Azərbaycanın xarici borclarında iki nüans...

Tarix: 23.09.2014 / 02:41
Bölmə: İqtisadiyyat

Qərb ölkələrində iqtisadi böhran hələ tam səngimədiyindən, burada hökumətlərin borclanmaya getmək səviyyəsi də yüksək olaraq qalır. Məhz bu səbəbdən dünyanın bir çox nüfuzlu maliyyə qurumları beynəlxalq miqyasda borclanma səviyyəsinin artdığını bildirir. Bura, əsasən böhrandan əziyyət çəkən Avropa ölkələri, o cümlədən Yunanıstan, İspaniya və digərləri aid olunur.
Adları çəkilən ölkələrin xarici borcları durmadan artır və hətta ümumi daxili məhsulun həcmindən də çoxdur. Həmin ölkələrlə müqayisədə xarici borc sahəsində Azərbaycanın vəziyyətinin dəfələrlə yaxşı olması isə heç kimə sirr deyil.
Amma ekspertlər, zəif də olsa, ölkəmizdə xarici borcun həcminin artdığını bildirir. Maliyyə Nazirliyinin məlumatından aydın olur ki, ilin əvvəlinə xarici dövlət borcumuz 4 milyard 753 milyon manat təşkil edirdisə, iyul ayının 1-nə bu borc 4 milyard 987 milyon manata çatıb. Yəni xarici borcun həcmində artım olub. Əsasən Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi və digər beynəlxalq maliyyə qurumlarından cəlb edilmiş vəsaitlər iqtisadi islahatlar proqramlarının dəstəklənməsi, infrastrukturun bərpası və yenidən qurulması, habelə yol tikintisi, regionların su təchizatının yaxşılaşdırılması, dəmiryol nəqliyyatı xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, sənaye və s. sahələrə sərf edilib. Borc vəsaitlərinin 7,7%-i 10 ilə qədər, 62%-i 10 ildən 20 ilə qədər, 30,3%-i isə 20 ildən artıq olan müddətə cəlb olunub.
Qeyd olunduğu kimi, borc səviyyəsinə görə Azərbaycanın vəziyyəti pis deyil. Bir sıra dünya ölkələrində xarici dövlət borcu səviyyəsi ümumi daxili məhsul (ÜDM) həcminin 100 faiz ətrafında və yaxud bundan yuxarı təşkil etdiyi halda, ölkəmizdə xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula olan nisbəti 8,5 faiz təşkil edir. Son vaxtlar müxtəlif beynəlxalq reytinq təşkilatları tərəfindən ölkəmizin iqtisadi vəziyyətinin yüksək dəyərləndirilməsi həm də bununla əlaqədardır. Məlumat üçün bildirək ki, qonşularımızdan xarici borcun ÜDM-ə nisbəti Türkiyədə 36, Rusiyada 14,1, Gürcüstanda 32,9, Macarıstanda 79,8, Slovakiyada 34,3, Çexiyada isə 40,2, böhran içində olan ölkələrdə isə hətta 100-150 faiz arasında təşkil edir. Amma Azərbaycanda da borcun artımı müəyyən narahatlıq doğurur. Məsələ burasındadır ki, ölkəmizdə ÜDM-in artım tempi də əvvəlki illərdəki kimi deyil. Digər tərəfdən, ölkənin böyük valyuta ehtiyatları var. Buna əsasən xaricdən cəlb olunan kreditlər azaldılmalı idi. Lakin buna rəğmən, iqtisadiyyatın bir sıra sektorlarına, xüsusən də infrastrukturun inkişafına daha artıq səviyyədə yönəldilməyə başlandı ki, nəticədə 2003-cü ildə ölkənin xarici borc səviyyəsi 1,575 milyard dollar təşkil edirdisə, 2010-cu ildə 3,86 milyard dollara yüksəldi. Hazırda isə 5 milyarda çatmaq üzrədir. Bu səbəbdən də xarici borclanmadakı artımın qarşısının alınması üçün növbəti büdcə ili üçün dövlət büdcəsi haqqında qanuna borc limitinin azaldılması ilə bağlı müddəanın daxil edilməsi daha məqsədəuyğundur. 2014-cü il üçün ölkənin daxili dövlət borcunun yuxarı həddi 1 milyard 200 milyon manat, xarici dövlət borcunun yuxarı həddi isə 2 milyard manat müəyyən edilib. Bu limitin azaldılması borclanma miqdarını da azalda bilər. Digər tərəfdən nəzərə alınmalıdır ki, borcların qaytarılmamasının bir qismi neft hasilatının azaldığı dövrə təsadüf edəcək. Ekspertlər də bildirir ki, ÜDM-də neftin dominant rolu azaldıqca xarici borcun dərinliyi daha çox özünü büruzə verəcək. Bu səbəbdən hesab olunur ki, hökumət sürətli xarici borc kursundan imtina etməlidir. Ekspertlər cəlb edilən xarici kreditlərin böyük əksəriyyətinin qaytarılma vaxtının 2018-ci ildən sonrakı dövrə təsadüf etdiyini xatırladır və bildirirlər ki, həmin dövrdə borcların qaytarılması üçün büdcədən pul ayrılması problem ola bilər. Çünki dövlət gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini neft və qaz gəlirləri təşkil edir, bir neçə ildən sonra neft və qazın dünya bazar qiymətini proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. O cümlədən təbii ehtiyatların satışından əldə olunan gəlirin həcminin də proqnozlaşdırılmasında müəyyən çətinliklər var. Gəlirlərin, eləcə də dünya bazarındakı dəyişikliklərin proqnozlaşdırılmasının mümkün olmadığı dövrlər üçün xarici borclanmaya getmək məqsədəuyğun deyil. Digər tərəfdən, bu borcların qaytarılmasına da az vəsait xərclənmir. Məsələn, bu il dövlət büdcəsində dövlət borclarına xidmətlə bağlı xərclər üçün 780,5 milyon manat vəsait ayrılıb.
Düzdür, Azərbaycanda müsbət məqam dövlət rezervlərinin məbləğinin xarici borcları 10 dəfəyə yaxın üstələməsidir. Bu da "sığorta yastığının" formalaşdırılmasına imkan verir. Lakin hökumətin məhz valyuta ehtiyatlarından istifadə edib borclanmaya getməsi məqbul sayılmır.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...