardaş ölkəmiz Azərbaycan enerji böhranı şəraitində İsveçrə üçün alternativ olmağa hazırlaşır.
İsveçrə Qaz Sənayesi Assosiasiyasının bəyanatına görə, Ukrayna münaqişəsinə görə Rusiya qazının Avropaya tədarükü kəsilərsə, İsveçrə də öz istehlakını azaltmalı olacaq. Enerji böhranı yaranacağı təqdirdə İsveçrə Azərbaycan qazını almağa ümid edir. Azərbaycan Rusiya-Ukrayna münaqişəsi fonunda bir çox ölkələr üçün qaz təchizatı sahəsində alternativ olmağa hazırlaşır. Bu yaxınlarda İsveçrə Qaz Sənayesi Assosiasiyasının nümayəndəsi Tomas Heqqlin bildirib ki, Rusiya qazının Avropaya nəqlində fasilələr yaranarsa, İsveçrə də öz istehlakını azaltmaq məcburiyyətində qalacaq. İsveçrə üçün ən mühüm alternativlərdən biri isə Azərbaycan qazıdır. Mümkün qaz təchizatı böhranına diqqət yetirən Heqqlin belə davam edib: “Biz buna hazır olmalıyıq. Rusiya qazının çatışmazlığı Avropada ən azı qısa müddətdə və istehlakı azaltmadan tam kompensasiya edilə bilməz. Lakin bu ssenaridə belə, İsveçrə yenə də üstün olacaq. Çünki İsveçrə Azərbaycandan qaz almağa davam edə biləcək". Nəşr daha sonra yazır ki, Azərbaycandan daha çox qaz almaq istəyən Avropa ölkələrinin sayı artır. Elə Azərbaycan da Avropaya qaz nəqlinin həcmini artırmaqda maraqlıdır. Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycan 3,5 milyard dollar dəyərində 5,7 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. 2021-ci ilin müvafiq göstəricisi ilə müqayisədə, ixrac olunan qazın həcmi 7,8% azalıb, dəyəri isə 4 dəfəyə yaxın artıb. Buna səbəb Avropada qazın yüksək qiymətləri olub. Belə ki, gəlirlərdə artım Azərbaycan qazını Avropaya daşıyan 2020-ci il dekabrın 31-də istismara verilən “Transadriatik” boru kəməri (TAP) hesabına baş verib. Avropa ölkələrində isə qaz bahalaşır. Məsələn, Almaniyada ölkədəki 13 milyon ev təsərrüfatının təchizatına cavabdeh olan elektrik tədarükçüləri aprel, may və iyun aylarında tariflərin təxminən 19,5 faiz artacağını bildiriblər. “Verivox” onlayn platforması 2022-ci ildə fərdi istehlakçıların üzləşəcəyi elektrik enerjisi qiymətlərindəki artımın Ukraynada baş verən hadisələrlə bağlı olduğunu bildirib. Almaniyada qazın qiymətində artım orta hesabla 42,3 faiz olacaq. Platforma qaz tədarükçülərinə “tarixdə görünməyən yüksək” qaz qiymətləri barədə xəbərdarlıq edir. Məlumata görə, əvvəllər bir ev təsərrüfatı təxminən dörd min kilovat-saat elektrik enerjisi istehlak edərək 1171 avro ödəyirdisə, hazırda bu rəqəm 1737 avroya çatıb. Digər ölkələrdə də qiymətlər yüksəlir.
Yaranmış şəraitdə Avropaya qaz nəqlinin həcm artımı Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin son hesabatında bu fonda deyilir ki, 2022-ci ildə TAP ilə Avropaya Azərbaycan qazının tədarükü 10 milyard kubmetrə çatacaq. Agentlik qeyd edir ki, 2021-2022 istilik mövsümündə Azərbaycan qazının Avropa İttifaqına tədarükü təxminən 4 milyard kubmetr artıb: "Oktyabr-fevral aylarında Azərbaycanda təbii qaz hasilatı 28 faiz və 3,4 milyard kubmetr artıb ki, bu Avropaya TAP vasitəsilə qaz tədarükünü 3,35 milyard kubmetr artırmağa imkan verib. 2021-ci ildə Azərbaycand təbii qaz hasilatı 25 faiz və ya 6,5 milyard kubmetr artıb". Həmçinin qeyd olunur ki, Azərbaycandan Avropaya qaz ixracı 40 faiz və ya 4,5 milyard kubmetr artıb. Bu artım davam edəcək. Artıq bəzi Avropa ölkələri üçün Azərbaycan əsas təchizatçılar sırasın yüksəlir. Məsələn, bu gün Azərbaycan İtaliyaya ən iri xam neft tədarükçüsüdür, indi isə TAP sayəsində üçüncü ən iri qaz tədarükçüsünə çevrilib. Azərbaycanın İtaliyadakı səfiri Məmməd Əhmədzadə "Euractiv" nəşrinə müsahibədə bu xüsusda bildirib: "Ötən il biz İtaliyaya yeddi milyard kubmetrə yaxın qaz tədarük etmişik. İndiki hasilat tempinin saxlanacağı təqdirdə bu ilin sonunadək İtaliyaya uzunmüddətli və spot müqavilələr üzrə qaz ixracımız 9,5 milyard kubmetrə çata bilər. Məhz bu günlərdə TAP konsorsiumunun rəhbərliyi qaz kəmərinin tam nəql gücünə çıxdığını bildirib. Söhbət sutkada 33 milyon kubmetr və ya ildə 12 milyard kubmetr qazdan gedir. Bunun 10,5 milyard kubmetri İtaliyanın payına düşür”. İndi Avropada nəzərə alırlar ki, Ukraynada müharibə aparan Rusiya enerji resurslarının ixrac istiqamətini dəyişdirmək niyyətini gizlətmir. Bu məqsədlə Rusiya ixrac üçün yeni infrastruktur layihələrinin icrasını sürətləndirməyə başlayıb. Şimal qonşumuz indi neft, qaz və kömür tədarükünü Cənub və Şərqə yönəltməyə daha çox diqqət yetirir. Qərb istiqamətində enerji resurslarının tədarükü bu kontekstdə azalacaq. Araşdırmalar göstərir ki, Rusiya enerji resursrlarından imtina Qərb dövlətləri üçün ciddi problemlər yaratmaq iqtidarındadır. Bunu statistik rəqəmlər də təsdiq edir. Ötən ilin yekunlarına əsasən, Rusiyadan 214 milyon ton kömür, 230 milyon ton neft və 244 milyard kubmetr qaz ixrac edilib. Kömürün 28 faizi, neftin yarıdan çoxu, qazın 63 faizi Avropa, ABŞ və Yaponiya tərəfindən alınıb. Bu həcmin azalması Qərbdə enerji ilə bağlı ciddi çətinliklər yaradacaq. Elə buna görə də Qərb ölkələrinin Azərbaycanla enerji sahəsində əməkdaşlığı daha da genişlənir.
Tahir TAĞIYEV
