15 fevral tarixində Belqrad şəhərində İlham Əliyev və Aleksandar Vuçiç mətbuata bəyanatlarla çıxış edərkən səslənən fikirlər Azərbaycan-Serbiya iqtisadi münasibətlərinin yeni istiqamətlərini gündəmə gətirdi. Xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsulları, o cümlədən Zirə və Naxçıvan bölgələrində yetişdirilən pomidor və xiyar barədə deyilənlər sadəcə məhsulun dad və keyfiyyətinin tərifi deyil, daha geniş iqtisadi və siyasi mesajların ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Vuçiçin Azərbaycan məhsullarını açıq şəkildə tərifləməsi ilk növbədə aqrar sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə siyasi dəstək kimi görünür. Dövlət başçısının konkret bölgələrin adını çəkməsi məhsulun mənşəyinə və keyfiyyətinə diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. Bu yanaşma iki ölkə arasında kənd təsərrüfatı sahəsində birbaşa ticarət əlaqələrinin artırılması üçün ictimai rəy formalaşdırmağa xidmət edir.
Digər mühüm məqam qiymət məsələsinin qabardılmasıdır. Vuçiç məhsulların digər mənbələrlə müqayisədə daha sərfəli şərtlərlə təklif olunduğunu vurğulayaraq sual edir ki, bu malları Serbiya vətəndaşlarına daha aşağı qiymətə təqdim etmək mümkündürmü. Bu sual əslində daxili iqtisadi mexanizmlərə yönəlmiş mesajdır. Burada logistika xərcləri, idxal rüsumları, vasitəçi marjaları və pərakəndə satış şəbəkələrinin qiymət siyasəti kimi amillər ön plana çıxır. Əgər ixrac qiyməti həqiqətən aşağıdırsa, son istehlakçı qiymətinin yüksək olması zəncirin son mərhələlərində formalaşan əlavə xərclərlə bağlı ola bilər.
Statistik göstəricilər də bu kontekstdə diqqət çəkir. 2024-cü ildə Azərbaycan təxminən 145 min tondan çox pomidor ixrac edib və bunun ümumi dəyəri 175 milyon ABŞ dollarından artıq olub. Orta ixrac qiyməti təxminən kiloqram üçün 1 ABŞ dollarına yaxın, yəni 1,8–2 manat civarında formalaşıb. Lakin rəsmi məlumatlarda Serbiya ayrıca əsas ixrac istiqaməti kimi göstərilmir. Bu isə iki ehtimal yaradır: ya ixrac həcmi çox kiçikdir, ya da məhsullar üçüncü ölkələr və Avropa ticarət vasitəçiləri üzərindən Serbiya bazarına daxil olur. Hər iki halda son qiymətə əlavə logistika və vasitəçilik xərcləri təsir göstərir.
Vuçiçin çıxışında diqqət çəkən digər məqam daxili auditoriyaya ünvanlanan çağırışdır. “Əgər hökumətdə oturanlar bu barədə düşünməyiblərsə, qoy düşünsünlər” ifadəsi iqtisadi idarəetməyə yönəlik mesajdır. Bu, həm bazarda qiymətlərin optimallaşdırılması, həm də alternativ və daha sərfəli idxal mənbələrinin araşdırılması istiqamətində hökumət strukturlarına açıq siqnaldır. Beləliklə, Azərbaycan məhsulları mövzusu Serbiyada ərzaq qiymətləri və istehlakçı rifahı məsələsi ilə əlaqələndirilir.
Eyni zamanda bu bəyanat diplomatik jest xarakteri daşıyır. Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətinin vurğulanması iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsinə hazırlıq mesajıdır. Enerji əməkdaşlığı ilə yanaşı, aqrar sahədə də qarşılıqlı faydalı ticarətin genişləndirilməsi perspektivi ortaya qoyulur.
Nəticə etibarilə, səsləndirilən fikirlər təkcə pomidor və xiyarın dadı ilə bağlı deyil. Bu, ixrac qiymətləri, vasitəçi zənciri, daxili bazar mexanizmləri və ikitərəfli iqtisadi diplomatiyanın kəsişməsində dayanan məsələdir. Azərbaycan məhsullarının Serbiya bazarına daha geniş və daha sərfəli şərtlərlə çıxışı üçün institusional və kommersiya mexanizmlərinin qurulması əsas müzakirə mövzusu kimi formalaşır.
Akif NƏSİRLİ
