Müasir qlobal iqtisadi sistemdə ölkələrin maliyyə dayanıqlığı və iqtisadi təhlükəsizliyi birbaşa strateji valyuta ehtiyatlarının həcmi vət effektiv idarə olunması ilə bağlıdır. Strateji valyuta ehtiyatları dedikdə, dövlətin mərkəzi bankı və ya suveren fondları tərəfindən saxlanılan xarici valyuta, qızıl, xüsusi borclanma hüquqları və digər beynəlxalq likvid aktivlər nəzərdə tutulur. Bu ehtiyatlar ölkənin iqtisadi sabitliyinin qorunmasında, xarici şoklara qarşı müqavimətinin artırılmasında və uzunmüddətli inkişaf strategiyasının həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır.
Azərbaycan qeyd edilən fonda fərqlənən ölkələr sırasındadır. Cari il yanvarın 1-nə Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 85 milyard 56,4 milyon ABŞ dolları təşkil edib.Bunun 86,5 %-i və yaxud 73 milyard 541,5 milyon ABŞ dolları Dövlət Neft Fondunun (ARDNF), 13,5 %-i və yaxud 11 milyard 514,9 milyon ABŞ dolları isə Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) payına düşüb. Ötən ilin IV rübündə ölkənin valyuta ehtiyatları 3 milyard 584,2 milyon ABŞ dolları və yaxud 4,4 % artıb. Belə ki, ARDNF-in valyuta ehtiyatlarında 3 milyard 379,8 milyon ABŞ dolları və yaxud 4,8 %, AMB-nin valyuta ehtiyatlarında isə 204,4 milyon ABŞ dolları və yaxud 1,8 % artım olub. Son 1 ildə isə ölkənin valyuta ehtiyatları 14 milyard 165,5 milyon ABŞ dolları və yaxud 19,8 % artıb. İl ərzində ARDNF-in valyuta ehtiyatları 13 milyard 510,1 milyon ABŞ dolları və yaxud 22,5 % artım, AMB-nin valyuta ehtiyatları isə 555,4 milyon ABŞ dolları və yaxud 5,1 % artım nümayiş etdirib. Qeyd edək ki, strateji valyuta ehtiyatları makroiqtisadi sabitliyin əsas təminatçılarından biridir. Xarici ticarət balansında yaranan kəsirlər, kapital axınlarında dalğalanmalar və qlobal maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənliklər zamanı bu ehtiyatlar ölkənin öhdəliklərini yerinə yetirməsinə imkan verir. Valyuta ehtiyatlarının kifayət qədər olması milli valyutanın kəskin devalvasiyasının qarşısını alır, inflyasiya risklərini azaldır və əhalinin milli pul vahidinə olan etimadını gücləndirir. Strateji ehtiyatların digər mühüm funksiyası iqtisadi təhlükəsizliyin qorunmasıdır. Qlobal böhranlar, geosiyasi gərginliklər və sanksiyalar kimi amillər ölkələrin maliyyə sisteminə ciddi təsir göstərə bilər. Belə hallarda valyuta ehtiyatları “maliyyə yastığı” rolunu oynayaraq dövlətə zəruri idxalı fasiləsiz şəkildə təmin etmək imkanı yaradır. Bu, sosial sabitliyin qorunması baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bununla yanaşı, strateji valyuta ehtiyatları dövlət borcunun idarə edilməsində mühüm alətdir. Xarici borcların vaxtında ödənilməsi ölkənin beynəlxalq maliyyə bazarlarındakı reputasiyasını qoruyur. Yüksək valyuta ehtiyatlarına malik ölkələr daha aşağı riskli hesab olunur və beynəlxalq kredit reytinq agentlikləri tərəfindən müsbət qiymətləndirilir. Nəticədə bu ölkələr xarici maliyyə resurslarına daha əlverişli şərtlərlə çıxış əldə edirlər. Strateji ehtiyatların mövcudluğu investisiya mühitinə də müsbət təsir göstərir. Xarici investorlar maliyyə sabitliyi olan, riskləri idarə edə bilən ölkələrə üstünlük verirlər. Güclü valyuta ehtiyatları iqtisadi siyasətin davamlılığını göstərir və dövlətin fövqəladə hallarda bazara müdaxilə imkanlarını artırır. Bu amil birbaşa xarici investisiyaların cəlb edilməsində mühüm rol oynayır. Müasir dövrdə hər bir ölkə üçün strateji valyuta ehtiyatları sadəcə maliyyə göstəricisi deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizlik və uzunmüddətli rifahın təminatıdır.
Ramil QULİYEV
