Azərbaycanda kredit faizlərinin aşağı düşəcəyi gözləntiləri olsa da, bunun əksinə olaraq. kredit faizlərində artımlar qeydə alınmaqdadır. Ötən il kreditləri 11-17 faizlə təklif edən banklar hazırda kreditləri meyarlardan asılı olaraq minimum 18 faizdən başlayaraq təqdim edirlər. Monitorinqlər göstərir ki, banklarda, xüsusən də sistem əhəmiyyətli banklarda istehlak kreditlərinin faizlərində hiss edilən artımlar var.
Kredit faizlərinin yüksəlməsi daha çox bankların cəlb etdiyi vəsaitlərin nisbətən bahalaşması ilə əlaqədardır. Son bir ildə system əhəmiyyətli banklarda depozit faizlərinin yüksəlməsi bankların bahalı vəsaitlər cəlb etməsinə səbəb olub. Bu eyni zamanda kredit faizlərinə də təsirsiz ötüşməyib. Kapital bazarındakı faiz dərəcələri də kredit faizlərinə təsir edən faktorlardandır. İqtisadçı Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, kredit faizlərində müşahidə olunan artım Mərkəzi Bankın apardığı sərt pul-kredit siyasəti ilə bağlıdır. Belə ki, banklar əhalidən daha çox vəsait cəlb etmək üçün əmanət faizlərini yüksəldirlər. Bu isə banklar üçün vəsaitin maya dəyərinin artması deməkdir. Nəticədə banklar baha başa gələn vəsaiti kredit şəklində daha yüksək faizlə təqdim edirlər ki, bu da kredit faizlərinin artmasına səbəb olur. X.Kərimli bildirib ki, Mərkəzi Bank inflyasiya risklərinin hələ də tam aradan qalxdığını hesab etmədiyi üçün faiz dərəcələrinin azaldılmasına tələsmir. Bu şəraitdə kredit faizlərinin yaxın dövrdə enəcəyi gözlənilmir. İqtisadçının fikrincə, təxminən üç il əvvəl başlanan sərtləşdirmə tədbirlərinin real nəticələri məhz indi daha aydın hiss olunur. Bu isə pul-kredit siyasətinin iqtisadiyyata təsirinin gecikmə ilə baş verdiyini bir daha sübut edir.
Bu kontekstdən, Mərkəzi Bank tərəfindən kredit faizlərinin optimallaşdırılması ilə bağlı tədbirlər ilə yanaşı, bankların daha ucuz resurslara çıxış imkanlarının genişləndirilməsinə ehtiyac var. Çünki, kredit faizlərinin yüksəlməsi əhalinin daha bahalı borclanması ilə yanaşı, real sektorda da izafi xərcləri artırır. Kredit faizlərinin artması həm ayrı-ayrı vətəndaşların maliyyə vəziyyətinə, həm də bütövlükdə ölkə iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərən amillərdən biridir. Bu proses təkcə bank sektoru ilə məhdudlaşmır, istehlak, investisiya, məşğulluq və sosial rifah kimi sahələrə də birbaşa və dolayı təsir edir. Kredit faizlərinin yüksəlməsi ilk növbədə əhalinin borclanma imkanlarını məhdudlaşdırır. Yüksək kredit faizləri xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün ciddi maneə yaradır. Kredit faizləri artdıqca investisiyaların gəlirliliyi azalır. Çünki investordan əldə edilən gəlir kredit xərclərini kompensasiya etmir. Kreditlər bahalaşdıqda əhali daha az xərcləyir, biznes isə daha az istehsal edir. Biznesin genişlənməsi ləngidikdə və istehsal azaldıqda yeni iş yerlərinin yaradılması da məhdudlaşır. Yüksək kredit faizləri daha çox aşağı və orta gəlirli təbəqəni təsir altına salır. Yüksək gəlirli şəxslər öz vəsaitləri ilə investisiya edə bildiyi halda, digər təbəqələr kreditdən asılı qalır. Kredit faizlərinin artması qısa müddətdə inflyasiyanın cilovlanmasına kömək etsə də, uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi fəallığı zəiflədir, investisiya mühitinə və sosial rifaha mənfi təsir göstərir. Buna görə də balanslaşdırılmış pul-kredit siyasəti və risklərin azaldılması kredit faizlərinin optimal səviyyədə saxlanılması üçün əsas şərtdir.
Ramil QULİYEV
