Nicat Qulami: "ƏSA Teatrı ölkəmizdə əsas heyəti əlilliyi olan aktyorlardan ibarət ilk inklüziv teatrdır"
"Hazırda əlilliyi olan hansısa aktyorumuza görə səhnədə problem yaşamırıq"
Azərbaycanda teatr sənətinə dövlət qayğısı yeni teatrların yaranmasına səbəb olan amillərdən biridir. İstedadlı gənclərin bir araya gələrək yaradıcılıqla məşğul olması müsbət bir göstəricidir. Barəsində danışacağım teatr son illər yaranıb. Onun başqa teatrlardan fərqi böyükdür. Söhbət
inklüziv ƏSA Teatrından gedir. Bu teatrın əsas heyəti fiziki əngəli olan insanlardır. Bu teatrda fiziki cəhətdən əngəlli olan gənc aktyor və aktrisalarla yanaşı, heç bir fiziki əngəli olmayan insanlar da çalışır. Hələlik dünyada yeganə olan inklüziv ƏSA Teatrının baş meneceri Nicat Qulami ilə əlaqə saxlayıb bu teatrın yaranma zərurətindən, gördüyü işlərdən danışdıq, cəmiyyətdə, eləcə də teatr aləmində hansı səviyyədə qəbul olunmasını müzakirə etdik.
- Nicat bəy, bildiyim qədər, inklüziv Əsa Teatrı əlilliyi olan və olmayan istedadlı insanları bir araya gətirib. Bu teatr necə yarandı? ƏSA adını seçməyinizin səbəbi?
- Doğrudur, ƏSA Teatrı ölkəmizdə əsas heyəti əlilliyi olan aktyorlardan ibarət ilk inklüziv teatrdır. Hətta təvakökarlıqdan uzaq olsa da, demək lazımdır ki, ƏSA Teatrı hazırda dünyada məhz bu cür fəaliyyət göstərən yeganə teatrdır. Dünya üzrə əlilliyi olan şəxslərdən ibarət müxtəlif xareoqrafiya və rəqs qrupları olsa da, həm sayları çox azdır, həm də bunlardan sadəcə bir neçəsi peşəkar şəkildə fəaliyyət göstərir. Teatra gəldikdə isə, belə bir ikinci aktiv fəaliyyət göstərən teatr yox dərəcəsindədir.
ƏSA Teatrı keçən ilin sentyabr ayında hazırda bədii rəhbərimiz olan Nihad Qulamzadə tərəfindən yaradılıb. Məqsəd əlilliyi olan şəxslərin incəsənətə daha yaxın olmasına dəstək vermək, əlilliyi olan şəxsləri monoton həyat tərzində müəyyən qədər də olsa uzaqlaşdırmaq, cəmiyyətə inteqrasiyasını təşkil etməkdir. Bildirmək istəyirəm ki, əlilliyi olan şəxslər daha əvvəl ölkəmizdə nəinki teatrla məşğul deyildilər, hətta teatrlara tamaşaçı qismində də qatılmırdılar. Lakin hazırda ƏSA Teatrının fəaliyyəti nəticəsində biz bu yöndə çox böyük dəyişikliklərə imza atmışıq və atmağa davam edirik.
Əngəlsiz. Sərhədsiz. Azad, yəni ƏSA. Düşünürəm ki, teatrımız üçün bundan daha yaxşı ad ola bilməzdi.
- Sizin tamaşalarda iştirak edənlər arasında yerimə əngəli olanlar da var? Onların səhnə hərəkətində problemlər olmur ki?
- Komandamızda müxtəlif əlillik dərəcəsi olan şəxslər var. Məsələn, teatrımızın direktoru və aktyoru Orxan Adıgözəl əlil arabasındadır və iki tamaşamızda da oynayıb. İstənilən halda, bu vəziyyət müxtəlif çətinliklər yaradır, lakin bizim işimiz də məhz budur. Bu çətinliklərə qalib gəlmək və yalnız məqsədə doğru irəliləmək. İncəsənət sərhəd tanımır, istənilən problemin həllini tapmaq, onu asanlaşdırmaq mümkündür. Əsas odur ki, istəyək, buna görə mübarizə aparaq.
Hazırda əlilliyi olan hansısa aktyorumuza görə səhnədə problem yaşamırıq.
- Hansı qurumlardan dəstək almısınız?
- Bu teatr yarananda hər kəsin öhdəsinə bir vəzifə düşdü. Mənim də üzərimə düşən baş menecer vəzifəsi idi. Yəni daha çox maliyyə məsələləri. Təbii ki, ilk yarandığımız vaxtlar beş nəfərlik komanda olduğumuz üçün, bu vəzifə bölgüsü çox ədalətli olmuşdu. Teatrımız fəaliyyətə başladığı zamandan bəri teatrın maliyyə məsələlərini öz üzərimə götürmüşəm. Digər qazanclarımı üst-üstə qoyub nəsə etməyə çalışmışıq. Bu müddət ərzində təkcə Böyük Britaniyanın ölkəmizdəki səfirliyi quracağımız tamaşa üçün maliyyə dəstəyi göstərdi. Bu da kiçik məbləğ idi.
- Bəs hazırda?
- Hazırda heç bir yerdən nə maliyyə, nə də texniki dəstək alırıq. Açığı, bununla bağlı müraciətlər də etməmişik. Çünki buna ümidimiz yoxdur.
- Fəaliyyət göstərmək üçün şəraitiniz necədir? Binanız varmı?
- Hələ ki, fəaliyyət göstərməyə, pis-yaxşı, bir yerimiz var. Noyabr ayından bəri kirayələmişik və öz hesabımıza xərcləri qarşılayırıq. Lakin şəraiti bizim növbəti işlərimiz üçün uyğun olmadığı üçün, yaxın zamanda başqa bir yerə kirayə getməyi düşünürük. Şəraiti nisbətən yaxşı olan məkanların da aylıq haqqı çox olur. Çalışırıq bir təhər öhdəsindən gələk.
Tamaşa oynamağa isə səhnəmiz yoxdur. Kirayə qaldığımız məkanlarda ancaq görüşlər və tamaşa məşqləri edə bilirik.
- Kollektivinizin neçə üzvü var?
- Teatrımız 5 nəfərlik heyətlə fəaliyyətə başlamışdı. Lakin hazırda ƏSA Teatrı 20 nəfərdən çox heyətə sahibdir. Qısa zamanda isə bu rəqəmin daha da dəqiqləşəcəyi və qarşıdakı beş il üçün toxunulmaz rəqəm yaradılacağı düşünülür. Qeyd edim ki, 20 nəfərlik heyətin 12 nəfərini əlilliyi olan şəxslər təşkil edir.
- Uilyam Şekspirin "Yay gecəsində yuxu" komediyası əsasında "Yuxum" adlı tamaşa sizin teatra uğur gətirdi. Digər tamaşalarınız barədə nə deyərdiniz?
- "Yuxum" tamaşasının uğurlu olması bizim üçün gözlənilən idi. Çünki hər keçən gün biz daha çox peşəkar şəkildə fəaliyyət göstəririk və komandamızın çoxluğu imkan verir ki, biz sürətli şəkildə işləyək. Biz piar məsələlərinə də çox önəm veririk. "Yuxum" tamaşası ərəfəsində, nəhayət, istədiyimiz şəkildə piar işləri ilə məşğul ola bilirdik. Biz daha çox kütləni tamaşamıza səslədik. Bunun da nəticəsində tamaşamıza üç gün qalmış bütün biletlərimiz satıldı. Premyera günü isə 370 nəfərlik zalda 450-yə yaxın tamaşaçı var idi. "Yuxum" tamaşası koloritli və dinamik tamaşadır. Tamaşanın komediya janrında olması, on beş aktyorun çıxış etməsi, geyimlər, səhnə dekorasiyası koloritliyin və dinamikanın əsasını təşkil edirdi.
Digər tamaşalarımız da teatrımıza xeyli uğur gətirib. Lakin təbii ki, hər yeni iş daha peşəkar və daha uğurlu olacaq.
- Ümumiyyətlə, fiziki əngəli olan insanların teatr, kino sahəsində irəliləməsi bir qədər çətindir. Bəzən buna maneələr də törədənlər tapılır. Sizin aktyorların kinoda özünü sınaması məsələsi aktualdırmı?
- Biz sübut etdik ki, fiziki məhdudiyyətli şəxslər də teatrla məşğul ola bilər. Aktyor olaraq səhnəyə çıxa bilər. Bunu həm də çox qısa zaman içində, zəhmət və əzm nəticəsində sübut edə bildik. Qaldı film məsələsinə, Azərbaycanda hazırda ümumiyyətlə film sektoru çox qarışıqdır. Hətta böyük monopoliyalar var. İndi burada sual yaranır ki, bəs teatrda bunu necə sübut etdiniz? Çox rahat. Çünki ölkə teatrında monopoliya yoxdur, buna səbəb də teatrların qazanc gətirməməsidir. Lakin ƏSA olaraq gələcək üçün ən böyük planlarımızdan biri də film sektoruna girməkdir. Hətta artıq əlilliyi olan və olmayan aktyorların birgə oynaya biləcəyi film ssenarimiz də var. Fəaliyyətimizə mane olmasalar, bütün planlarımızı həyata keçirəcəyik.
- Bir sıra mütəxəssislər hesab edir ki, ƏSA teatr mühitinə yeni ab-hava gətirib. Sizcə onlar əsasən nələri nəzərdə tutur?
- Bu danılmazdır. ƏSA Teatrı nəinki son illərdə, 21-ci əsrdə Azərbaycan teatr tarixi üçün ən böyük hadisələrdən biridir. Bəlkə də elə yeganəsidir. Buna səbəb, təbii ki, ilk olaraq teatrımızın özünəməxsus xəttinin olmasıdır. Bundan da əlavə, nəzərinizə çatdırım ki, bir-bir teatr qapılarını döysək, soruşsaq, məlum olacaq k, onların heç bir tamaşasında biletlər tamaşaya üç gün qalmış bitməyib. Ən azı son illər bu belədir. Və bir şeyi də nəzərinizə çatdırım ki, biz digər teatrlar kimi, biletləri məcburi şəkildə hansısa qurumlara satmırıq və hər hansı qalmaqallarla gündəmə gəlib tamaşaçı qazanmırıq. Hazırda bir çox teatrlar bizi özlərinə örnək götürür. Bunu hər nə qədər gizlətsələr də, göstərdikləri sistematik fəaliyyət bunu aşkar edir. Bu da, öz növbəsində, bizi sevindirir.
Tamaşaçılarımız bizi sevir, bizə etimad göstərir. İlk növbədə buna səbəb teatrımızın inklüziv olması olsa da, göstərdiyimiz fəaliyyətin də çox böyük rolu var. Biz heç bir qurumun və ya şəxsin qarşısında əyilmirik, problemlərə sinə gəlirik, daim teatrımızın məqsədləri haqqında düşünürük, mübarizə aparırıq. Tamaşalarımızda sosial problemlərə toxunuruq, hər zaman tamaşaçılarımıza doğrunu çatdırmağa çalışırıq. Ölkəmizin adı üçün çox dəyərli olan işlə məşğuluq. Bundan sonra da belə olacaq. Tamaşaçılarımız, teatrımızı tanıyanlar bizi daha çox məhz buna görə sevir.
- Teatrı xaricə çıxarmaq, beynəlxalq festivallara qatılmaqla bağlı planlarınız varmı?
- Teatrımız artıq bir çox xarici ölkələrdə də tanınır. Bu ilin iyun ayında teatrımız Ukraynada keçirilən inklüziv incəsənətlə bağlı beynəlxalq forumda iştirak edib. ƏSA Teatrı olaraq beynəlxalq festivallara qatılmaq, qastrollar həyata keçirmək planlarımız var. Bizim teatrın fəaliyyəti ölkəmizin adını beynəlxalq arenada layiqincə təmsil etməyə imkan verir. Bu proses isə bir qədər çətindir. Nəinki ƏSA Teatrının, digər teatrların da dünyaya çıxması üçün maddi dəstəyə ehtiyacı var. Bunu da dövlət qarşılamalıdır. Çünki biz nə qədər dünyəvi məqsədə xidmət etsək də, bu ölkənin adını təmsil edirik. Növbəti tamaşalarımızın Gürcüstan və Türkiyədə nümayişi nəzərdə tutulub. Bu nəzərdə tutulan tamaşalar mütləq şəkildə adını çəkdiyimiz ölkələrdə nümayiş olunacaq. Ümumiyyətlə, planlarımız çoxdur və genişmiqyaslıdır.
İradə SARIYEVA
