ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi İrana qarşı tətbiq olunan iqtisadi sanksiyaların aradan qaldırılmasını diqqətlə nəzərdən keçirir. Belə bir açıqlama ilə ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen Konqresdə keçirilən müzakirələr zamanı çıxış edib. O nəzərə çatdırıb ki, İran üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirəcəyi təqdirdə bəzi sanksiyalar ləğv edilə bilər.
Qeyd edək ki, rəsmi Tehran üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməyə hazır olduğunu bəyan edir. Lakin ilk növbədə sanksiyaların aradan qaldırılmasını tələb edir. İran prezidenti Həsən Ruhani bəyan edib ki, 2015-ci ildə İranla ABŞ və Avropa dövlətləri arasında “İranın nüvə proqramının məhdudlaşdırılması” haqqındakı müqavilədən ilk olaraq ABŞ birtərəfli qaydada çıxaraq sanksiyalar tətbiq edib: “İran müqavilədən çıxmayıb. Bu səbəbdən də ilk addımı rəsmi Vaşinqton atmalıdır. Sanksiyaların aradan qaldırılmasından sonra İran bütün öhdəlikləri yerinə yetirməyə hazırdır”. Vyana danışıqları isə bu həftə də davam edəcək. Danışıqlarda İran nümayəndə heyətinə rəhbərlik edən xarici işlər nazirinin müavini Abbas Ərakçı bildirib ki, proseslər müsbət istiqamətdə davam edir. Lakin bir sıra məsələlər ətrafında mübahisələr mövcuddur ki, onlar barəsində də razılıq əldə olunmalıdır. İndilikdə isə Vyanada Avropa İttifaqı, Çin, Almaniya, Rusiya və Böyük Britaniyanın nümayəndələri ilə İran arasında sanksiyaların aradan qaldırılması, nüvə proqramının məhdudlaşdırılması ilə bağlı danışıqlar davam edir. Bu danışıqların nəticəsinin iyunun 18-də İranda keçiriləcək prezident seçkilərinə də təsiri olacağı istisna edilmir. Hazırda baş verənlər ABŞ-ın sanksiyların ləğvində maraqlı olduğunu nümayiş etdirir. Hətta iş o yerə çatıb ki, rəsmi Vaşinqton bu ilin mart ayında İslam ölkəsindən 1 milyon 33 min barrel xam neft alıb. Halbuki, ABŞ İrandan sonuncu dəfə 1991-ci ildə neft almışdı. Budəfəki alış 30 ildən sonra iki düşmən ölkə arasında neft ticarətinə dair ikinci rəsmi ticarət addımı sayılır. Bu səbəbdən İran üzərinə tətbiq edilən ABŞ sanksaiyalarının ləğvi istisna olunmur və bu, İran iqtisadiyyatı üçün olduqca vacibdir. Məhz bu şəraitdə iqtisadiyyatı inkişaf edən İranın Azərbaycan üzərindən daha çox yükdaşıma həyata keçirəcəyi gözlənilir. Hazırda Azərbaycan və İran arasında iqtisadi əlaqələr onsuz da dinamik inkişaf edir. Ötən həftə İranın xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərifi qəbul edərkən Prezident İlham Əliyev bu xüsusda bildirib: “İranla Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsində artım var. Pandemiyaya baxmayaraq, bu çox müsbətdir. Prezident Ruhani və mənim tərəfimdən irəli sürülmüş bütün təşəbbüslər, qəbul olunmuş qərarlar həyata keçirilib. Biz prezident Ruhaninin prezidentliyi dövründə əməkdaşlığın səviyyəsindən çox razıyıq. Biz bütün sahələrdə həqiqətən də böyük irəliləyişə nail olmuşuq. Düşünürəm ki, hazırda ölkələrimiz arasında əlaqələr bəlkə də əməkdaşlığımızın tarixində ən yüksək səviyyədədir. Əlbəttə ki, regionda yeni vəziyyətin - münaqişədən sonrakı vəziyyətin yaranması ilə əlaqədar yeni imkanlar, yeni çağırışlar var və sözsüz ki, İran və Azərbaycan iki qardaş ölkə olaraq səyləri əlaqələndirməli, regionda bütün bölgə ölkələrinin xeyrinə uzunmüddətli və dayanıqlı sülh şəraitində inkişafa töhfə verməlidir”.
Hazırda Azərbaycan-İran əlaqələri yüksələn xətlə inkişaf edir. İki qonşu dövlət arasında neft-qaz, nəqliyyat, ticarət, mədəniyyət və digər sahələr üzrə əməkdaşlıq əlaqələri davam edir. Bu gün İran Azərbaycanın əsas tərəfdaşlarından biridir. Xəzər dənizində neft və qaz yataqlarının birgə işlənilməsi istiqamətində işlər həyata keçirilir. Enerji sahəsində qarşılıqlı əməkdaşlığın nəticəsidir ki, 2004-cü ildən başlayaraq Naxçıvan İran tərəfindən təbii qazla təmin edilir. İranın neft naziri Bijən Namidar Zəncənə qeyd edir ki, Azərbaycanla qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da İnkişaf etdirilməsi ölkəsinin xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir: “İran Azərbaycanla yalnız enerji sahəsində deyil, bütün sahələr üzrə əməkdaşlıq əlaqələrini genişləndirməkdə maraqlıdır. İki yaxın qonşu və dost ölkənin xoş münasibəti və qarşılıqlı əməkdaşlığı xalqlarımızın mənafeyini əks etdirir”. Bu arada o da bəlli olub ki, İranla Azərbaycan arasında yeni gömrük-keçid məntəqəsi də açılacaq. İranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin valisi Məhəmmədrza Purməhəmmədi bildirir ki, yeni gömrük-keçid məntəqəsinin açılması iki qonşu və dost dövlətin iqtisadi-ticarət əlaqələrinin daha da genişlənməsinə imkan yaradacaq: “Yeni gömrük-keçid məntəqəsi Azərbaycanın işğaldan azad olunan ərazisində - Xudafərin körpüsünün yanında açılacaq”. Onun sözlərinə görə, bunun üçün lazım olan tədbirlər artıq həyata keçirilib. Hər iki dövlətin rəsmi şəxsləri yeni gömrük-keçid məntəqəsinin yaradılmasını diqqət mərkəzində saxlayır: “Yeni məntəqə xalqların və dövlətlərin maraqlarını əks etdirir. Hər iki dövlətin regionları arasındakı əlaqələrin inkişafı sərhədyanı bölgədə yaşayan əhalinin sosial vəziyyətinin daha da yaxşılaşmasına xidmət edəcək”.
İranın Gömrük İdarəsinin baş direktoru Mehdi Mirəşrəfi isə bildirir ki, indi İranın daha çox həcmdə ixrac-idxal əməliyyatları Azərbaycan üzərindən həyata keçirilir. Əsasən də İranın Gilan, Mazandaran və Ərdəbil vilayətlərində fəaliyyət göstərən ixracyönümlü müəssisələr məhsullarını Azərbaycanın Astara gömrük məntəqəsindən dünya bazarına çıxarır. İran Astarası ilə Azərbaycan Astarası arasındakı gömrük məntəqəsi hər iki dövlət üçün əhəmiyyətlidir. Buradan yalnız fərdi sahibkarlar deyil, eləcə də iri şirkətlərin yükləri daşınır. “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas seqmentindən biri olan dəmir yolu bu prosesdə daha optimal və sərfəlidir. Söhbət Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttindən gedir. Bu yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi hazırdır. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. İran tərəfi sanksiyalarla üzləşdiyi üçün inşaat işləri ləng həyata keçirilir. Lakin artıq İranla ABŞ arasında tədricən dialoq bərpa edilir. Bunu Vyanada aparılan danışıqlar və rəsmi şəxslərin verdiyi bəyanatlar da deməyə əsas verir. Bundan başqa, ABŞ İranın mühüm limanlarından olan Çabahar limanını da sanksiyalar siyahısına salmayıb ki, bu da Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə Rusiya və Avropa arasındakı nəqliyyat əlaqəsinin yaranmasına imkan yaradıb. İstər Oman dənizi sahilindəki Çabahar, istərsə də Fars körfəzi sahilindəki Bəndər-Abbas limanına daxil olan yüklər istənilən halda “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Avropaya daşınacaq. Tranzit olaraq yüklərin Azərbaycan üzərindən daşınması ölkəmizə valyuta axınını təmin edəcək. Bununla yanaşı, bu yol Azərbaycanla İran arasındakı iqtisadi əlaqələrin inkişafına stimul verəcək.
Ramil QULİYEV
