Baş nazir Əli Əsədov Milli Məclisdə Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ildə fəaliyyətinə dair hesabatın müzakirəsi zaman deputatlar tərəfindən qaldırılan qiymət bahalaşmasına münasibət bildirib.
Baş nazir deyib ki, Azərbaycan hökuməti bu məsələni daim nəzarətdə saxlayır və bu məsələ ilə məşğul olur. O qeyd edib ki, gündəlik olaraq Antiinhisar Agentliyi qiymətlərlə bağlı monitorinq aparır: “Bir çox hallarda bizdən asılı olmayan məsələlər var. Bizim ticarət tərəfdaşlarımız olan ölkələrdə qiymətlərdə dəyişiklik olanda biz buna təsir göstərə bilmirik. Yanacağın qiymətinin dəyişməsinə görə bahalaşmaya gəlincə isə bununla bağlı fermerlərə, ictimai nəqliyyatda çalışan sahibkarlara subsidiyalar verilib”
Baş nazirin qiymət izahına inanmaq olarmı?
İlqar Hüseynli: “Əslində, Baş nazirin sözündə bir həqiqət var...”
Sosial-iqtisadi sahə üzrə tanınmış ekspert İlqar Hüseynli mövzu ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bunları bildirdi: “Əslində, Baş nazirin sözündə bir həqiqət var. O da nədən ibarətdir? Həqiqətən də Nazirlər Kabineti müəyyən halda süni qiymət artımlarının qarşısını almaqda çətinlik çəkir, yaxud da buna müdaxilə edə bilmir. Söhbət hansı məsələdən gedir? Bilirsiniz ki, hazırda İqtisadiyyat Nazirliyi yanında inhisarçılığa və qiymət artımına nəzarət edən Antiinhisar Agentliyi adlı xüsusi qurum var. Bu agentlik İqtisadiyyat Nazirliyi yanında istehlak bazarında qiymət artımını nəzarətdə saxlayan bir qurumdur. Bu qurum o istehlak məhsullarını nəzarətə götürür və qiymət artımına müdaxilə edə bilir ki, həmin istehlak mallarının qiyməti bilavasitə Tarif Şurasının müəyyən etdiyi tariflərlə tənzimlənsin. Amma kənd təsərrüfatı məhsullarının bu sıraya aid edilməsi istisnadır. Yəni bu sahəyə hər hansı bir müdaxilə imkanları yoxdur. Bu qiymət artımında fürsətçilikdən söhbət gedir, bu da alıcı və satıcı arasındakı münasibətlərə bağlı bir məsələdir. Baş nazir çıxışında bir məsələni xüsusi vurğulayıb ki, hökumət fermerlərə, ictimai nəqliyyatda çalışan sahibkarlara subsidiyalar verib. Subsidiyalar hansı fermerlərə verilib? O fermerlərə ki, onlar bilavasitə pambıq və taxıl istehsalı ilə məşğuldurlar, amma ayrı-ayrı kiçik sahələrdə, fərdi təsərrüfatlarında pomidor, bibər, xiyar, badımcan, kartof, kələm və digər bu kimi tərəvəzlər yetişdirən şəxslərə subsidiyalar verilmir. Camaat bazardan taxıl, pambıq alıb yeyən deyil ki... Təbii ki, Novruz bayramında insanlar daha çox qoz-fındıq, meyvə və sair alırlar. Hansı ki, bu kənd təsərrüfatı subyektləri üçün o subsidiyalar əlçatan deyil, onlara bu subsidiyalar verilmir. Bilirsiniz, necədir? Parodoksal bir vəziyyətdir, ya Baş nazir bunu bilir, vəziyyətdən özünü sığortalamaq üçün bu cümləni işlədir, ya da onun hansı sahələrə kompensasiya, məqsədli subsidiyalar verildiyindən xəbəri yoxdur. Yəni burada iki parodoksal vəziyyət müşahidə olunur. Ona görə də başa düşmək lazımdır ki, aqrar sahə ilə məşğul olanların satış imkanları dar çərçivədədir. Bunlar daha çox Novruz və Yeni il bayramlarını gözləyirlər ki, qiymət artımına gedib bir az artıq pul qazansınlar. Bazarı dövlət tədarükü, dövlət satınalmaları ilə təmin etmək mümkün olsa, bu, başqa məsələ. Tutaq ki, dövlət vətəndaşın məhsulunu alıb öz istədiyi qiymətə bazara çıxarsa, onda buna nəzarət etmək olardı. Amma bir halda ki, söhbət azad, liberal bazardan gedir, onda satıcı istədiyi qiymıti qoyur” - deyə İ.Hüseynli vurğuladı.
Əhməd Abasbəyli: “Qiymət artımının səbəbləri geniş şəkildə araşdırılıb təhlil edilməli, bu, daha əsaslandırılmış şəkildə cəmiyyətə çatdırılmalıdır”
Cəmiyyətin və Vətəndaş Münasibətlərinin İnkişafı İctimai Birliyinin sədri, tanınmış sosioloq Əhməd Abasbəyli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bahalaşmanın səbəbləri daha dərindən araşdırılmalı, təhlil edilməli və bu barədə ictimaiyyətə səhih məlumat verilməlidir. “Məhsulların qiymətinin bahalaşması göz qabağında olan bir haldır. Bunu inkar etmək düzgün deyil. Amma bizim cəmiyyətin özündə bir problem var. Bu problem ondan ibrarətdir ki, bizdə süni qiymət artımına meyl çox güclüdür, xüsusən də bayram ərəfəsində. Amma dünyanın heç bir yerində bayram ərəfəsində qiymət artımı olmur, əksinə, endirim kampaniyaları başlayır. Məqsəd də ondan ibarətdir ki, insanlar bu bayramı ürəkləri istəyən kimi qeyd edə bilsinlər. Amma təəssüf ki, bizdə sahibkarların bayram ərəfəsində qiyməti ən azı iki dəfə qaldırması ənənə halını alıb. Bu da bizim özümüzün xarakterimizdən irəli gəlir. Bir az da özümüzə tənqidi yanaşaq. Məsələn, dövlət sahibkara qiymət artımı ilə bağlı tapşırıq verməyib. Sahibkar qiyməti qaldırır. Harada imkan düşdüsə, qazanmağa çalışırıq. O ki, qaldı supermarketlərdə, iri ticarət yerlərində qiymətlərin artmasına, bu da faktdır. Benzinin qiyməti 10 qəpik artıb. Bu 10 qəpik artımı bəhanə edən bəzi işbazlar, sahibkarlar bu gün bəzi məhsulların qiymətini 50-60, 70 faiz artırıblar. Bu isə bir bəhanədir. Əslində, bu cür süni qiymət artımına dövlət nəzarət etməli, həmin işbazların, sahibkarların niyə bu cür yol tutduğu müəyyən edilməlidir. Sahibkarlardan bahalaşmanın səbəbini soruşsaq, min cür bəhanə gətirəcəklər ki, bu bizim üstümüzə baha oturur və biz də qiyməti qaldırmalıyıq. Subsidiyalar kənd təsərrüfatına verilib. Rayonlarda bu qədər qiymət artımı yoxdur, necə olur ki, eyni məhsul fərqli qiymətə olsun? Rayonlarda ətin qiyməti 10 manatdan aşağıdır, amma o ət Bakıya 14-15 manata gəlib çıxır. Niyə? Rayonda 6, 7, 8 manata ət satılırsa, nə uzaq məsfədir ki, rayondan bura gətirilənə qədər onun qiyməti iki dəfə yarım, 3 dəfə baha olur?
Fikrimcə, qiymət artımının səbəbləri geniş şəkildə araşdırılıb təhlil edilməli, bu, daha əsaslandırılmış şəkildə cəmiyyətə çatdırılmalıdır.
Son bir həftədə KİV-də gömrüklə bağlı müyyən məlumatlar gedir, hətta özümüzün tanıdığımız və tanımadığımız sahibkarlar narazılıqlar edirlər ki, gömrük qiyməti artırıb. Biz rəsmi şəkildə gömrük rüsumlarının artırıldığını görmürük. Elə sahələr var ki, ümumiyyətlə, orada rüsumları ləğv ediblər. Amma niyə gömrük rüsumu artırıb? Ümumiyyətlə, KİV-də iddia edildiyi kimi, doğrudanmı gömrük rüsumu artırıb, yoxsa yazılanlar yalandır? Bütün bunlaya aydınlıq gətirilməli, rəsmi şəkildə yazılanlara münasibət bildirilməlidir ki, bunlar ya doğrudur, ya da səhvdir. Qiymət artımına gedən sahibkarların gömrüklə bağlı iddiaları nə dərəcədə doğrudur? Bu sahədə qanun pozuntularının olub-olmaması haqda ictimaiyyət rəsmən məlumatlandırılmalıdır. Bu amillər də bahalaşmaya gətirib çıxara bilir”.
Ə.Abasbəylinin sözlərinə görə, mediada gedən bütün müraciətlər, bütün məsələlər araşdırılmalıdır, bu, yalan, böhtan xarakteri daşıyırsa, həmin o məlumatı yayan cəzalandırılmalı, yox, yazılanlar, deyilənlər faktlarla sübut olunursa, onda şikayət edilən orqan cəzalandırılmalıdır. Ə.Abasbəyli hesab edir ki, bahalaşmaya səbəb olan amillər çoxdur, bütün bunlar araşdırılmalı, təhlil edilməli və izahı verilməlidir. “Onun tərəfdarı deyiləm ki, gedib sahibkarı qiyməti salmağa məcbur etsinlər. Bütün istehlak məhsullarının son dayanacağı mağazalardır və vətəndaşa məhsullar baha satılır. Sahibkar nə üçün birdən-birə məhsulun qiymətini qaldırdı, niyə vətəndaş o məhsulları baha alır ? Bunun kökünü, səbəbini araşdırmaq lazımdır. Mən hər gün bahalaşmanı hiss edirəm. Niyə bahalaşma dalğası benzinin bahalaşmasından sonra başladı? Kənd təsərrüfatında benzindən istifadə olunmur, dizeldən istifadə olunur. Düzdür, dizelin də qiyməti artdı, amma subsidiyalar verilirsə, kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti niyə artıb? Məlumatlarıma görə, rayonlarda ərzaq məhsullarının qiyməti baha deyil, Bakıya gəlib çatanda artır” - deyə bildirən Ə.Abasbəyli hesab edir ki, bəlkə də qiymət artımına səbəb monopoliyadır: “Çünki monopoliya vahid əldən idarə olunur və birdən-birə hər yerdə qiymətlər artırılır. Rəqabət olsa, proses bu cür getməzdi. Bu, monopoliyaya alınıbsa, çox ciddi məsələdir. Gəlin etiraf edək, son dövrdə bəzi məhsulların alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşüb, alıcılıq qabiliyyəti aşağı olan məhsulların qiyməti necə arta bilər? Bütün bunlar geniş araşdırma tələb edir”.
İradə SARIYEVA
