Xalid Kərimli: “Səbəb idxal vergisinə cəlb edilməyən güzəştli malların idxalın strukturunda payı çox olmasıdır”
2025-ci ildə gömrük xətti ilə büdcə daxilolmaları 6 milyard 369.9 milyon manat təşkil edib. Bu barədə Maliyyə Nazirliyinin hesabatında bildirilir.
Hesabatda vurğulanır ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) xətti ilə dövlət büdcəsinə daxilolmalar əvvəlki illə müqayisədə 4.2 faiz və ya 278.8 milyon manat azalıb. Ötən il DGK xətti ilə dövlət büdcəsinə 6.6 milyard manat köçürülməsi proqnozlaşdırılırdı. Beləliklə, DGK 2025-ci ildə büdcə üzrə proqnozunu yerinə yetirə bilməyib.
O da məlumdur ki, ötən il ölkəyə idxal, tranzit daşımalar azalmayıb, əksinə artıb. O zaman büdcə daxilolmaları niyə azalıb?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən iqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli bunun səbəbini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “İdxal artıbsa, gömrük yığımları azalıbsa, bunun müəyyən səbəbləri var. Yəni burada avtomatik olaraq onu başa düşmək olur ki, güzəşt mallardan, yəni idxal vergisinə cəlb edilməyən güzəştli malların idxalın strukturunda payı çox olub. Məsələn, ötən il daha çox alınan məhsullar nə idi? Bunlar hibrid və elektrik mühərrikli avtomobillər idi. Ancaq məsələ ondadır ki, sözügedən avtomobillərlə bağlı vergi, ƏDV güzəşti var idi. Digər tərəfdən idxal artıb, amma idxalın strukturunda daha çox qızılın alışı artıb. Qızıl alışında da ƏDV güzəştləri tətbiq edilib. Yəni deməyim odur ki, idxalın daha çox ƏDV-yə, idxal vergilərinə cəlb olunmayan məhsul növləri üzrə artması gömrükdən gələn yığımların azalmasına öz təsirini göstərir. Ancaq biz görürük ki, ərzaq məhsullarında ciddi inflyasiya müşahidə edilir. Ona görə ki, ərzaq idxalında daha çox vergi toplanıb. Ancaq bir sıra dövlət müəssisələri var ki, öz ehtiyacları üçün gətirdikləri məhsullar ƏDV-dən, idxal rüsumlarından azaddır. Bir sözlə, sualın cavabı ondan ibarətdir ki, idxal əsasən artsa da, idxalın sturukturunda daha çox vergi rüsumlarından azad edilən məhsullar mühüm çəkiyə malikdir. Gömrük rüsumlarından azad edilən məhsulların idxalı daha çox artıb. Bax bununla əlaqədardır yığımların azalması”.
Vidadi ORDAHALLI
