Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına endirdiyi zərbələr artıq təkcə Rusiya yanacaq bazarına deyil, həm də qlobal dizel qiymətlərinə təsir göstərir. Nəticələri ABŞ, Avropa və ənənəvi olaraq Rusiya neft məhsullarını alan ölkələrdə hiss olunur.
“Axios”a görə, ABŞ-da dizel yanacağının qiyməti bir neçə amilin kombinasiyası ilə əlaqədar olaraq qallon üçün 5 dolları keçib. Əsas amillərdən biri neft emalı infrastrukturuna edilən zərbələrdən və Moskvanın dizel yanacağı ixracına qadağa qoymasından sonra Rusiya ixrac həcmlərinin kəskin azalması olub. Artan xarici tələbat ABŞ bazarına əlavə təzyiq göstərir: əvvəllər Rusiya dizelini alan ölkələr, o cümlədən Braziliya, Amerika istehsalçılarından alternativ tədarük axtarmağa başlayıblar. “Reuters” öz növbəsində qeyd edir ki, Rusiyadakı yanacaq böhranı artıq yalnız daxili problem deyil. Ukraynanın neft emalı zavodlarına etdiyi çoxsaylı dron hücumlarından sonra Rusiya hakimiyyəti dizel yanacağının ixracını müvəqqəti olaraq qadağan etmək məcburiyyətində qalıb və eyni zamanda daxili bazarı təmin etmək üçün neft məhsullarının idxalını elan edib. Rusiyanın bir neçə bölgəsində yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələr və yanacaq təchizatında fasilələr müşahidə edilir. Mütəxəssislər mövcud vəziyyətin Rusiyadakı əvvəlki yanacaq çatışmazlığından fərqli olduğunu qeyd edirlər. Əvvəllər problemlər əsasən benzinə təsir etsə də, ölkənin əsas ixrac məhsulu olan dizel də hücuma məruz qalır. “Vortexa” analitik şirkətinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Rusiya qlobal dizel yanacağı ixracının təxminən 11%-ni təşkil edirdi və istehsalının təxminən 40%-ni ixrac edirdi. Bir neçə neft emalı zavoduna dəyən ziyandan sonra emal həcmləri, demək olar ki, daxili istehlak səviyyəsinə düşdü və bu da xarici tədarükün mövcudluğunu kəskin şəkildə məhdudlaşdırdı. Türkiyə, Braziliya və bir neçə Şimali Afrika ölkəsi Rusiya ixracının azalmasına ən həssas olanlar sırasında qalır. Enerji və Təmiz Hava Tədqiqatları Mərkəzinin eksperti İsaak Levinin sözlərinə görə, idxalçılar qlobal bazarda alternativ dizel yanacağı həcmləri uğrunda mübarizə aparmalı olacaqlar ki, bu da qaçılmaz olaraq qiymətlərin daha da artmasına səbəb olacaq. Dizel yanacağının qiymətinin artması artıq Avropa bazarına təsir göstərir. “Reuters” agentliyi bildirir ki, Rusiyanın ixrac məhdudiyyətlərini elan etməsindən sonra Avropada dizel marjaları rekord həddə çatıb, ABŞ-ın dizel fyuçersləri isə son dörd ildə ən böyük bir günlük artım göstərib. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, nəticələr uzunmüddətli ola bilər. Amerikalı sənaye analitiki Maykl Bonert bildirib ki, Rusiyanın zədələnmiş neft emalı zavodları tez bir zamanda bərpa olunmazsa, ixrac məhdudiyyətləri bir neçə ay qüvvədə qala bilər. O əlavə edib ki, Ukrayna hücumları davam edərsə, Rusiya daxili dizel yanacağının fiziki çatışmazlığı riski ilə üz-üzə qala bilər.
Tahir TAĞIYEV
