Azad edilmiş ərazilərdə başlanan genişmiqyaslı abadlıq-quruculuq işləri Azərbaycandan kənarda da xüsusi diqqətlə izlənilir. Artıq beynəlxalq miqyasda da qəbul olunur ki, qarşıdakı dövrdə Qarabağda aparılacaq quruculuq işləri həm bu yerlərə yeni həyat gətirəcək, həm də Azərbaycan iqtisadiyyatına mühüm töhfələr verəcək.
Qeyd edək ki, azad edilmiş ərazilərdə quruculuq işləri hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan dərhal sonra atılmağa başlayıb. Bunun üçün dövlət tərəfindən nəzərdə tutulmuş vəsaitlərin böyük bir hissəsi artıq icraçı şirkətlər üçün ayrılıb. Bu fonda gözlənilir ki, Qarabağ ərazisi həm yerli və həm də xarici şirkətlərin geniş fəaliyyət meydanına çevriləcək. Böyük Britaniyanın paytaxtı Londonda fəaliyyət göstərən “Global Data” konsaltinq şirkəti də bunun artıq qaçılmaz proses olduğunu bildirir. Şirkət xatırladır ki, 2018-2019-2020-ci illərdə müvafiq olaraq 8,8%, 6,1% və 15,2% kiçilmiş Azərbaycanın tikinti sektoru Qarabağda aparılan bərpa və yenidənqurma işləri hesabına 2021-ci ildə 9,1%, 2022-2025-ci illərdə isə hər il 4,4% böyüyəcək. Şirkət tikintidə son 3 ildəki geriləməni əsasən neft qiymətlərinin azalması, koronavirus pandemiyası ilə izah edib. "Global Data"nın iqtisadçısı Deni Riçards indi vəziyyətin dəyişdiyini bildirib: "Azərbaycan hökuməti bu il Qarabağda görüləcək işlərə 1,3 milyard ABŞ dolları xərcləməyi planlaşdırır. Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi bölgədə 2 661 km yolun təmir ediləcəyini və yaxud yenidən qurulacağını açıqlayıb. Azərbaycan hökuməti ölkə iqtisadiyyatına birbaşa xarici investisiya qoyuluşunu artırmağı, bu investisiyaların ümumi daxili məhsuldakı (ÜDM) xüsusi çəkisini 2,6%-dən 4%-ə çatdırmaq və bununla da qeyri-neft sektorunu gücləndirməyi planlaşdırır".
Azad edilmiş ırazilərdə quruculuq işlərinə beynəlxalq media da xüsusi diqqət edir. İspaniyanın nüfuzlu “La Vanguardia” qəzeti bu fonda yazır ki, doğma yurdlarından didərgin düşmüş azərbaycanlılar evlərinə qayıtmaq üçün genişmiqyaslı təmir-bərpa işlərinin bitməsini gözləyirlər: “Yüz minlərlə köçkün bir vaxtlar onlara mənsub olan diyarlarına - Qarabağa qayıtmaq istəyirlər və 30 illik həsrətdən sonra səbirsizlənirlər. Onları oraya tələsdirən 3-4 divardan savayı, bir izin qalmadığı dədə-baba yurdlarını tamamilə yenidən inşa etmək istəyidir. Ancaq, ilk növbədə, Azərbaycan dövləti bu əraziləri minalardan təmizləməlidir, bu, minlərlə kilometr ərazi deməkdir. 30 il əkilib-becərilmədən daş dövrünə geri qayıtmış bu ərazilərdə ilk iş elektrik dirəklərinin, yüksəkgərginlikli qüllələrin qurulması oldu. Hazırda ilk elektrik stansiyası inşa edilir.
Bir müddət bundan öncə yalnız xarabalıq və müharibə izlərinin olduğu bu ərazilərdə indi irihəcmli işlər gedir. Məsələn, minalardan təmizləmə, təmizlənmış ərazilərdə elektrik xətlərinin çəkilişi və yolların salınması buna misaldır. Füzuli rayonunda “Beynəlxalq hava limanı” yazısı ilə rastlaşmaq olar. “Azərbaycan Hava Yolları”nın nümayəndəsi Füzulidə tikilən hava limanının ölkənin ən böyük aeroportlarından biri olacağını bildirib. Ermənilər isə bu əraziləri - Füzuli və Ağdam rayonlarının bir hissəsini işğal zamanı viran qoyublar”. Məhşur “France 24” televiziya kanalı da Qarabağda mina təmizləməsi, tikinti və kommunikasiya işlərinin geniş vüsət aldığını bildirir: “Mina təmizləmə işlərinə məsul şəxs Mədəd Məmmədov minadan təmizləmə işlərinin beynəlxalq mediada işıqlandırılmasının əhəmiyyətinə toxunaraq, ermənilərin mina xəritəsini vermədiyini bildirib. Xəritə olmadığı üçün minasız yerlər də minalı kimi qəbul edilir və minatəmizləmə işləri çox vaxt aparır. Bununla belə Füzulidə aeroport tikinti sahəsində fəal iş geir. Gələn payıza qədər aeroportun istismara verilməsi planlaşdırılır. Aeroportun regionun turistik, eləcə də logistik potensialına böyük töhfə verəcəyi danılmazdır. Həmçinin, aeroportu azad edilmiş digər rayonlarla birləşdirən avtomobil yolu tikilməkdədir. Bu tikintilərdə Azərbaycan və türk şirkətləri çalışdır. Eyni zamanda, Füzulini Qarabağın mərkəzində yerləşən Şuşa şəhəri ilə birləşdirəcək ən qısa avtomobil yolunun da tikilməsi davam edir”.
Qarabağda tikinti işlərinin Azərbaycan iqtisadiyyatına təsiri də böyükdür. Hesablamalara əsasən, Azərbaycanda tikintinin məhsulundan 84 sahə faydalanır, tikinti özü isə 44 sahənin məhsulundan və xidmətindən yararlanır. Beləliklə, tikinti elə bir həlqədir ki, onun vasitəsilə bütün iqtisadi zənciri tərpətmək, eyni zamanda, həm tələb, həm də təklif yaratmaq mümkündür. Qarabağda tikinti bumu bu mənada bütün iqtisadiyyatı canlandıra bilər. İndiki şəraitdə dünyada enerji qiymətlərinin artımı da Azərbaycaan Qarabağda başlanan tikinti işlərinə daha çox vəsait ayırmağa imkan verir. Qeyd edək ki, dünya bazarlarında Azərbaycan neftinin qiyməti bahalaşır. Son məlumata görə, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,12 dollar artaraq 69,38 dollar təşkil edib. Bu, ötən ilin yanvarından bəri maksimum göstəricidir. Qiymətin tezliklə 70 dollarlıq həddi keçməsi gözlənilir. Bu da Azərbaycana əlavə maliyyə imkanları qazandırır.
Nahid SALAYEV
