Azərbaycan və Türkiyə arasında əməkdaşlıq getdikcə daha da dərinləşməkdə, ən müxtəlif sahələri əhatə etməkdədir. Ekspertlər hesab edir ki, artıq bu iki ölkə iqtisadi müstəvidə də yeni güc mərkəzinin əsasını qoymaqdadır. Hər halda iqtisadi sahədə dərinləşən əməkdaşlıq da qeyd edilənlərin real təzahürü qismində çıxış edir.
Genişlənən iqtisadi münasibətlər fonunda Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı əməkdaşlıqda Preferensial Ticarət Sazişi də indi mühüm yer tutur. Belə ki, bununla bağlı 2019-cu ildə imzalanmış sazişi artıq Azərbaycan və Türkiyə parlamenti tərəfindən ratifikasiya edib. Martın 1-dən sənədin qüvvəyə minməsi ekspertlrin fikrincə, iki ölkənin ticarət əlaqələrinin inkişafına mühüm töhfə verəcək. Bundan başqa, Türkiyənin Naxçıvanda ticarət attaşesi təyin etməsi, həmçinin Azərbaycanın İstanbulda ticarət nümayəndəliyinin təsis edilməsi işlərin daha səmərəli və çevik həyata keçirilməsini reallaşdıracaq. O da mühüm haldır ki, Azərbaycanda türkiyəli iş adamları geniş təmsil olunur. Türkiyə və Azərbaycan müəssisələri qarşılıqlı olaraq sərmayə qoyuluşunda fəal iştirak edir. Azərbaycan-Türkiyə Birgə İnvestisiya Fondunun təsis edilməsi kimi təşəbbüslər, ölkələrarası iri müəssisələrin və iri layihələrin, xüsusilə birgə texnologiyaların mübadiləsinə istiqamətlənən layihələrin gerçəkləşməsi qarşıda duran vəzifələrin daha sürətlə icrasını şərtləndirir. Hazırda Türkiyədə Azərbaycan kapitallı 2 minə yaxın şirkət fəaliyyət göstərir. Azərbaycanlı iş adamları bu baxımdan Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrindən olan iş adamları arasında liderdir. Azərbaycanla Türkiyə arasında ticarət münasibətlərinin Preferensial Ticarət Sazişi çərçivəsində tənzimlənməsi isə iş adamlarına əlavə mühüm üstünlüklər yaradır. Çünki bu saziş mövcud şərtləri xeyli yüngülləşdirəcək.
Qeyd edək ki, preferensial, yəni seçim ticarət sazişi preferensial ticarət rejimi yaradır. Bu isə o deməkdir ki, malların hərəkətində gömrük taariflərin azaldılması və ya ləğvi və ya buna bənzər imkanlar yaradılır. Sazişin tətbiq olunacağı güzəştli mallar siyahısında Azərbaycandan Türkiyəyə ixrac ediləcək kənd təsərrüfatı məhsulları, o cümlədən pendir, meyvə-tərəvəzlər, qara çay, şokolad və şirniyyat məhsulları, diabet xəstələri üçün alma, ərik və sair meyvə püreləri və sair məhsullar, Türkiyədən isə diabet xəstələri üçün nəzərdə tutulan qida məhsulları, qənnadı məmulatları, şokolad və şirniyyat məhsulları, qurudulmuş meyvə və sair məhsulları yer alıb. Sazişin əhatə etdiyi siyahıda bəzi polad məhsulları, dəzgah, avadanlıq, aparat və ya nəqliyyat vasitəsi ilə birlikdə göndərilən və onların istismarı üçün istifadə olunun aksessuarlar, ehtiyat hissələri və alətlər, sənaye və qablaşdırma məhsulları da var. İş adamları bildirir ki, Türkiyədən Azərbaycana mallar orta hesabla 15 faiz gömrük rüsumu ilə gəlir. Preferensial ticarətdə sözügedən 15 adda mala indiyədək tətbiq olunan bu 15 faiz aradan qaldırılır.Gömrük rüsumunun ləğvinin tətbiq ediləcəyi məhsullarda 15 faizlik ucuzlaşma istehlakçılar üçün sərfəlidir. Bu, o deməkdir ki, Azərbaycanda Türkiyə, Türkiyədə də Azərbaycan məhsulları ucuzlaşacaq.
Türkiyəli iş adamı Murat Uçar məsələ ilə bağlı BBC-yə açıqlamasında bildirir ki, saziş Türkiyə və Azərbaycanlı iş adamlarının ticarətdə vəziyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlib. Onun sözlərinə görə, sazişin məqsədi gömrük tarifləri, iş adamlarının vəziyyətini hər iki ölkə gömrüyündə çətinləşdirən bəzi şərtləri, problemləri aradan qaldırmaqdır: "Bu sazişdən sonra iki ölkə arasında əlavə 15 milyard dollarlıq bir ticarət dövriyyəsi yarana bilər”. Dövlət Gömrük Komitəsinin statistik məlumatına görə, Türkiyədən Azərbaycana əsasən iri ev quşları, iri heyvanlar, ərzaq və geyim məhsulları, müxtəlif texnika vasitələri, müdafiə və aviasiya sənayesi məhsulları və digər məişət məhsulları idxal edilir. Artıq bu məhsullar ölkəmizdə ucuzlaşacaq. Azərbaycandan isə Türkiyəyə əsasən, neft-qaz məhsulları, bəzi sənaye məhsulları və digərləri ixrac edilir. Qeyri-neft sektorunda isə əsas məhsul kateqoriyalarını pambıq, plastik və polimerlər, alüminium təşkil edir. Azərbaycan Türkiyəyə, həmçinin kənd təsərrüfatı məhsulları, pendir növləri, çay, meyvə-tərəvəz də ixrac edir. Murad Uçarın fikrincə isə, saziş digər ölkələrlə rəqabətdə üstünlük əldə etməyə imkan verəcək: "Deyə bilərik ki, azərbaycanlı iş adamları Azərbaycanda istehsal olunmuş malları Türkiyədə, türkiyəli iş adamları isə ölkəsində istehsal edilmiş məhsulları gömrük tarifləri olmadan rahat sata biləcəklər. Bəzi məhsullarda ekstra dediyimiz vergilər var. Deyək ki, eyni məhsul Türkiyədən gəlir, İrandan gəlir, Rusiyadan da gəlir. Bu məhsul Türkiyə Gömrük Birliyinə daxil olduğu üçün Avropa mənşəli kimi görünür və buna görə də fərqli tariflər, fərqli şəkildə qiymətləndirilə bilir. Yanlış anlaşılmalar, bəlli olmayan sahələr iş adamlarının məhsullarının gömrükdə gözlədildiyi üçün yaşadığı çətinliklərin bir çoxu bu sazişlə ortadan qaldırıla biləcək". Azərbaycan-Türkiyə İş Adamları Birliyinin rəhbəri Cemal Yangın hesab edir ki, bu saziş həm də hər iki ölkənin biznes adamlarının təcrübə mübadiləsinə səbəb olacaq: "Saziş türk iş adamlarının geniş ticarət təcrübəsini azərbaycanlı iş adamları ilə paylaşmasına imkan verəcək. Bir tərəfdən də Azərbaycanın Rusiya iş adamları ilə biznes təcrübəsi var. Bu da bizdə əskik idi. İndi bundan sonra bu iki qüvvə birləşir". Yangın hesab edir ki, mal və məhsulların müəyyən qisminin gömrükdən rüsum ödəmədən keçməsi hər iki ölkənin satınalma gücünə böyük dəstək verəcək. Lakin o vurğulayır ki, hazırda Azərbaycanda bizneslə məşğul olan Türkiyədən olan şəxslərin geri qalan əsas problemlərdən biri bank kreditlərini uyğun faizlə əldə etməkdir. O bildirir ki, Azərbaycanda verilən faiz dərəcələri ilə kredit götürmək və geri ödəmək xeyli çətinlik yaradır.
Tahir TAĞIYEV
