Məlumdur ki, ölkədə uzun müddətdir davam edən sənədsiz evlər probleminin həlli istiqamətində artıq müvafiq addımların atılmasına başlanılıb. Bu məsələ ilə bağlı indiyə qədər görülən işlər haqda müvafiq məlumatlar Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ildə fəaliyyəti haqqında hesabatında əksini tapıb.
Hesabatdan belə bəlli olur ki, sənədsiz yaşayış evlərinin inventarlaşdırılması həyata keçirilir. Sənəddə o da qeyd edilib ki, ölkə ərazisində müvafiq hüquqmüəyyənedici sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər (əsasən yaşayış evləri) və onların yerləşdiyi torpaq sahələri ilə bağlı problemin həlli məqsədilə prezidentin tapşırığına əsasən Prezident Administrasiyasının rəhbəri tərəfindən 2019-cu il 27 iyun tarixində Tədbirlər Planı təsdiq edilib. Problemin mərhələli həllini nəzərdə tutan Tədbirlər Planına uyğun olaraq yerli ekspert komissiyaları yaradılıb. Hesabatda nəzərə çatdırılır ki, hazırda həmin komissiyalar tərəfindən şəhər və rayonlar üzrə müvafiq hüquqmüəyyənedici sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər və onların yerləşdiyi torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması həyata keçirilir. Eyni zamanda yaşayış evlərinin və torpaq sahələrinin mühafizə və sürüşmə zonalarına düşüb-düşmədiyi, kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlarda yerləşib-yerləşmədiyi məsələsi də diqqətdə saxlanılır. Sənəddə qeyd edilib ki, Bakı şəhərində 163 min daşınmaz əmlak üzrə, digər şəhər və rayonlarda isə təxminən 2 min yaşayış məntəqəsi üzrə 84 min daşınmaz əmlak obyektindən 74,6 mini üzrə işlər yekunlaşıb. Proses cari il ərzində də davam etdirilir. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti yanında Torpaqların Dövlət İdarəetməsinin Təşkili üzrə Dövlət Agentliyinin direktor müavini Şamil Abdullayev də vurğulayır ki, hazırda sənədsiz tikililərin inventarlaşdırılması işləri davam edir: "Sənədsiz yaşayış evlərinin inventarlaşdırılması işləri respublikanı əhatə edir. Bu işlər sənədsiz evlərin yerləşdiyi ərazilərin bir qismində aparılıb. Hələ elə ərazilər var ki, orada sənədsiz tikililərin inventarlaşdırılması işləri başa çatmayıb. Bu işlər tam başa çatdıqdan sonra toplanan sənədlər aidiyyatı üzrə təqdim ediləcək". O bildirir ki, invertarlaşdırılmış ərazilər üzrə daha sonra çeşidlənmə işləri aparılacaq. Onun sözlərinə görə, bundan sonra dəqiq bilinəcək ki, sənədsiz tikililərin nə qədər hissəsi hansı kommunikasiya xətlərinin mühafizə zonalarına düşür: "Yəni, çeşidlənmədən sonra sənədsiz tikililərin nə qədərinin neft, nə qədər hissəsinin su mühafizə zonalarının, istismar olunan ixrac boru kəmərlərinin, qaz təchizatı xətlərinin, dövlət və yerli əhəmiyyətli hidrotexniki qurğularının, avtomobil və dəmiryollarının, Xəzər dənizinin və digər kommunikasiya xətlərinin mühafizə zonalarına düşdüyü məlum olacaq. Sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər və onların yerləşdiyi torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması işi başa çatdıqdan sonra aidiyyatı üzrə təqdim ediləcək, tövsiyyə xarakterli hökumət qarşısında məsələ qaldırılacaq. Bundan sonra qanunsuz tikililərin taleyi ilə bağlı qərar veriləcək. O qərar olmayana qədər qanunsuz tikililərin necə sənədləşdiriləcəyi, prosesin hansı mərhələlərlə aparılacağı barədə bir fikir söyləmək mümkün deyil. Pandemiyaya görə sənədlər olmadan inşa edilmiş tikililər və onların yerləşdiyi torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması işi bir az yubandı. Amma artıq işlərə yenidən başlanılıb. Yəqin ki bu ilin sonuna qədər bu istiqamətdə aparılan işlər başa çatdırılar. Təbii ki, bu yenə pandemiyanın necə davam etməsindən asılı olacaq". Ş. Abdullayev “sputnik” portalına bildirib ki, indidən qanunsuz tikililərin hansının sənədləşdiriləcəyi, hansının söküləcəyi barədə qəti fikir söyləmək mümkün deyil: "Çox güman ki, mədən ərazisinə və mühafizə zolaqlarına düşən tikililərlə bağlı hökumətin yanaşması belə olacaq- əgər magistral xəttin yerinin dəyişdirilməsi həmin magistral xəttin mühafizə zolağında yerləşən tikililərin sökülməsindən daha ucuz başa gəlirsə, bu halda dövlət həmin xəttin yerini dəyişdirir. Yox, əgər söküntü prosesi xəttin yerinin dəyişdirilməsindən ucuz başa gəlirsə, həmin varianta gedilə bilər. Bütün bunlar dəqiqliyi ilə müvafiq qərar verildikdən sonra məlum olacaq". ekspertlər isə qeyd edir ki, sənədsiz evlərin sənədləşdirilməsi bir çox parametrlər baxımından vacibdir. Bura həmin evlərdən əmlak vergisinin alınmasından tutmuş digər vacib məqmlar daxildir. Elə millət vəkili Vüqar Bayramov da bildirib ki, çıxarışı olmayan evlərin sənədləşdirilməsi ilə bağlı konsepsiyanın hazırlanması və qeydiyyat prosesinə başlanılması iqtisadi baxımdan vacibdir: “İlkin qiymətləndirmələrə görə, Azərbaycanda 500 minə yaxın sənədsiz tikili var. Onlardan 400 mini Bakı və ətraf ərazilərdədir. Bizim qiymətləndirmələr göstərir ki, sənədsiz tikililərin təxminən 60 mini təhlükəli və ya qanunla inşaata icazə verilməyən ərazilərdə yerləşir. Bunlar əsasən neft buruqları, yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin altında, mavi qaza yaxın olan ərazilərdə inşa edilən evlərdir. Eyni zamanda, evlərin bir qismi kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahələrində inşa edilib. Həmin torpaqlarda evlərin inşa edilməsi qanunla qadağandır”. Millət vəkilinin sözlərinə görə, kənd təsərrüfartına yararlı torpaq sahələrindəki tikintilərə gəldikdə, əgər bir ərazidə kütləvi şəkildə evlər inşa edilibsə, o zaman həmin torpaqların təyinatının dəyişilməsi məqsədə uyğundur: “Əgər həmin ərazidə kütləvi evlər inşa edilməyibsə, o zaman onlara ayrıca baxılıb qərar verilə bilər. Həmçinin evlər yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin altında yerləşirsə və elektrik xəttini yeraltı etmək mümükündürsə, o zaman burada sənədləşmə ilə bağlı heç bir problem yoxdur. Gözlənilir ki, növbəti mərhələdə qeydiyyatsız evlərin sənədləşməsinə başlanılacaq. Bu sahədə Rusiya modelindən istifadə olunması məqsədə uyğun olardı. Yəni nisbətən aşağı ödənişli dövlət rüsumu ilə qeydiyyatsız evlərin qeydiyyatı həyata keçirilə və həmin şəxslərin mülkiyyət hüquqları tanına bilər. Bu eyni zamanda, fiskal ödənişlərin artırılması baxımdan da vacibdir”.
Ramil QULİYEV
