Aparılan təhlillər göstərir ki, cari ilin əvvəli ilə müqayisədə daşınmaz əmlak bazarında indi müəyyən aktivlik var. Bu da avtomatik olaraq qiymətlərə öz təsirini göstərməkdədir. Qiymət artımı həm torpaq bazarında, həm yeni, həm də köhnə tikililərdə müşahidə edilir.
“MBA Group” konsaltinq şirkətinin direktoru, əmlak məsələləri üzrə ekspert Nüsrət İbrahimov da bildirir ki, yay mövsümü yaxınlaşdıqca torpaq qiymətlərində bahalaşma davam edir. Onun sözlərinə görə, aprel ayında Bakıda torpaq bazarında orta qiymət 1 sot üçün 21263 manat olub. Bununla da qiymətlərdə 2,63 faiz bahalaşma qeydə alınıb. Ekspert qeyd edib ki, qiymət bahalaşmasının səbəblərindən biri mövsümlə əlaqədar torpaq sahələrinə tələbatın artmasıdır. N.İbrahimov bildirib ki, yay mövsümü ərəfəsində torpaq bazarında aktivlik artır və bu da öz növbəsində qiymətlərin bahalaşmasına səbəb olur. Ekspert, torpaq qiymətləri ilə yanaşı, fərdi yaşayış və bağ evlərinin də qiymətində artım müşahidə olunduğunu bildirib. Həqiqətən də pandemiya uzun müddətdir bir çox sahələrdə durğunluq yaratsa da, öncəki aylarla müqayisədə hazırda evlərin də alqı-satqısında canlanma müşahidə olunur. Son bir ildir ki, daşınmaz əmlak ehtiyaclarını həyata keçirə bilməyən müştərilərin bir qismi bu gün bazarda aktivlik nümayiş etdirir. Eləcə də koronavirusla bağlı sərt karantin rejimi tədricən aradan qaldırıldıqca daşınmaz əmlak sektorunda canlanma artır. Ekspertlər qeyd edir ki, bir tərəfdən vaksinasiya, digər tərəfdən iqtisadi proseslərin bərpa olunması fonunda daşınmaz əmlak bazarında canlanmanın olması gözləniləndir. Qiymət artımından danışan daşınmaz əmlak mütəxəssisi Elnur Azadov bildirir ki, 2020-ci ildə tikinti şirkətləri üçün tətbiq edilən yeni vergi qaydaları da maya dəyərinə təsir edib: “İnşaat şirkətləri öncəki həcmdə inşaat işi apara bilmədi. İnşaatın həcminin azalması amili isə maya dəyərinə təsirsiz ötüşmədi. Beləcə, tikinti şirkətləri qiymətləri 12-17 faiz qaldırdı. Qiymətlərin qalxması həm birinci, həm də ikinci əl bazarına təsir etdi. Vergilərlə bağlı yeni qaydalara müvafiq olaraq tikinti şirkətləri yeni layihələri də yeni qiymətlərlə bazara çıxarıblar. Artıq bazarda tələbatın artması ilə əlaqədar olaraq müxtəlif təkliflər, kampaniyalar var. May ayından bir qədər qiymətlərdə artım gözlənilir, lakin faktiki olaraq bu, bazarda ciddi olaraq əksini tapmayacaq". Ekspert regionlardakı vəziyyət və kirayə mənzil bazarından da söz açıb: "Yanvarda tədrisin bərpası ilə bağlı məlumat verildi və bundan sonra qısamüddətli tələbə axını müşahidə olundu ki, bu da kirayə mənzil bazarında da özünü göstərdi. Kirayə mənzillərin qiyməti qalxdı, bazarda müştərilər artdı, təkliflər azaldı. Regionlarda isə vəziyyət stabil olaraq qalır. Hər il bölgələrdə torpaq qiymətlərində artım olsa da, bu il o da gözə çarpmadı. Regionlarda alıcılıq qabiliyyəti zəifləyib. Bununla belə, ildən-ilə tikinti şirkətlərinin sayı artır. 2005-2008-ci illər tikinti layihələrinin ən çox olduğu dönəm kimi yadda qalıb. İl ərzində təxminən 100-dək yeni layihəyə start verilirdi. 2017-2019-cu illərdə də təxminən bu qədər layihə icra olunmağa başladı. Lakin bu il o qədər də artım olmayıb. İl ərzində 30-40 yeni layihəyə start verildi". Qeyd edək ki, yerindən asılı olaraq, Bakıda köhnə tikilidə olan 1 otaqlı evlərin qiyməti 35-165 min arasında dəyişir. Yeni tikililərdə isə bu qiymət 225 min manatadək təşkil edir. Ekspertlər qeyd edir ki, daşınmaz əmlak bazardakı canlanma insanların əllərindəki vəsaiti bura yönəltmək niyyəti ilə də bağlıdır. O da faktdır ki, daşınmaz əmlak bazarında hər il yeni alıcı sayı formalaşır. Ötən il daşınmaz əmlak almağa, ona investisiya yatırmağa hazırlaşanların çoxu bunu edə bilməyib və indi mənzil almaq niyyətindədirlər. Daha bir amil yeni layihə və standartlarla bağlıdır. Əvvəllər bir hektar ərazidə 40-50 min kvadratmetr daşınmaz əmlak inşa etmək mümkün idisə, yeni standartlara görə bu rəqəm 25-30 min təşkil edir. Yeni qaydalara görə, çoxmənzilli binalar üçün həyət standartı genişləndirilib. Bu isə tikinti şirkətlərini qiyməti artırmağa sövq edir. Mütəxəssislər də bu il 2017-2018-ci illərlə müqayisədə paytaxtda yeni binanın daha az tikildiyini, yəni tikinti həcminin azaldığını qeyd edir. Təbii ki, bu da qiymətlərə təsir edir. Qiymətlərin yüksəlməsinə digər amillər də təsir edir. Belə ki, bu gün mənzil bazarında qiymət dəyişmələri həm də ilkin bazarda baş verən proseslərə söykənir. Söhbət ondan gedir ki, bazarda sahibkarlar, mənzil tikinti şirkətinin rəhbərləri qiyməti artırır. Ərazi üzrə yerləşən köhnə binalarda da buna uyğun olaraq mülkiyyətçilər tərəfindən qiymət artımına təşəbbüs olur və qiymət artımı baş verir. Bu da təbiidir. Çünki köhnə binada yaşayan vətəndaşlar həm də yeni binanın potensial alıcısıdır və onu satıb yeni tikilidə həmin qiymətə uyğun mənzil almaq istəyir. Təbii ki, bu səbəbdən köhnə binalarda da qiymət artımı baş verir. Ekspertlər hesab edir ki, real şəraitdə tələb yoxdursa və təklif yüksəkdirsə, qiymət azalmırsa, bu formada yalnız inzibati qaydada qiymət artımının qarşını almaq olar. Lakin inzibati qaydada bazara müdaxilə yoxdur. Bu mənada, qiymətlərin aşağı düşməsi real görünmür.
Ramil QULİYEV
