Bu gün Türk dünyasında qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi, birlik nümayiş etdirilməsi türkdilli ölkələr üçün əsas prioritetlərdən biri kimi çıxış edir. Bu mənada, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının qeyri-formal zirvə görüşü də, ekspertlərin fikrincə, mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Xatırladaq ki, görüşdə müzakirə olunan məsələlər ölkələrimiz və xalqlarımız arasında əlaqələrin daha da güclənməsinə xidmət edir. Videokonfrans formatında keçirilən zirvə görüşü türkdilli dövlətlər arasında mövcud olan sıx əlaqələrin və əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi niyyətinin növbəti təzahürü kimi də qəbul olunur. Bu vaxta qədər quruma üzv ölkələr arasında mədəni, humanitar, iqtisadi və siyasi əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Azərbaycan da, öz növbəsində, bütün türkdilli dövlətlərlə geniş münasibətlərə malikdir və onlar arasında əlaqələrin güclənməsində maraqlıdır. Elə son zirvə görüşündə də Prezident İlham Əliyev ölkələrimiz arasında əlaqələrin əhəmiyyətini xüsusilə vurğuladı. Xatırladaq ki, zirvə görüşündə İlham Əliyev çıxışı zamanı Vətən müharibəsi nəticəsində ərazi bütövlüyümüzün bərpa olunduğunu, ermənilərin 30 ilə yaxın işğal altında saxladığı ərazilərdə vandalizm aktları törətdiyini bildirib. Dövləti başçısının çıxışında xüsusi olaraq toxunduğu əsas məsələlərdən biri ölkəmizin tarixi ərazisi olan Zəngəzurdan keçəcək və Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan, daha sonra Türkiyə ilə birləşdirəcək dəhlizlə bağlı oldu. Qeyd edək ki, Zəngəzur dəhlizi və Naxçıvanla kommunikasiyanın açılmasının Türk dünyası üçün əhəmiyyətini vurğulayan Azərbaycan Prezidenti bu məsələnin vacibliyini hər zaman açıq şəkildə dilə gətirib. Belə ki, hələ 2009-cu il oktyabrın 3-də Naxçıvan şəhərində Türkdilli Ölkələrin Dövlət Başçılarının 9-cu Zirvə görüşündə və 2019-cu il oktyabrın 15-də Bakıda Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının 7-ci Zirvə görüşündə İlham Əliyev Zəngəzur bölgəsinin vaxtilə Azərbaycanın tarixi torpağı olduğunu, onun Türk dünyasını parçalamaq məqsədilə Azərbaycandan qoparılıb Ermənistana birləşdirildiyini bildirib. Zəngəzurun qoparılması ilə Türk aləminin vahid bir platformada fəaliyyətinə əngəl yaradılıb. Lakin bu məsələni daim diqqətdə saxlayan Azərbaycan Prezidenti hər zaman bildirirdi ki, Türk dünyası arasında qəbul edilmiş qərarlarla, atılmış addımlarla biz fəaliyyətimizi daha da gücləndirəcəyik. İndi yaxın vaxtlarda dəhliz işə düşəcək.
Bu dəhlizin işə düşməsi Türk dünyasında iqtisadi inteqrasiyanın daha da dərinləşməsində mühüm rol oynayacaq. Zəngəzur dəhlizindən istifadə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasına üzv dövlətlər arasında nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın, yükdaşımaların həcminin daha da artmasına gətirib çıxaracaq. Təbii ki, bu amil türkdilli dövlətlərin birliyini daha da gücləndirəcək. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov da bildirir ki, Zəngəzur dəhlizi yalnız Qafqaz üçün deyil, daha geniş anlamda region üçün strateji əhəmiyyətə malik olacaq: “Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının videokonfrans formatında keçirilən qeyri-formal Zirvə görüşündə çıxışı zamanı qədim Azərbaycan torpağı olan Zəngəzurun indi Türk dünyasının birləşdiricisi rolunu oynayacağını bildirib. Söhbət 1,1 trilyon dollardan çox nominal ümumi daxili məhsulu olan türkdilli ölkələri strateji və iqtisadi baxımdan birləşdirəcək dəhlizdən gedir. Belə ki, Türkiyə 761,4 milyard dollar, Qazaxıstan 181,7 milyard dollar, Özbəkistan 57,9 milyard dollar, Azərbaycan 48 milyard dollar, Türkmənistan 48 milyard dollar və Qırğızıstan 8,5 milyard dollar nominal ÜDM-ə malikdir. Bu isə ondan xəbər verir ki, Zəngəzur dəhlizi kifayət qədər böyük iqtisadi potensiala və təbii resurslara malik olan regionu birləşdirəcək”.
Millət vəkili bildirib ki, Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi, eyni zamanda, Azərbaycanı regionun nəqliyyat qovşaqlarının habına çevirəcək: “Azərbaycan “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşmasında yaxından iştirak edir, birbaşa həmin nəqliyyat dəhlizlərinin regional hissəsinin inkişafına, həm də maliyyə dəstəyi nümayiş etdirir. Bu, Naxçıvanın Azərbaycanın əsas ərazisi vasitəsilə həmin nəqliyyat dəhlizlərinə çıxışını təmin edəcək. Xüsusən də “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizinə naxçıvanlı iş adamlarının çıxışının təmini baxımından əhəmiyyətli olacaq. Dəhliz Azərbaycanın öz eksklavı olan Naxçıvan Muxtar Respublikası və Türkiyə ilə əlaqələri də gücləndirəcək, ölkəmizin geoiqtisadi əhəmiyyəti daha da artıracaq. Ən əsası, Türk dünyası uzun illərdən sonra yenidən Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə birləşəcək”.
Digər ekspertlər də hesab edir ki, Zəngəzur dəhlizi Türk dünyasını birləşdirən əsas halqa olmaqla bərabər, Azərbaycanın həm də nəqliyyat və kommunikasiya habı rolunu oynayacaq. Bu da ölkəmiz üçün böyük imkanlar yaradacaq. O da məlum reallıqdır ki, Türk dünyası, xüsusilə Orta Asiya üçün hər bir imkanda nəqliyyat və kommunikasiya tranzitlərindən təhdid kimi istifadə edən güclərlə əməkdaşlıq etməkdənsə, etibarlı tərəfdaş olan Azərbaycanın imkanlarından faydalanmaq daha sərfəlidir. Bu mənada, Zəngəzur dəhlizi mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Ramil QULİYEV
