Məlum həqiqətdir ki, bu gün Azərbaycanda sistemli şəkildə həyata keçirilən iqtisadi siyasət ölkənin mövqelərini daha güclü hala gətirir, maliyyə və digər iqtisad müstəvilərdə ona əlavə manevr imkanları qazandırır.
O da xüsusi olaraq qeyd edilməlidir ki, islahatların həyata keçirilməsi zamanı yeni strategiyalar, proqramlar, tədbirlər planları qəbul edilir. Bu da nəticədə iqtisadi inkişafı daha dinamik hala gətirir. Qeyd edilənlərədən irəli gəlir ki, Azərbaycanın iqtisadi inkişafı beynəlxalq reytinq agentlikləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirlir.
Elə bu günlərdə dünyanın ən böyük beyin mərkəzlərindən bir olan İrs Fondu tərəfindən hazırlanan “İqtisadi Azadlıq İndeksi 2021” hesabatında Azərbaycanın mövqeyi 6 pillə yaxşılaşaraq 172 ölkə arasında 38-ci yerdə qərarlaşıb. Azərbaycan iqtisadi azadlıq üzrə mümkün 100 baldan 70,1 bal toplayıb. Hesabata görə, Azərbaycan Avropa regionunda 45 ölkə arasında 23-cü yerdədir, onun ümumi balı regional orta göstəriciyə bərabərdir, lakin dünya ortalamasından yüksəkdir. Reytinq üzrə Azərbaycanın qonşuları Belçika (70,1 balla 37-ci yer) və İspaniya (69,9 balla 39-cu yer) olub. Hesabatda ölkəmiz Avropanın Fransa, İspaniya, İtaliya və Polşa kimi inkişaf etmiş ölkələrini qabaqlayıb və indeks üzrə ən çox irəliləyən ölkələr sırasında yer alıb. İqtisadiyyatda əsasən bank, əmlak, monetar, vergi, fiskal və digər istiqamətlərdə qeydə alınan inkişaf trendləri dünyada Azərbaycan iqtisadiyyatına inamı gücləndirir.
Qeyd edək ki, iqtisadi azadlıq siyasəti yüksək qiymətləndirilən ölkələr ticarət və sahibkarlığın inkişafı üçün əlverişli şəraitin mövcudluğu ilə fərqlənir. Belə bir əlverişli mühit iqtisadi artım və ictimai rifahın yüksəlməsinə əhəmiyyətli dəstək verən amil kimi çıxış edir. “İqtisadi Azadlıq İndeksi” investorların maraqlarını nəzərə almaqla, onlar üçün ölkənin iqtisadi azadlıq faktoruna təsir edən amillər üzrə baş verən dəyişikliklər baxımından da əhəmiyyətli məlumat mənbəyidir.
Xatırladaq ki, maliyyə sahəsində də Azərbaycan dünya üzrə yüksək göstəricilərdən birinə malikdir. Neft-qaz ehtiyatlarına dair sazişlərin həyata keçirilməsindən əldə olunan gəlirlərin toplanması, səmərəli idarə edilməsi və gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanmasını təmin etmək missiyasını uğurla yerinə yetirən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) ilə bağlı qiymətləndirmələr də bunun sübutudur. Məlumdur ki, suveren fondların şəffaflıq və hesabatlılıq istiqamətində fəaliyyətinin dəyərləndirməsini həyata keçirən Beynəlxalq İqtisadiyyat üzrə ABŞ-ın nüfuzlu Peterson İnstitutunun (PIIE) tərtib etdiyi və cari ilin fevral ayında nəşr olunan 2019-cu il üzrə Suveren Fondların Şəffaflıq və Hesabatlılıq üzrə qiymətləndirmə cədvəlində ARDNF 64 suveren fond arasında 92 xal toplayaraq 5-ci yerdə qərarlaşıb. Bununla yanaşı, qeyd edək ki, Suveren Fondlar İnstitutunun əməkdaşları Karl Linaburq və Maykl Maduel tərəfindən tərtib edilən “Linaburq-Maduel indeksi”ndə 48 suveren fond arasında ARDNF ən yüksək balı toplayan və birinci yerdə qərarlaşan 12 fonddan biridir. ARDNF-in qeyd edilən beynəlxalq reytinqlərdə yüksək pillələrdə qərarlaşması təsadüfi deyil. Belə ki, əsrin əvvəllərindən başlayaraq neftin satışından gələn daxilolmaların tənzimlənməsinə dair uğurlu strategiyanın formalaşdırılması və bu istiqamətdə şəffaf idarəetmə modelinin qurulması mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Bu çərçivədə ARDNF öz məqsəd və vəzifələrindən irəli gələrək beynəlxalq müstəvidə istər özünün, istərsə də ölkənin nüfuzunun artırılması yönündə daim aktiv fəaliyyət göstərib. Suveren fondları birləşdirən vahid beynəlxalq platforma olan Suveren Fondların Beynəlxalq Forumun formalaşması və bu kontekstdə suveren fondlar üçün vahid fəaliyyət standartları kimi qəbul edilən “Santyaqo Prinsipləri”nin tətbiqində ARDNF fəal iştirak edib. Qeyd edək ki, Suveren Fondların Beynəlxalq İşçi Qrupu tərəfindən hazırlanmış və 24 prinsipdən ibarət “Santyaqo Prinsipləri”nin əsas məqsədi Suveren Fondlar üçün uyğun idarəetmə və hesabatlılığın təşkil edilməsi, eləcə də həmin fondlar tərəfindən həyata keçirilən investisiyaların məqsədyönlü və düzgün əsaslara söykənməsini əks etdirən ümumi qəbul olunmuş prinsip və normaları təyin etməkdir.
Bundan başqa xatırladaq ki, ötən ilin dekabr ayında Dünya Bankının Daxili Audit strukturları tərəfindən aparılmış müfəssəl diaqnostika nəticəsində Azərbaycanın "Doing Business 2020" hesabatındakı mövqeyi daha da yaxşılaşıb, ölkəmiz bir daha dünyanın “Ən islahatçı on ölkəsi” sırasına daxil olub. “Fitch Ratings”, “Moody’s”, “Standard & Poor’s” kimi nüfuzlu beynəlxalq reytinq agentlikləri Azərbaycan iqtisadiyyatının perspektivi ilə bağlı nikbin kredit reytinqi müəyyənləşdirirlər və bu, investorlarda inamı gücləndirir. “S&P Global Ratings” reytinq agentliyi bu il Azərbaycanda ÜDM-in 2,1 faiz, Dünya Bankı 1,9 faiz, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı isə 2 faiz artacağını proqnozlaşdırır. “Moody's Investors Service” şirkəti 2021-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının təxminən 4 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Azərbaycandakı missiyasının rəhbəri Natalia Tamirisa da bütün bunları yüksək qiymətləndirir. O bildirib ki, artıq bu şəraitdə Azərbaycan üçün orta perspektivdə başlıca hədəf yeni iqtisadi model yaratmaqdır. Natalia Tamirisa həmin modeldə iqtisadi artımda əsas pay sahibi fəal və şaxələndirilmiş özəl sektorun olacağını deyib: “Bu məqsədlə maliyyə sektorunu və bazarları gücləndirilərək inkişaf etdirmək, dövlət müəssisələrini daha səmərəli vəziyyətə gətirmək, iqtisadiyyatı neftdən asılı vəziyyətdən xilas etmək üçün şaxələndirmək istiqamətində müvafiq islahatlar müəyyənləşdirmək vacibdir”. Ekspertin fikrincə, orta perspektivdə vergi və büdcə siyasətinin əsas hədəfləri istehsalat infrastrukturuna, insan kapitalının inkişafına sərmayə qoymaqla gələcək nəsillər üçün neft sərvətini qorumaq arasında tarazlıq tapılmalıdır: “Azərbaycan malik olduğu böyük maliyyə “yastıq”ları sayəsində COVID-19 pandemiyası səngiyənə, dirçəlmə başlayanadək iqtisadiyyata dövlət dəstəyini davam etdirmək üçün əlverişli vəziyyətdədir. Pandemiyaya görə xüsusi dəstək dayandırılarkən bunu tədricən etmək lazım gələcək”. Ötən ilin oktyabr ayında Beynəlxalq Valyuta Fondu tərəfindən açıqlanmış “Dünya iqtisadiyyatının inkişaf perspektivləri” hesabatına görə, 2021-ci ildə dünya üzrə ÜDM-in artımı 2 faiz, inflyasiya səviyyəsi 3,1 faiz, məcmu dövlət borcunun həcmi isə ÜDM-in 20 faizi səviyyəsində gözlənilir.
Ramil QULİYEV
