Son həftələr ölkəmizdə kütləvi bahalaşma müşahidə edilir, xüsusən də istehlak məhsullarının qiymətində bir neçə qat artım özünü göstərir.
İstehlak məhsullarının satışı ilə məşğul olan sahibkarlar iddia edirlər ki, məhsul onların özlərinə baha qiymətə gəlib çıxır. Ekspertlər, vətəndaş cəmiyyəti təmsilçiləri, eləcə də bir çox istehlakçı hesab edirlər ki, bahalaşmanın sürətlə artmasına səbəb olan amillər var. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar Agentliyinin (Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti) fəaliyyəti haqqında da müəyyən iddialar var ki, bahalaşma ilə bağlı bu quruma edilən müraciətlərə cavab verilmir, vətəndaş müraciətləri cavabsız qalır. İddialara görə, bu qurum istehlak bazarında baş alıb gedən bahalasmaya qarşı heç bir real iş görmür və bunun qarşısının alınması üçün çox zəif davranır. Hətta bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, Antiinhisar Agentliyinin istehlak bazarında, ümumiyyətlə, fəaliyyəti hiss olunmur, bunun nəticəsində də bu sahədə özbaşnalıq hökm sürür.
“Bu qurum bahalaşmanı monopoliyanın qarşısını almaqla dayandıra, bu sahəyə bu yolla təsir edə bilər, amma hər hansı bir addım atmır”
“Altay” Sosial-İqtisadi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Elçin Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ümumiyyətlə, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin fəaliyyəti istehlak bazarında hiss olunmur. E.Bayramlı hesab edir ki, bu təşkilat ləğv edilməli və onun əvəzinə Ticarət Nazirliyi, yaxud bu statusda olan müstəqil bir qurum yaradılmalıdır. “İstehlak bazarında kifayət qədər ciddi problem var, amma sanki Azərbaycanda Antiinhisar Xidməti yoxdur. Ölkəmizdə ticarət sahəsi tamamilə başlı-başına buraxılıb və bu, nəzarətsiz bir sahəyə çevrilib. İş o həddə çatıb ki, istehlakçılar hansı dövlət qurumuna müraciət etməli olduqlarını bilmədikləri üçün, bir QHT-yə - Azad İstehlakçılar Birliyinə müraciət edirlər. QHT sərəncamverici, nizamlayıcı və tədbir görən bir orqan deyil, sadəcə, məsələ qaldıra bilər. Bu da o deməkdir ki, bu dövlət orqanı yoxdur. Təklif etmişəm ki, Ticarət Agentliyi, yaxud bu istiqamətdə başqa bir dövlət qurumu yaradılsın ki, ticarət sahəsindəki problemləri nizamlasın”.
E.Bayramlı qeyd etdi ki, bu gün istehlak bazarında iki əsas problem var və bahalaşmaya, hərcmərcliyə, qiymət artımına da rəvac verən əsas amillər onlardır. “Birincisi, monopoliya məsələsidir, ikincisi də istehlakçıların aldadılmasıdır. Yəni istədikləri vaxt istər keyfiyyətdə, istər çəkidə, istər qiymətdə və sair istehlakçını aldadırlar, amma istehlakçı şikayət etməyə yer tapmır. Bir nəfər küçəyə çıxıb Antiinhisar Agentliyi haqda sorğu keçirsə, bunu tanıyan və bilən olmayacaq, bu təşkilat ancaq kağız üzərindədir. İndiki bahalaşma ilə bağlı tədbirlər görülməsinə gəlincə, düzdür, Antiinhisar Agentliyi buna birbaşa təsir göstərə bilməz, bu qurum bahalaşmanı monopoliyanın qarşısını almaqla dayandıra, bu sahəyə bu yolla təsir edə bilər, amma hər hansı bir addım atmır. Bu təşkilatın adı da Antiinhisardır, o, inhisarlaşmaya qarşıdır. Məsələn, deyək ki, “Azərsun” bazarda hegemonluq edir, istədiyi qiymətləri diqtə edir, ölkə bazarının böyük hissəsi bu şirkətin əlindədir, məhsulu ürəyi istəyən qiymətə satır, heç kim də heç nə demir. Onun istehsal etdiyi məhsulların rəqiblərinə müxtəlif maneələr yaradılır. Bu, monopoliya yaratmaq deməkdir və onun qarşısını almaq lazımdır. Elə də siqaret sahəsində problem var. Niyə Azərbaycanda çoxsaylı tütün fabriki açılmır? Məsələn, siqaretin qiyməti gündə qalxır. Yerli fabriklər açılmasa, siqaretin qiyməti qalxacaq. Dünyada görünməmiş bir haldır. Xaricdən gətiriləndə daha ucuz idi. Qaldı indiki bahalaşmaya, burada çox maraqlı məqam var. Məhz yerli məhsulların qiyməti bahalaşıb, xaricdən gələn məhsullar, əksinə, ucuzlaşıb. Mən xaricdən gələn kərə yağlarının qiymətlərini araşdırmışam, qiymətlərində bir manat ucuzlaşma var, zeytun yağlarının və ətin də qiymətində bir manat ucuzlaşma özünü göstərir, bir çox məhsulda da ucuzlaşma var. Məhz yerli meyvə-tərəvəzin qiymətində ciddi bahalaşma var, iki manatdan aşağı meyvə, bir manatdan ucuz tərəvəz yoxdur. Yerli məhsul bahadır. Əksinə, yerli məhsul ucuz olmalı idi, çünki xaricə idxal edə bilməyiblər. Bu hesabla ucuzlaşma olmalı idi, amma bahalaşma var. Bu nə deməkdir? Ya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bu sahəni elə vəziyyətə salıb ki, aqrar sektorda məhsul əkilib yığılmır, ya da məhsul yetişmir. Belə şey ola bilməz. Alma iki manatdan aşağı düşmür, yerli kartof isə, ümumiyyətlə, bazarda yoxdur… Hanı bizim yerli məhsulumuz, niyə bazarlara çıxarılmır, niyə kəndliləri, fermerləri bazarlara buraxmırlar? Mənim hətta məlumatlarım var ki, kənd təsərrüfatı yarmarkalarında məhsul satanların çoxu alverçilərdir. Bu alverçilər ora necə gəlib, onun orada nə işi var, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi hara baxır? Kəndə gedib kəndlidən məhsulu 20-30 qəpiyə alırlar, gəlib burada manat yarıma satırlar, arada dəllallar 3-4 qat qazanırlar”.
Bazarda mövcud olan neqativliklərin aradan qaldırılması üçün İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin fəaliyyətlərini gücləndirməli olduqlarını deyən ekspert hesab edir ki, bu halların qarşısının alınması üçün təcili tədbirlər görülməlidir.
İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin vətəndaşların müraciətinə cavab vermədiyi iddiasına gəlincə, E.Bayramlı deyilənlərin real olduğunu qeyd etdi: “Bu qurum istehlakçıların, vətəndaşların müraciətlərinə cavab vermir, burada bürokratik əngəllər var, sanki yoxdurlar, hara çəkiliblər, bilən yoxdur. Bu qurumun nə sosial şəbəkələrdə aktiv səhifələri var, nə də düzəməlli saytları, varmı-yoxmu bilinmir? Bunlarla xalqın, əhalinin ünsiyyəti tamamilə yoxdur. Mən jurnalist ola-ola onları tapa bilmirəm, əhali haradan tapsın? Bu xidmət ləğv olunmalı, ticarət sahəsində qiymətləri, keyfiyyəti, rəqabət mühitini, yerli məhsulların bazara çıxışını tənzimləyən ayrıca bir dövlət orqanı yaradılmalıdır. Əvvəllər Sovet dövründə Ticarət Nazirliyi vardı, insanlar gedib ora şikayət edirdilər. İndi Azad İstehlakçılar Birliyinə müraciət edirlər. Azad İstehlakçılar Birliyi aktiv fəaliyyət göstərir, narazı deyiləm, sadəcə, bu qurumun əlində inzibati resurslar yoxdur, qərar verə bilmir. Bu sahədə xalqın ümid yeri bu təşkilatdır… Amma Dövlət Xidmətinin fəaliyyəti yoxdur, bu halda onu niyə saxlayırlar və işçilərinə maaş verirlər, birdəfəlik ləğv etsinlər və başqa bir dövlət qurumu yaratsınlar”.
İradə SARIYEVA
