Azərbaycanda keçirilən son valyuta hərraclarında dolların durmadan bahalaşması müşahidə olunur. Bu prosesin nə qədər davam edəcəyi indi həm cəmiyyətdə, həm də ekspertlər səviyyəsində daha çox müzakirə olunan əsas mövzulardan biridir.
Hesab edilir ki, dolların məzənnəsi həm neftin qiymətindən, həm də dünyada gedən iqtisadi proseslərdən asılı olacaq. Həmçinin, ABŞ-da yeni administrasiyanın fəaliyyətə başlaması da bu prosesə təsir göstərən əsas məqamlar sırasında yer alacaq. Amma ABŞ-dan dolların məzənnəsi ilə bağlı yeni ziddiyyətli açıqlamalar gəlir. Məsələn, Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) rəhbəri Canet Yellen San-Fransisko şəhərində çıxışında deyib ki, 2019-cu ilin sonunadək ildə bir neçə dəfə faiz artımı olacaq.
70 yaşlı xanım iqtisadçı ABŞ iqtisadiyyatının FES-in əmək münasibətləri və inflyasiya hədəflərinə yaxın olduğunu bildirib. İşsizliyin 5 %-dən aşağı düşdüyünü xatırladan Yellen inflyasiya rəqəminin 2 %-ə yaxınlaşdığını qeyd edib: "İndi əksəriyyətiniz gələcək faiz artımının dəqiq vaxtını və faizlərin nə qədər artacağını bilmək istəyir. Ancaq sadə reallıq budur ki, bu barədə sizə cavab verə bilmərəm, çünki bu cavab iqtisadiyyatın gələcək aylarda necə inkişaf edəcəyindən asılıdır. İqtisadiyyatımız çox böyük və qarışıqdır. Gedəcəyi yolun təəccüblü və gözlənilməz nəticələri ola bilər. Buna baxmayaraq, sizə gözləntilərimi deyə bilərəm: ötən ay mən və əksər həmkarımız uçot dərəcəsini 2019-cu ilin sonunadək ildə bir neçə dəfə artırmaq barədə qərar qəbul etdik. Bununla da faiz dərəcəsi uzun vədəli təxminimizlə 3 %-ə yaxınlaşacaq".
Bununla yanaşı, Canet Yellen onu da diqqətə çatdırıb ki, ABŞ iqtisadiyyatı uçot dərəcələrinin artırılmasının təxirə salınması ilə xoş olmayan sürprizlərlə qarşılaşa bilər. Onun sözlərinə görə, neytral faiz dərəcəsinə keçməzdən öncə uzun müddət gözləmək gələcəkdə yüksək inflyasiyaya və maliyyə sabitliyinin pozulmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, FES rəhbəri ABŞ-da əmək məhsuldarlığının zəif templərlə artdığından məmnun olmadığını, bunun ÜDM-in artım tempini aşağı salacağını qeyd edib. Yellenin bu çıxışından sonra maliyyə bazarında ABŞ dollarının məzənnəsi digər valyutalarla müqayisədə bir qədər möhkəmlənib. Amma məsələnin digər tərəfi, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ABŞ-da yeni hökumətin fəaliyyətə başlamasıdır. Hakimiyyət başına keçən ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Tramp dolların heç də güclənməsini istəmir. O bildirib ki, hazırda dolların məzənnəsi şişirdilib: "Hazırda dolların məzənnəsi şişirdilib, bunun əsas səbəblərindən biri də Çinin öz milli valyutasının məzənnəsinin aşağı səviyyədə saxlanmasına yönəlmiş addımlarıdır". Tramp Çini yenidən valyuta manipulyatoru adlandırıb: "Bizim şirkətlər Çin kompaniyaları ilə rəqabət apara bilmir. Səbəb sadədir. Bizim valyuta güclüdür və bu bizi öldürür". Elə bu fonda yeni hökumətin dolları ucuzlaşdırmaq istiqamətində əməli addımlar atması gözlənir. Digər tərəfdən, Donald Tramp vergi islahatlarının keçirilməsinin çətin olduğunu bildirib. Onun bu mövqeyi də dolların dünya valyuta bazarında mövqeyinə təsir edir. ABŞ mediası yazır ki, investorlar Trampın yanvarın 20-də ABŞ prezidentinin inauqurasiya mərasimi zamanı çıxışında vergi islahatları və büdcə stimullaşdırılması ilə bağlı fikirlərinə diqqət edəcək. Məhz burada Trampın söyləyəcəyi fikirlər də tarixi maksimum səviyyələrə yaxın olan ABŞ fond birjaları indekslərində azalma, dolların məzənnəsinin isə ucuzlaşmasına rəvac vermək iqtidarındadır. Tramp isə Çinlə rəqabətə görə, Federal Ehtiyatlar Sistemindən fərqli olaraq, dolların bahalaşmasını istəmir və onun, əslində, dolların ucuzlaşması istiqamətində addımlar atması istisna deyil. Çünki Çin milli valyutasını bir qədər də ucuzlaşdırmağa hazırlaşır. Bunun əsas səbəblərindən biri də ölkədən kapital axınının qarşısını almaqdır. Qeyd edək ki, təkcə 2016-cı ildə Çindən kapital axını 728 milyard dollar təşkil edib. "Financial Times" qəzeti yazır ki, bu, 2015-ci illə müqayisədə 2,2 % azdır. Amma yenə də kifayət qədər böyük rəqəmdir. Qeyd edək ki, Çinin valyuta ehtiyatları 2017-ci il yanvarın 1-nə 3,01 trilyon dollar təşkil edib. Bu, ötən il dekabrın 1-i ilə müqayisədə 41 milyard dollar azdır. Məhz bütün bunlar, eləcə də ixracın artırılması üçün Çin milli valyutasını ucuzlaşdırmaq istəyir. ABŞ-ın isə buna eyni qaydada cavab verməsi dolları zəiflədəcək.
Tahir TAĞIYEV
