Aparılan hesablamalar göstərir ki, qardaş Türkiyənin enerji bazarında Azərbaycan getdikcə daha mühüm məqam sahibinə çevrilir. Türkiyənin Enerji Bazarını Tənzimləmə Təşkilatının məlumatına əsasən, cari ilin yanvar ayında Türkiyə Azərbaycandan 1,11 milyard kubmetrdən çox təbii qaz idxal edib.
Bildirilir ki, Türkiyənin Azərbaycandan idxal etdiyi qazın həcmi əvvəlki ilin eyni ayı ilə müqayisədə 18,4 faiz artıb. Azərbaycan yanvarda Türkiyənin ən çox qaz idxal etdiyi ölkələr sırasında Rusiyadan sonra ikinci yerdə qərarlaşıb. Qeyd edək ki, Türkiyə Azərbaycan təbii qazını Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və TANAP-la idxal edir. Amma Azərbaycanın Türkiyə iqtisadiyyatında rolu təkcə enerji sektoru ilə məhdudlaşmır. Türkiyənin Sənaye və Texnologiya Nazirliyinin birbaşa xarici investisiyalarla bağlı hesabatından aydın olur ki, istər xarici kapitallı şirkət sayına, istərsə də birbaşa xarici investisiya həcminə görə Azərbaycan Türkiyədən ötrü ən önəmli ölkələrdən biridir. Belə ki, Azərbaycan hər iki istiqamət üzrə ilk onluğa daxildir. 2002-2020-ci illərin göstəricilərinə əsasən, bu müddət ərzində Azərbaycan şirkətləri Türkiyəyə 7 milyard 174 milyon dollar həcmində investisiya yatırıb. Bu, həmin illər boyunca Türkiyəyə yatırılan bütün xarici investisiyaların 4.3 faizi deməkdir. Özü də bura Azərbaycan dövləti tərəfindən Türkiyəyə yatırılan investisiya daxil deyil. Həmin investisiyalar da nəzərə alınarsa, Azərbaycanın Türkiyə üçün ən böyük xarici sərmayədarlardan biri olduğu bəlli olar.
Xarici kapitallı şirkət sayı ilə bağlı rəqəmlərdə də bənzər göstərici gözə çarpır. Ötən ilin sonuna olan məlumata görə, Türkiyədə toplam 73 min 675 xarici kapitallı şirkət fəaliyyət göstərir. Bunlardan 2 min 554-ü Azərbaycan kapitallı şirkətdir. Həmin göstərici ilə Azərbaycan 89 ölkə arasında yeddincidir. Azərbaycanlılar Türkiyədə daşınmaz əmlak sektorunda da əsas oyunçulardan sayılır. Türkiyə statistika qurumunun məlumatlarından aydın olur ki, ötən il əcnəbilərə 40 min 812-ə mənzil satılıb və 1 min 279 mənzili azərbaycanlılar alıb. Ötən il pandemiya ucbatından Türkiyə üçün də uğurlu sayılmasa da, 2019-cu il bu ölkənin tarixində turizmdən ən çox gəlir götürülən il kimi yadda qalmışdı. Həmin vaxt Türkiyə turizmdən 34.5 milyard dollar vəsait əldə etmişdi. Elə həmin il Azərbaycan turist sayı baxımından da Türkiyə üçün ilk onluğa daxil olmağı bacarmışdı. Cari il və qarşıdakı dövr ərzində də Azərbaycandan Türkiyəyə daha çox sayda turist axınının olması gözlənilir. Bunun səbəblərindən biri odur ki, artıq şəxsiyyət vəsiqəsi ilə Türkiyəyə səfər etmək mümkündür. Belə ki, “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında qarşılıqlı olaraq vizadan azad etmə haqqında 25 fevral 2020-ci il tarixində imzalanmış Sazişə dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında 1 saylı Protokol” aprelin 1-dən qüvvəyə minib.
Beləliklə, artıq Azərbaycan vətəndaşları diplomatik, xidməti və ümumvətəndaş pasportları, eləcə də Azərbaycan vətəndaşının biometrik şəxsiyyət vəsiqəsi əsasında Türkiyəyə vizadan azad şəkildə səyahət etmək imkanına malikdir. Bu protokolun qüvvəyə minməsi ilə Türkiyə vətəndaşları da yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqəsi ilə Azərbaycana 90 gün müddətlik vizasız səyahət edə biləcək. Bu da qarşılıqlı turizm səfərlərinin artması deməkdir. Amma iqtisadi müstəvidə münasibətlər təkcə qeyd edilənlərlə məhdudlaşmır. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmlərindən məlum olur ki, ölkənin ən çox idxal gerçəkləşdirdiyi ilk iki ölkədən biri məhz Türkiyədir. Ötən il Azərbaycanın 10.7 milyard dollarlıq toplam idxalının 1.6 milyardı Türkiyə məhsullarının payına düşüb. Başqa deyimlə, ölkəyə gətirilən məhsullara ödənən hər 100 dolların 15-i Türkiyəyə gedib. Türkiyə də Azərbaycandan böyük həcmdə məhsul idxal edir. Bura enerji məhsulları, kimya sənayesi məmulatları və digərləri daxildir. Məlumat üçün qeyd edək ki, fevral ayında Azərbaycandan qardaş ölkəyə 185,2 milyon dollar dəyərində qeyri-neft sektoruna aid məhsul ixrac edilib. Fevralda qeyri-neft sektoruna aid ən çox məhsul ixrac edilən ölkələrin siyahısında Türkiyə birinci yerdə qərarlaşıb. Belə ki, Türkiyə Azərbaycandan 54,1 milyon dollar dəyərində qeyri-neft sektoruna aid məhsul alıb. Bu siyahıda Rusiya ikinci (42,7 milyon dollar), İsveçrə üçüncü (25,1 milyon dollar) olub.
Azərbaycanla Türkiyə hökuməti arasında imzalanan Preferensial Ticarət sazişinə əsasən isə, iki ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektləri cari il martın 1-dən illik tarif kvotası çərçivəsində müəyyən olunmuş mallar üzrə güzəştlərdən yararlanmaq imkanı qazanıb. Artıq sahibkarlıq subyektinin Dövlət Xidmətinə elektron qaydada daxil olan müraciətinə əsasən 72 min 620 kiloqram xurma məhsulunun güzəştli şərtlərlə ixracı məqsədilə ilk mənşə sertifikatı təqdim edilib. İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinin güzəştli şərtlərlə ixrac əməliyyatlarının həyata keçirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Bu fonda Azərbaycandan Türkiyəyə ixracın daha da artması gözlənilir.
Ramil QULİYEV
