Fuad İbrahimov: “BTC sayəsində Qazaxıstanla Türkmənistanın Rusiya və Çindən asılılığı azalır”
Qazaxıstan neftinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə ixracının həcmini artırır. 2026-cı ilin fevral ayında Aktau dəniz limanı vasitəsilə BTC əsas ixrac boru kəməri istiqamətinə 115 min ton Qazaxıstan nefti yola salınıb. Cari ilin yanvar ayında sözügedən marşrut üzrə 106 min ton neft nəql edilib ki, bu da fevral ayında daşınma həcminin 8,5 faiz artması deməkdir.
2025-ci ilin yekunlarına əsasən, Qazaxıstan bu boru kəməri vasitəsilə ümumilikdə 1,2 milyon ton neft ixrac edib. Bu il isə 1,6 milyon ton neft ixracı planlaşdırılır.
Yeri gəlmişkən, Prezident İlham Əliyev Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclaslarında çıxışı zamanı da deyib ki, Xəzərin şərq sahillərindən daha çox neft qəbul etmək iqtidarındayıq: “Biz Qazaxıstan, Türkmənistan üçün neftin mühüm tranzitini təmin edirik və bizim sistemimiz vasitəsilə nəql olunan neftin həcmi ildən-ilə artır. Biz Xəzərin şərq sahillərindən daha çox neft qəbul etmək iqtidarındayıq və bunun üçün infrastruktura malikik”.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov buna bir neçə konteksdən yanaşdı: “Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri ilə Qazaxıstan neftinin ixracının artmasını müşahidə etməklə ilk növbədə sözügedən kəmərin nə dərəcədə strateji əhəmiyyətə malik olduğunu görürük. Yəni BTC təkcə Azərbaycan üçün deyil, Mərkəzi Asiya üçün də önəmli əhəmiyyətə malikdir. Bu, Mərkəzi Asiya ölkələri üçün öz neft məhsullarını dünya bazarına çıxartmaq üçün bir alternativ marşrutdur. BTC sayəsində Qazaxıstanla Türkmənistanın Rusiya və Çindən asılılığı azalır. Yeri gəlmişkən bir məqamı qeyd edim ki, Türkmənistan büdcəsinin 85 faizi Çinə ixrac edilən enerji məhsullarından əldə edilən gəlirlər hesabına formalaşır. Azərbaycan vasitəsi ilə Mərkəzi Asiyanın dost ölkələri öz enerji məhsullarını Avropa bazarına çıxarırlar. Bu cür tranzit daşımalar BTC-nin rentabelliyini artırır. Qeyd edim ki, bu kəmərin illik neft ötürmə gücü 50 milyon tondur. Həmçinin Azərbaycan bütün bunların hesabına tranzit gəlirlərini artırmaq imkanı əldə edir. Nəticədə Azərbaycan əlavə dividentlər əldə edəcək. Əlavə gəlirlərdən başqa, tranzit daşımalar Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini də gücləndirir. Məsələnin önəmli tərəfi həm də bununla əlaqədardır. İstisna etmirəm ki, qarşıdakı illərdə Qazaxıstan BTC vasitəsi ilə daha çox neft ixrac edəcək. O cümlədən, Türkmənistanın da bu tranzit imkanlardan daha çox faydalanmağa çalışacağını güman edirəm”.
Vidadi ORDAHALLI
