Müxtəlif bayramlar ərəfəsində, eləcə də ayrı-ayrı vaxtlarda paytaxtda kənd təsərrüfatı yarmarkalarının açıldığını görürük. Amma bir çox halda alıcılar bildirirlər ki, yarmarkada satılan məhsulların qiyməti heç də mağazalardakı qiymətlərdən fərqlənmir, fərqlənsə də, bu, cüzi faiz təşkil edir.
Əslində, kəndlinin, fermerin öz məhsulunu bazara çıxarıb istehlakçıya təklif etməsi üçün Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən satış yarmarkalarının açılması müsbət haldır. Bu, öz məhsulunu bazara çıxarıb satmaq marağında olan fermer və kəndlilərə şərait yaradılması deməkdir. Amma bəzi səsləndirilən iddialara görə, kənd təsərrüfatı yarmarkalarında məhsul satanların böyük əksəriyyəti kəndlilər, fermerlər deyil, alverçilərdir. İddialara və ekspertlərin araşdırmalarına görə, alverçilər gedib kəndlidən, fermerdən məhsulu ucuz alıb, gəlib burada bir neçə qat baha qiymətə satırlar. İddialardan belə görsənir ki, kənd təsərrüfatı məhsulları bazarlara alverçilərin əli ilə çıxır.
Necə etmək olar ki, bu yarmarkalara məhsulu kəndlinin, fermerin, istehsalçının özü çıxarsın, alverçi çıxarmasın?
Ekspertlər deyirlər ki, yarmarkaların alverçilərin əlində olması birbaşa bazarla fermer, kəndli arasında problem yaradır və bu problemin aradan qaldırılması üçün yeni proqram hazırlanmalıdır.
Akif Nəsirli: “Problemin aradan qaldırılması üçün fermerlərlə bazar arasında əlaqələndirmə mərkəzi yaradılmalıdır”
İqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün kənd təsərrüfatı yarmarkalarında məhsul satanların əksəriyyəti alverçilərdir və onların bazarda kök salması kəndlilərin, fermerlərin bazara çıxmasına əngəl yaradır. A.Nəsirlinin sözlərinə görə, hazırda alverçi şəbəkəsi bu yarmarkaları monopoliyaya alıb. O hesab edir ki, bu monopoliyadan bazarı çıxarmaq üçün Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi xüsusi addımlar atmalıdır. “Əslində, bu yarmarkaların yaradılmasında məqsəd kəndlinin, fermerin bazarla əlaqəsinin təmin edilməsi və bazara məhsulları onların öz əlləri ilə çıxarması idi. Əgər bazara məhsul fermerin, onu əkib becərən kəndlinin əli ilə çəxırsa, təbii ki, ucuzluq olur. Rayonlarda fermer, kəndli öz danasını mal bazarında kəsir və ətin kiloqramını 8 manat, 8 manat 50 qəpiyə verir, amma onu alverçi alıb Bakıya gətirəndə 11-12 manata satır. Kəndlinin öz məhsulundan birbaşa qazancı az, alverçinin isə çox olur. Eləcə də digər kənd təsərrüfatı məhsullarını alverçi kəndlidən alır, burada bir neçə qat baha qiymətə satır. Şərait yaratmaq lazımdır ki, fermer, kəndli rayonda 8 manata satdığı dana ətini gətirib burada 9 manata satsın. Onlara özlərinin məhsullarını bazara çıxarması üçün imkanlar açılmalıdır. Bu zaman bazarda ucuzluq yaranacaq, fermerin də mənfəəti, qazancı artacaq. Nəticədə alverçilər də sıradan çıxmayacaq, sadəcə, vəziyyət dəyişəcək, fermer bir manat qazananda, alverçi 50 qəpik qazanacaq. Amma bu gün fermer 50 qəpik qazanır, alverçi isə 5 manat.
Onların öz məhsullarını bazara çıxara bilməməsinin səbəbi yarmarkalarda yer haqqının olması və bura giriş haqqı ödənilməsidir. Bildiyim qədər, rəsmən yer haqqı ödənilmir, yəni rüsum yoxdur, sadəcə, bu qeyri-rəsmi şəkildə həyata keçirilir. Bu halda, başqa bazarlarda alveri getməyən, yaxud zəif olan alverçilər yarmarkalara gəlir və kəndlidən, fermerdən aldığı məhsulları iki, üçqat bahasına camaata satırlar. Bunun qarşısının alınması üçün tədbirlər görülməlidir.
Fikrimcə, problemin aradan qaldırılması üçün fermerlərlə bazar arasında əlaqələndirmə mərkəzi yaradılmalıdır. Bu əlaqələndirmə mərkəzi vasitəsilə fermer öz məhsulunu bazara çıxarmalıdır. Fermer, kəndli öz məhsulunu bazara çıxararkən ya kənd icra nümayəndəliyindən, ya da bələdiyyədən arayış alıb əlaqələndirmə mərkəzinə təqdim edəcək ki, bazara çıxardığı məhsullar onun öz əkib-becərdiyi məhsuldur. Bu zaman kəndli öz məhsullarını bazara çıxarmağa maraq göstərəcək”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, yarmarkaları işlədən şəxslər, bu işə məsul olanların marağı kəndlini, fermeri bazara cəlb etməkdirsə onda onlardan yer haqqı almamalıdır. “Bu yarmarkanı dövlət qurumu təşkil edibsə, onda nə üçün orada kəndlidən, fermerdən yer haqqı tələb edilir? Əslində, orada yer haqqı alınmamalıdır. Bilirsiniz, o yarmarkaların təşkil edilməsinin xərcini Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi çəkir və nəzərdə tutulub ki, fermerlərdən yer haqqı alınmasın.
Amma ora nəzərət edən şəxslər camaatdan yer pulu alırlar. Hesab edirəm ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bu məsələni araşdırmalıdır. Ola bilsin, kimsə sui-istifadə edir və sair, kimlərsə məqsədli şəkildə kəndlini, fermeri yarmarkalardan qaçaq salır”.
A.Nəsirli hesab edir ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi kəndlinin, fermerin bazara qaytarılması məsələsi üzərində xüsusi işlər görməlidir.
Mais Musayev: “Səsləndirilən iddia bizim təşkil etdiyimiz “Kənddən şəhərə” yarmarkalarına aid deyil”
“Aqrar Tədarük və Təchizat” ASC-nin mətbuat katibi Mais Musayev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, təmsil etdiyi qurum Bakıda yarmarka təşkil etsə də, amma heç də bütün yarmarkaları o təşkil etmir: “Aqrar Tədarük və Təchizat” ASC yarmarkalar təşkil edir, amma heç də şəhərdə mövcud olan bütün yarmarkaları biz təşkil etmirik. Bizim Bakıda 2, Xırdalanda isə 1 yarmarkamız var. Bakıdakı yarmarkamızın biri Nərimanov, ikincisi isə Binəqədi rayonundadır, Xırdalan şəhərində isə Heydər Əliyev prospektində təşkil olunur və bu yarmarka “Kənddən şəhərə” adı altında fəaliyyət göstərir. “Kənddən şəhərə” adı altında fəaliyyət göstərən yarmarkalarda birbaşa olaraq fermerlərin özləri iştirak edirlər, heç bir halda orada kənar adamın iştirakına yol verilmir. Bu necə tənzimlənir? Hər bir fermer elektron kənd təsərrüfatı informasiya sistemində qeydiyyatdan keçir. Bizim yarmarkada iştirak etmək istəyən fermerlər bizə müraciət edərkən biz onlardan elektron kənd təsərrüfatı informasiya sistemində qeydiyyatı barədə məlumat soruşuruq, təsərrüfatı haqqında sənədlərinin nümunələrini alırıq və digər prosedurlar var ki, onlar vasitəsilə müraciət edən şəxsin həqiqi fermer olub-olmadığını yoxlayırıq. Müraciət edən şəxsin həqiqətən də fermer olduğuna əmin olduqdan sonra biz onları qeydiyyatdan keçiririk və onların yarmarkada yerləşdirilməsi ilə bağlı müvafiq addımlar atırıq. Səsləndirilən iddia bizim təşkil etdiyimiz “Kənddən şəhərə” yarmarkalarına aid deyil. Hansısa bir rayon icra hakimiyyəti strukturları da öz ərazilərində yarmarkalar təşkil edirlər, ola bilsin ki, kimlərsə kənardan gəlib iştirak edir, buna biz cavabdehlik daşımırıq. Amma bizim təşkil etdiyimiz hər üç yarmarkaya məsuliyyət və cavabdehlik daşıyırıq. Bu yarmarkalarda iştirak edənlər yerli fermerlər, yerli qida istehsalçısı olan sahibkarlar və onların nümayəndələridir” - deyə bildirən M.Musayevin sözlərinə görə, “Kənddən şəhərə” yarmarkalarında bütün imkanlar, şəraitlər fermerlər üçün ödənişsiz yaradılıb. Onun sözlərinə görə, fermer gəlib “Kənddən şəhərə” yarmarkasında öz məhsulunu satmaq istəyərkən onlardan hər hansı yer pulu, piştaxta pulu tələb olunmur, tamamilə ödənişsizdir: “Bu zaman fermerə həm piştaxta, həm tərəzilər, uniformalar, hazırda karantin rejimində olduğumuz üçün karantinin tələblərinə uyğun olaraq tibbi vasitələr, əlcəklər, maskalar, dezinfeksiya məhsulları tam pulsuz verilir. Hətta məhsulunu Bakıya gətirməyə çətinlik çəkən fermerlərə ödənişsiz olaraq bizim tərəfimizdən logistika dəstəyi də göstərilir. Fermer bizə müraciət edir ki, mən məhsulumu yarmarkaya gətirmək istəyirəm, amma gətirməyə maşınım yoxdur, biz onlara ödənişsiz maşın təşkil edirik. Bizim yük maşınlarımız regionlara mütəmadi olaraq səfər edir, regionlarda 11 dayaq məntəqəmiz var. Müraciət edən fermerin məhsulunu maşınımız vasitəsilə Bakıya gətiririk və yarmarkada məhsulunu satması üçün ona köməklik göstəririk. Bütün bunlar tamamilə ödənişsiz olur. Fermerlər üçün “Aqrar Tədarük və Təchizat” ASC tərəfindən bütün mümkün şərait yaradılır ki, onlar gəlib məhsullarını rahat şəkildə sata bilsinlər. Yarmarkalarda iştirak etmək istəyən fermerlər bir neçə vasitə ilə bizə müraciət edə və birbaşa qeydiyyatdan keçə bilərlər. Bu vasitələr hansılardır? İlk növbədə, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin 1652 çağrı mərkəzidir, fermer ora müraciət edə bilər ki, yarmarkaya gəlmək istəyir, onlar müraciəti bizim quruma yönləndirirlər, bizim əməkdaşlar da həmin fermerlərlə əlaqə saxlayırlar və bütün proses o formada davam edir. Həmçinin, bizim özümüzün “qaynar xətt”imiz var - 050400-88-99 nömrəsinə də fermer zəng edə və yarmarkaya gəlməklə bağlı müraciət edə bilər. Eyni zamanda, bizim sosial media hesablarımız var, buradan da bizə müraciət edə bilərlər. Sosial şəbəkələrdən və telefonlardan istifadə etməyən fermerlər, şəxslər isə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Dövlət aqrar inkişaf mərkəzlərinə, bu regional idarələrə müraciət edərək, yarmarkalara gələ bilərlər. Bu regional mərkəzlər hər rayonda var. Üstəlik, “Aqrar Tədarük və Təchizat” ASC-nin 11 regional idarəsi var və bu regional idarələrə də fermerlər müraciət edərək, yarmarkalarda iştirak etmək istədiklərini bildirə bilərlər” - deyə M.Musayev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
