Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tarixə qovuşmasına baxmayaraq, Azərbaycan ordusunu gücləndirməkdə davam edir. Belə görünür ki, cari il ərzində də ordunun gücləndirilməsi məqsədilə dövlət böyük həcmdə vəsait xərcləyəcək. Bu fonda Azərbaycanın müasir hərbi aviasiya vasitələri ala biləcəyinə dair məlumatlar da dolaşmaqdadır. Söhbət ilk olaraq Rusiyanın beşinci nəsil Su-57 döyüş təyyarələrindən gedir.
Rusiyanın hərbi-texniki əməkdaşlıq üzrə Federal Xidməti bu təyyarələrin ixracına hazırdır. Potensial alıcılar sırasında Türkiyə və Azərbaycanın da adı yer alır. Federal Xidmətdən bildirilib ki, yeni təyyarələrin ilk olaraq Türkiyəyə tədarükü üçün danışıqların davam etdirilməsinə hazırdırlar: "Türkiyə nümayəndələri hər şeyi bəyəndilər. Əgər bu təyyarəyə maraq olarsa, biz bu məsələ ilə bağlı danışıqların davam etdirilməsinə hazırıq". Rusiya Müdafiə İxracatı Federal Dövlət Unitar Müəssisəsi (“Rosoboroneksport”) də bildirir ki, artıq 5-ci nəsil Su-57 qırıcılarının satışını konsaltinq və strateji tərəfdaşlara təklif etməyə hazırdır. Şirkətin baş icraçı direktoru Aleksandr Mixiyev bu barədə aşağıdakıları bildirib: “Hazırda Su-57E çoxfunksiyalı beşinci nəsil qırıcılarının tədarükü ilə bağlı dünyanın ayrı-ayrı ölkələri ilə ilkin məsləhətləşmələr aparırıq. “Rosoboroneksport”, Rusiyanın strateji tərəfdaşları maraqlanacağı təqdirdə, Su-57 satmağa hazırdır”.
Xatırladaq ki, Su-57 hər növ hava, yer və yerüstü hədəfləri məhv etmək üçün hazırlanmış Rusiyanın beşinci nəsil döyüş təyyarəsidir. Mütəxəssislərin fikrincə, yüksək manevr xüsusiyyəti və səsdən sürətli uçuşu həyata keçirmə qabiliyyətilə yanaşı, müasir tipli gəmi avadanlığı kompleksi Su-57-nin rəqiblərindən üstünlüyünü təmin edir. Təyyarə ilk dəfə 2010-cu ildə havaya qalxıb. “Army-2019” forumunda Rusiya Aerokosmik Qüvvələri ilə birgə 76 Su-57 təchizatı üçün müqavilə imzalanıb. Rus ordusu üçün ilk təyyarə 2020-ci ildə təhvil verilib. Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycan Rusiyanın ən yaxın tərəfdaşlarından biridir və ölkəmizin silah ixracatında Rusiya liderdir. Rus ekspert Aleksandr Razuvayev Azərbaycanın bu qırıcıların ilk alıcıları sırasında yer almasını tamamilə mümkün sayır: “Son 10 il ərzində Azərbaycan təqribən 5 milyard dollar məbləğində Rusiya silahı əldə edib. S-300 PMU-2 zenit raket sistemlərinin iki divizionunun, 100-ə qədər T-90S tankının və 118 ədəd BMP-3 piyada döyüş maşınının, 18 özüyeriyən “Msta-S” artilleriya qurğusunun, 18 ədəd “Smerç” yaylım atəşi reaktiv sistemlərinin işəsalma qurğularının və digər hərbi texnikanın alınması üçün müqavilələr imzalanıb. İndi yeni və daha vacib anlaşma mümkündür. Bura Su-57 qırıcıları da aiddir”. Hazırda Su-57 bəzi parametrlər baxımından rəqiblərini xeyli qabaqlayır. Məsələn, Su-57 beşinci nəsil qırıcıları arasında ilk olaraq hipersəs raketlərini daşıyır. Qeyd edək ki, Su-57 “Suxoy” kompaniyasında hazırlanıb. Rusiyanın yeni platformada ən müasir hərbi təyyarəsidir. Çoxfunksiyalı Su-57 uzaq və yaxın məsafəli döyüşlərdə hər növ hava hədəflərini məhv etmək, düşmənin hava müdafiəsini yararaq yer və suüstü hədəfləri dağıtmaq, bazadan uzaq məsafədəki hava məkanını izləmək və düşmən aviasiya idarəetmə sistemini darmadağın etmək üçün nəzərdə tutulub. Təyyarə yüksək dərəcədə texnoloji inkişafa çatdırılıb və Suriya səmalarında döyüş şəraitində sınaqdan keçirilib. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin dərhal bu təyyarədən 76 ədəd sifariş verməsi heç də təsadüfi deyil. Rusiyaya məxsus Su-57 qırıcısı idarəetmənin yüksək səviyyədə avtomatlaşdırmasına və heyətin intellektual dəstəyinə inteqrasiya olunmuş yeni avionika kompleksi ilə təchiz edilib. İdarəetmə mərkəzlərində avadanlıq yerüstü idarəetmə sistemləri ilə və aviasiya qrupu daxilində real vaxtda məlumat mübadiləsinə imkan verir, yaxud tapşırıqları avtonom şəkildə yerinə yetirir. Su-57-nin prioritetləri və silahlanması Amerikanın F-22 və F-35 qırıcıları ilə müqayisədə daha böyük məsafələrdə təhdidləri aşkar etməyə və aradan qaldırmağa imkan verir. Bu qırıcıların timsalında hərbi əməliyyatların aparılmasında texnologiyaların və konsepsiyaların kompleks mübarizəsi uğurla həyata keçirilir. Bu ən yeni döyüş təyyarəsi 400 kilometrə qədər olan məsafədə hava və yerdəki hədəfləri aşkarlaya, 62 obyektə qədər izləyə və hədəf təyinatlarını digər təyyarələrə, məsələn, zərbə PUA-larına ötürə bilir. Amerikanın "Military Watch Magazine" nəşri Rusiyanın hipersəsli raketlər və yeni Saturn-30 mühərriklərinin inteqrasiyası ilə Su-57-nin dizayn imkanlarını altıncı nəsil səviyyəsinə daha da yaxınlaşdırdıqdan sonra bu qırıcılara tələbatın daha da artacağından bəhs edir. Üstəlik, döyüş yükünün təyyarənin ağırlığına nisbəti dördüncü nəsil qırıcılarındakından xeyli yüksəkdir və süni intellekt Su-57-nin ağır hücum dronları ilə birlikdə uğurla işləməsinə imkan verir. Su-57 qırıcısı həm də onunla unikaldır ki, onda altıncı nəsil texnologiyalarının bəzi xüyusiyyətləri öz əksini tapıb. O, təsirli döyüş vahidi olmaqla yanaşı, həm də bir növ elmi laboratoriya, tədqiqat poliqonu sayıla bilər. Pilotlu Su-57 avtomatik rejimdə tapşırıqların 90%-ni yerinə yetirməyə və hətta əvvəlcədən hazırlanmış bir proqramla tam avtomatik rejimdə də işləməyə qadirdir. Su-57 qırıcısının pilotsuz hücum dronuna inteqrasiyası altıncı nəsil ağır insansız təyyarə eskadrilyalarının döyüş istifadəsinin yeni taktikasına və praktikasına səbəb olur.
Nahid SALAYEV
