Digər sahələrlə yanaşı, bu gün Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi müstəvidə də əlaqələr dinamik inkişaf edir. İki ölkənin qarşılıqlı ticarət dövriyyəsi mütəmadi artır, iqtisadi inteqrasya prosesi sürətlənir. Hazırda Azərbaycanın Türkiyə ilə çox ciddi siyasi, iqtisadi, ticarət, elm, təhsil, mədəniyyət və digər sahələr üzrə əlaqələri var. Azərbaycanla Türkiyə arasında idxal-ixrac əməliyyatlarının həcmi də kifayət qədər böyükdür. Bu mənada, Türkiyə iqtisadiyyatında baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir.
Onu da qeyd edək ki, Türkiyə ağır pandemiya ili olan 2020-ci ili, cüzi də olsa, iqtisadi artımla başa vuran azsaylı ölkələrdəndir. Lakin 2021-ci il başlanandan ölkə iqtisadiyyatında, xüsusilə də maliyyə bazarlarında ciddi təlatümlər yaşanmaqdadır. Bu hal Türkiyə lirəsinin ucuzlaşmasında da özünü qabarıq büruzə verir. Lirə manata qarşı da dəyər itirir. Son məlumata əsasən, Türkiyə lirəsinin Azərbaycan manatına qarşı rəsmi məzənnəsi 1,3 faiz azalaraq 0,1983 manat təşkil edib. Bu, tarixi minimum hesab edilir. Son bir ay ərzində Türkiyənin milli valyutası dollar qarşısında da mütəmadi olaraq dəyər itirib. Hazırda Türkiyədə 1 dolların alışı 8,5496 lirədən, satışı isə 8,5651 lirədən mübadilə olunur. Təbii ki, bütün bunlar Azərbaycanda da özünün təsirlərini hiss etdirir. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov bildirir ki, Türkiyə Azərbaycanın strateji müttəfiqlərindən biri və ölkənin qeyri-neft sektorunda ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır. O vurğulayıb ki, bununla bərabər qeyri-neft ixracatımızın üçdə birindən çoxu Türkiyənin payına düşür: “Türkiyə Azərbaycanla olan 4,5 milyard dollar xarici ticarət dövriyyəsinə görə İtaliyadan sonra ikinci ölkədir. Bu da onu göstərir ki, Türkiyə Azərbaycanın ticarət dövriyyəsində xüsusi mövqeyə sahibdir. Lirənin dəyərsizləşməsi Türkiyə məhsullarının xarici bazarda dollar ifadəsində ucuzlaşmasına gətirib çıxarır. Həmçinin, Türkiyədən Azərbaycana idxal edilən türk mallarının da ucuzlaşması mümkündür. Məhsulların xərcinin aşağı enməsi ilə qiymətlərin Azərbaycanın daxili bazarında aşağı düşəcəyi gözlənilir”. Türkiyədə inflyasiyanın da müşahidə olunduğunu deyən millət vəkili “oxu” portalına açıqlamasında əlavə edib ki, lirənin dəyərsizləşməsinin manata birbaşa iqtisadi təsiri yoxdur: “Manatın məzənnəsinə ən çox təsir göstərən faktorlara neftin dünya bazarındakı qiyməti və xüsusilə də səbət valyutaların qlobal valyuta bazarındakı mövqeyi daxildir. Türkiyə ixracatımızda daha çox strateji məhsullar olduğuna görə lirənin dəyərsizləşməsi Azərbaycanın Türkiyəyə ixracatına da neqativ təsir göstərməyəcək. Azərbaycan 2021-ci ildə Türkiyəyə 8 milyard kubmetr mavi qaz nəql etmək niyyətindədir. Mavi qazın qiyməti isə beynəlxalq bazarda müəyyənləşir. Ona görə də lirənin məzənnəsinin dəyişməsi ixracatımıza da təsir göstərmir”. Vüqar Bayramov qeyd edib ki, bu baxımdan lirənin ucuzlaşmasının Azərbaycana xüsusi neqativ təsirlərinin olacağı gözlənimir, əksinə, güman edilir ki, Türkiyə daxili bazarında ciddi inflyasiya baş verməsə, Türkiyədən Azərbaycana idxal edilən məhsulların qiymətində azalmalar mümkündür.
Digər ekspertlər də qeyd edir ki, Türkiyə şaxələnmiş iqtisadiyyata malikdir. Bu mənada, orada hansısa ciddi inflyasiya gözlənilmir. Ölkənin investisiya cəlbi üçün kanalları və rıçaqları çoxdur. Türkiyənin yanında olan güclü iqtisadi qüvvələr də mövcuddur ki, onların da mövcud vəziyyətdə müdaxiləsi ehtimalı yüksəkdir. Bu halda lirə ilə bağlı dramatik vəziyyət gözlənilmir. Lakin hazırda lirə ilə bağlı baş verənlər, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Türkiyə məhsullarını Azərbaycanda da ucuzlaşdırır. Hesab edilir ki, lirə ucuzlaşdıqca Türkiyədən Azərbaycana idxal daha sərfəli hala gələcək. Ekspertlərə görə, lirənin ucuzlaşmasının sürətləndiyi bir dövrdə və bu ilin sonunadək Türkiyədən Azərbaycana gətirilən məhsulların həm çeşidində, həm də həcmində ciddi artım müşahidə olunacaq. Azərbaycan bazarında türk məhsullarının qiymətində də bu fonda daha çox ucuzlaşma olmalıdır. Çünki manat dollar qarşısında sabitdir. Bundan başqa, neftin dünya qiymətinin artmağa meyl göstərməsi ölkəmizdə tədiyə balansını və gözləntiləri yaxşılaşdırmaqla valyuta bazarında sabitliyə müsbət təsir edir. Valyuta bazarında tarazlığı və mövcud makroiqtisadi sabitliyi qorumaq üçün ölkənin kifayət qədər resursları var. Qeyd olunanlar nəzərə alınarsa, Türkiyə lirəsinin ucuzlaşmasının manatın məzənnəsinə təsiri gözlənilmir. Deməli, manatla və dollarla Türkiyə məhsullarının alınıb Azərbaycana gətirilməsi indiki halda daha sərfəlidir. Bu da ölkəmizdə Türkiyədən gətirilən məhsulların daha cəlbedici hala gəlməsinə səbəb olur.
Ramil QULİYEV
