Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqedə yerləşməsi, bundan istifadə edərək tranzit imkanlarını genişləndirməsi, müvafiq infrastruktur yaratması qeyd edilən istiqamət üzrə ölkəyə daha böyük dividendlər qazandırmaqdadır. Xüsusən də ölkəmizin fəal iştirakı ilə həyata keçirilən "Şimal-Cənub", "Şərq-Qərb" dəhlizləri işə düşdükdən sonra Azərbaycanın ixrac və tranzit potensialının əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsi gözlənir.
Artıq indidən bu dəhlizlərə böyük maraq göstərilir və belə vəziyyətdə Azərbaycan üzərindən daha böyük həcmdə yüklərin daşınması gözlənir. Bu arada "Şimal-Cənub" layihəsi ilə bağlı daha bir maraqlı məqam açıqlanıb. Belə ki, bu dəhlizin işə düşməsi fonunda Rusiya Azərbaycan üzərindən böyük həcmdə taxıl satışını həyata keçirmək niyyətini açıqlayıb.
"Rustranscom" ASC-nin korporativ kommunikasiyalar üzrə vitse-prezidenti Oleq Roqaçov bildirib ki, "Şimal-Cənub" layihəsinin həyata keçirilməsi Rusiya taxılının İrana və Xəzəryanı regionun digər ölkələrinə çatdırılması müddətini, demək olar ki, üç dəfə, yəni 16 gündən 5-6 sutkaya qədər qısaldacaq: "Şimal-Cənub" layihəsi həyata keçirildiyi təqdirdə biz xeyli qənaət edə bilərik. Çünki dəmir yolu daha qısamüddətli xidməti təmin edəcək. 5-6 sutkaya Azərbaycandan tranzit vasitəsilə İran ərazisinə daxil olacağıq. Həm də xeyli qənaət edəcəyik". "Rustranscom" ASC-nin vitse-prezidentinin çıxışı zamanı slaydlarla verilən məlumatlara əsasən, hazırda Xəzər dənizi vasitəsilə İrana taxıl ixracı 16 gün, Azov-Qara dəniz hövzəsi vasitəsilə 30-36 gün vaxt aparır. Dəmir yolu ilə Azərbaycana çatdırılma əvvəllər orta hesabla səkkiz gün idisə, indi 3-4 gün çəkəcək. Bu fonda digər qurum və şirkətlərin də Azərbaycan üzərindən yükdaşımaya aktiv cəlb olunması gözlənir.
Bu arada isə bəlli olub ki, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt dəmir yolu da 2017-ci ilin avqustunda istismara veriləcək. İranın Planlaşdırma və İdarəetmə İdarəsinin rəisi Məhəmməd Bağeri bildirib ki, prezident Həsən Ruhani bu layihənin reallaşmasına böyük önəm verir və yolun inşası onun prezident olduğu dövrdə başa çatacaq.
Qeyd edək ki, Rəşt-Qəzvin dəmir yolunun davamı olacaq Qəzvin-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti də inşa ediləcək və bu, İranla Azərbaycanın dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. İki qonşu ölkənin dəmir yolu xətlərinin birləşməsi isə İran mallarının Avropaya Azərbaycan üzərindən ixracına da imkan yaradacaq.
Xatırladaq ki, "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında razılaşma Rusiya, İran və Hindistan arasında 2000-ci il sentyabrın 12-də Sankt-Peterburq şəhərində bağlanıb. Göstərilən dövlətlərdə daxili prosedurlardan keçdikdən sonra razılaşma 2002-ci il mayın 21-dən qüvvəyə minib. 2005-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan "Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında" sazişə qoşulub. Proqnozlar göstərir ki, tam gücü ilə fəaliyyət göstərəcəyi təqdirdə, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi Avropa ölkələrinin, Rusiyanın, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşdirilməsinə şərait yaradacaq. Bu da bir daha göstərir ki, "Şimal-Cənub" dəhlizi tranzit dəhlizləri arasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd olunduğu kimi, bu layihə Hindistan, Hind okeanı sahilində yerləşən dövlətləri - İran, Azərbaycan, Rusiya və Skandinaviya dövlətlərini vahid nəqliyyat marşrutunda birləşdirir. Məlumat üçün bildirək ki, Rusiya ilə Hindistan arasında illik ticarət dövriyyəsi 8,3 milyon ton və ya 8 milyard avro, Rusiya və İran arasında 4 milyon ton və ya 1,3 milyard avro, Rusiya və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) arasında 5,5 milyon ton və ya 2,7 milyard avro təşkil edir. Bu dövriyyələrin əsas hissəsi Hind okeanından Süveyş kanalı, Aralıq dənizi və Baltik dənizi vasitəsilə daşınmaqdadır. "Şimal-Cənub" dəhlizi işə düşdükdən sonra isə əsas maraq məhz ona yaranacaq. Çünki "Şimal-Cənub"un digər marşrutlarla müqayisədə əsas üstünlüyü tranzit məsafəsinin və tranzit vaxtının iki-üç dəfə az olmasıdır. Hazırda Azərbaycanla İran arasında yüklər avtomobillər vasitəsilə daşınır, dəhlizin digər hissələrində isə dəmir yolu ilə. Azərbaycan və İran dəmir yolları birləşdirildikdən sonra yükdaşımaların xərcləri daha da aşağı düşəcək və bu amil tranzit yüklərinin çoxalmasına xidmət edəcək. Bu da, öz növbəsində, Azərbaycanın yükdaşımalardan daha çox gəlir əldə etməsi anlamına gəlir. "Şimal-Cənub"la yanaşı, Azərbaycan "Şərq-Qərb" dəhlizinin inşası istiqamətində də fəal iş aparır.
Tahir TAĞIYEV
