Bu il fevralın 1-nə Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 557.5 milyon manat təşkil edib. Mərkəzi Bankın yaydığı hesabatdan bəlli olur ki, bu, yanvarın 1-i ilə müqayisədə 6.3 faiz çoxdur. Ölkədə problemli kreditlərin məbləği son 1 ildə isə 17.35 faiz artıb. Yanvarın sonuna vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi kredit portfelində xüsusi çəkisi 1.7 faiz təşkil edib. Bu nisbət ötən ilin sonuna 1.6 faiz olub.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda 2015-ci ildə iki devalvasiya baş vermiş, manat iki dəfədən çox dəyər itirmişdi. Onda problemli kreditlərin 2 milyard manata yaxınlaşdığı açıqlanmışdı. 2019-cu il fevralın 19-da isə prezident fiziki şəxslərin xarici valyutada olan problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı fərman verdi. Onda 10 min dollara qədər kredit götürən fiziki şəxslərin borclarında devalvasiyalardan sonra yaranmış fərq dövlət hesabına ödənildi. Bundan sonra problemli kreditlər azaldı. Amma 2021-ci ilin əvvəlində yenidən vaxtı keçmiş kreditlərin artdığı açıqlanmışdı. Bu, onda koronavirus pandemiyası ilə izah edilirdi. Lakin sonradan vaxtı keçmiş kreditlərdə yenidən azalma müşahidə edilmişdi. Bununla belə, 2024-cü ilin sonlarından yenidən əks proses getməyə başladı. İqtisadçılar bunu əhalinin maddi vəziyyətinin nisbətən ağırlaşması ilə izah edirlər. Ərzaq, kommunal xidmətlər və gündəlik tələbat mallarının qiymətinin artması ailə büdcəsinə əlavə yük yaradır. Nəticədə borcalanlar prioritet olaraq gündəlik xərcləri ödəməyə üstünlük verir, kredit ödənişləri isə gecikir. Yüksək inflyasiya kredit ödəmə qabiliyyətini zəiflədir. Yüksək faizli kreditlər borcalanın aylıq ödəniş yükünü artırır. İlkin mərhələdə ödəniş mümkün görünsə də, zaman keçdikcə maliyyə yükü ağırlaşır və gecikmələr yaranır. Uzunmüddətli kreditlərdə faiz yükü daha ciddi problemə çevrilir. Kiçik və orta sahibkarlar iqtisadi dalğalanmalardan daha çox təsirlənirlər. Satışların azalması, bazar daralması və xərclərin artması biznes kreditlərinin geri qaytarılmasında problemlər yaradır. Sahibkar gəlir əldə etmədikdə kredit ödənişləri də gecikir. Problemin azaldılması üçün bankların risk qiymətləndirməsini gücləndirməsi, maliyyə savadlılığının artırılması, eləcə də borcalanlara çevik restrukturizasiya imkanlarının yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ramil QULİYEV
