Akif Nəsirli: “Neft hasilatında müşahidə olunan azalma vergi daxilolmalarına mənfi təsir göstərir”
2026-cı ilin yanvar-fevral ayları ərzində İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə dövlət büdcəsinə 3 milyard manatdan çox vergi daxil olub. Vergi Xidmətinin məlumatına görə, bu, proqnozdan 79,4 milyon manat çoxdur. Lakin ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə vergi daxilolamalarında 1,4 faiz azalma müşahidə olunur.
2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə daxilolmalar 1 milyard 19,8 milyon manatdan çox olub. Məlumata görə, proqnozdan əlavə təxminən 20,8 milyon manat vəsait ödənilib. Qeyri-büdcə təşkilatları üzrə daxilolmalar 706,1 milyon manat təşkil edib.
Maraqlıdır, vergi daxilolmalarda azalma tendensiyası nə ilə əlaqədardır? Axı vergiyə cəlb edilən sahələrin arealı genişlənib.
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında vergi daxilolmaların azalmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Vergi daxilolmalarında müşahidə olunan azalmanın əsas səbəblərindən biri iqtisadiyyat strukturunda neft-qaz sektorunun hələ də üstün mövqedə qalmasıdır. Rəsmi məlumatlara görə, ölkədə ÜDM-in təxminən 71 faizi neft-qaz sektorunda, cəmi 29 faizi isə qeyri-neft sektorunda formalaşır. Bu isə onu göstərir ki, iqtisadiyyatın böyük hissəsi hələ də enerji resurslarından asılıdır və bu sahədə baş verən dəyişikliklər birbaşa büdcə gəlirlərinə təsir edir. Məhz bu səbəbdən də neft hasilatında müşahidə olunan azalma vergi daxilolmalarına mənfi təsir göstərir. Qaz hasilatında artım qeydə alınsa da, neft hasilatının azalması ümumi vergi daxilolmalarını tam kompensasiya etmir. Nəticədə dövlət büdcəsinə daxil olan vergilərdə ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə azalma müşahidə olunur”.
İqtisadçı-ekspertin fikrincə, qeyri-neft sektorunun payının 29 faiz olması ilk baxışda müsbət görünsə də, bu sahənin də müəyyən hissəsi dolayı şəkildə yenə neft-qaz sektorundan asılıdır: “Məsələn, qeyri-neft-qaz sektorunda ən böyük paya malik sahələrdən biri olan elektrik enerjisi istehsalının təxminən 90 faizi qaz və mazut hesabına əldə edilir. Yəni statistikada qeyri-neft sektoru kimi göstərilsə də, əslində bu fəaliyyət də enerji resurslarına bağlıdır. Bu baxımdan iqtisadiyyatın real şaxələndirilməsi hələ tam təmin olunmayıb. Əgər məqsəd doğrudan da qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirməkdirsə, bu sahədə fəaliyyət göstərən bizneslər üçün vergi güzəştləri və stimullaşdırıcı mexanizmlər daha geniş tətbiq olunmalıdır. Çünki iqtisadi artımın davamlı olması yalnız yeni istehsal sahələrinin və real qeyri-neft iqtisadiyyatının formalaşması ilə mümkündür. Beləliklə, vergi daxilolmalarında azalma tendensiyası əsasən neft hasilatının azalması və ÜDM strukturunda neft-qaz sektorunun hələ də dominant mövqedə qalması ilə izah oluna bilər. Qeyri-neft sektorunun payı artsa da, onun böyük hissəsinin dolayı şəkildə enerji sektoruna bağlı olması bu sahənin hələ tam müstəqil və dayanıqlı inkişaf etmədiyini göstərir. Uzunmüddətli perspektivdə vergi daxilolmalarının sabit artımı üçün iqtisadiyyatın real diversifikasiyası əsas prioritet olmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
