Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərin azad edilməsindən sonra bu yerlərdə dağıdılmış infrastrukturun, viran qoyulmuş şəhər və kəndlərin bərpası bu gün dövlət qarşısında duran əsas məsələlərdən biridir. Prosesi dəyərləndirən ekspertlər bu fikirdədir ki, Azərbaycan bu işin öhdəsindən layiqincə gələcək və bunun üçün ölkənin həm imkanı, həm də müvafiq təcrübəsi var.
Mövcud vəziyyəti şərh edən rus hərbi ekspert İqor Korotçenko qeyd edir ki, azad edilmiş ərazilərdə Azərbaycanı genişmiqyaslı işlər gözləyir. Bu yerlərin müəyyən hissəsinə baş çəkdiyini bildirən ekspert qeyd edir: “Bir tərəfdən Azərbaycana görə sevindim, çünki 30 illik işğalın dəhşətlərinə, nəhayət ki, son qoyulub, torpaqlar azad edilib. Digər tərəfdən, bütövlüklə dağılıb yerlə yeksan olunmuş şəhər və kəndləri görmüşəm. O cümlədən Füzuli və Ağdamda olmuşam, bu şəhərlər yer üzündən silinib”. Onun sözlərinə görə, Qarabağda gördüyü şəhərlər sanki nüvə bombardmanına tutulması təəssüratı bağışlayırdı: “Bu, Azərbaycana qarşı nifrət bombasıdır. İndi Qarabağda çox böyük bərpa və quruculuq işləri görülməlidir. Bunun üçün uzun illər və külli miqdarda vəsait lazım gələcək”.
Xatırladaq ki, Azərbaycan bu prosesə özəl sektoru və xarici şirkətləri də daxil etmək istiqamətində müvafiq işlər aparır. Artıq Türkiyə şirkətləri bu prosesə faəl şəkildə qoşulub. Xatırladaq ki, baş nazir Əli Əsədov da bu günlərdə qeyd edilən xüsusda müvafiq açıqlamalar verib. O bildirib ki, türk şirkətləri artıq infrastruktur layihələrini icra etməyə başlayıblar: “Zəfər yolu adlanan Füzuli-Şuşa yolu, həmçinin Toğana-Kəlbəcər yolunun tikintisində artıq türk şirkətləri iştirak edirlər. Bundan əlavə, Füzulidə tikiləcək hava limanının layihəsində də türk şirkətlərinin iştirakı nəzərdə tutulub. Ümumiyyətlə, bərpa işlərinin layihələrində türk qardaşlarımızı görməkdən çox məmnunuq”. Bundan başqa, macar şirkətləri də işğaldan azad olunmuş ərazilərdə quruculuq proqramına qoşulmağa hazırlaşır. Həmin şirkətlərə “EXIM Bank”dan artıq 100 milyon dollarlıq kredit xətti də açılıb. Macarıstan hökumətinin Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərinin minalardan təmizlənməsinə qrant ayırması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Macarıstanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Viktor Szederkenyi ölkəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü hər zaman dəstəklədiyini və Azərbaycanla əlaqələri genişləndirmək əzmində olduğunu, ikitərəfli əməkdaşlığın daim inkişaf etdiyini bildirib. O, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yenidənqurma layihələrində iştirakda macar şirkətlərinin marağının artan xətt üzrə inkişaf etdiyini bildirir. ABŞ, Yaponiya, Böyük Britaniya və digər bir sıra ölkələrin də şirkətləri qeyd edilən prosesdə iştiraka hazırlaşır.
Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov bütün bunları vacib sayır. Onun sözlərinə görə, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizin bərpa və yenidən qurulması, həmin ərazilərdə iqtisadi inkişafın formalaşması ilə bağlı görülən işlər sistemli və kompleks şəkildə həyata keçirilir. Deputat bildirib ki, dövlət başçısı tərəfindən həmin ərazilərimizin bərpası və iqtisadiyyatın qurulması ilə bağlı 4 mühüm prioritet müəyyənləşdirilib: “İlkin mərhələdə həmin ərazilərə dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsi, ikinci mərhələdə infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, üçüncü mərhələdə sosial obyektlərin, inzibati binaların inşası, sonuncu mərhələdə isə məskunlaşmanın başa çatdırılması reallaşacaq. Bu da, təbii ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərimizin səmərəli şəkildə bərpasına imkan verəcək. Həmin ərazilərimizin inkişafı ilə bağlı hazırlanan konsepsiyada həm təşviq, həm də sahibkarlar üçün güzəştlər nəzərdə tutulub. Bu ərazilərdə fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün xüsusi güzəşt mexanizmi tərtib olunacaq. Bu, dövlət-özəl tərəfdaşlığının daha da gücləndirilməsinə imkan verəcək. Dövlət-özəl tərəfdaşlığı fonunda işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə daha çox investisiyanın cəlb olunmasını müşahidə edəcəyik. Bu il dövlət büdcəsindən işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası üçün 2,1 milyard manat vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulub. Eyni zamanda, Qarabağ Dirçəliş Fondu yaradılıb. Fond büdcədənkənar vəsaitin müxtəlif mənbələrdən cəlb edilməsi və bu vəsaiti işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə yönəltməyi əsas məqsəd olaraq qarşısına qoyub. Fondun digər fəaliyyətlərindən biri dövlət-özəl tərəfdaşlığının dəstəklənməsi və gücləndirilməsidir. Bu baxımdan biz işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə özəl sahibkarların, sərmayənin daha geniş şəkildə cəlb olunmasını görəcəyik".
Onu da xatırladaq ki, prezident fərmanı ilə yaradılmış Qarabağ Dirçəliş Fondu işğaldan azad olunmuş torpaqlarımızda quruculuq işlərinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayacaq. Fond, ümumiyyətlə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı məskunlaşma üçün müasir və layiqli həyatın təmin olunmasında, bütün sahələrdə quruculuq-bərpa və abadlıq işlərinin aparılmasında, təhlükəsiz yaşayışın, səmərəli fəaliyyətin və rifahın davamlı artmasının dəstəklənməsində mühüm əhəmiyyət daşıyacaq. Bundan başqa, fond azad edilmiş ərazilərinin bərpası və yenidən qurulması, habelə dayanıqlı iqtisadiyyata və yüksək rifaha malik regiona çevrilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərə maliyyə dəstəyi göstərilməsini və sərmayələrin cəlb edilməsini, bu sahədə dövlət-özəl tərəfdaşlığının inkişafını təmin edəcək. Xatırladaq ki, Qarabağ Dirçəliş Fondunun vəsaitləri fiziki və hüquqi şəxslərin ianələri, qrantlar və qanunla qadağan olunmayan digər mənbələr hesabına formalaşır.
Tahir TAĞIYEV
