Dünya iqtisadiyyatında yaşanan çətinliklər maliyyə sferasına getdikcə daha çox təsir göstərməkdədir. Bu xüsusda maraq doğuran məsələlərdən biri də ABŞ dolları ətrafında baş verənlərdir. Hazırda ABŞ iqtisadiyyatında yaşanan problemlər dollara da təsir edir və onun mövqeyini zəiflədir. Bu durumda dolların əsas valyuta olmasına qarşı çıxan ölkələrin aktiv fəaliyyətə keçməsi də prosesə təsir edir.
Hazırda qeyd edilən istiqamətdə Çinin fəaliyyəti daha çox nəzərə çarpır. Belə ki, Çin hökuməti milli valyutası yuanın beynəlxalq əməliyyatlarda istifadəsini daha da genişləndirmək məqsədilə əcnəbi mərkəzi banklarda valyuta ehtiyatı qismində toplanmasını təşviq etmək üçün xüsusi pilot proqramını işə salıb. Çin Xalq Bankı yuanın beynəlxalq miqyaslı valyutaya çevrilməsindən sonra əcnəbi sərmayədarlar tərəfindən daha geniş istifadə olunacağını güman edir. Onu da bildirək ki, bu il də, koronavirus pandemiyasının fəsadlarına baxmayaraq, yuanın beynəlxalq əməliyyatlarda istifadəsi artmağa davam edir. Belə ki, ekspertlərə görə, hazırda xarici ölkələrin mərkəzi banklarının 70 faizindən çoxu qızıl və valyuta ehtiyatlarına yuanı daxil edib. Yuanla yanaşı, avro da son dövrlərdə dollara qarşı mövqeyini möhkəmləndirir. Bu durumda ən böyük enerji satıcılarından biri olan Rusiya Çinlə ixracat hesablaşmalarında artıq dollara deyil, avroya üstünlük verir. Rusiya iqtisadiyyatında “dollarsızlaşdırma”ya yönəlik qurulan strategiyaya uyğun olaraq, eləcə də sanksiyalardan qaçmaq üçün Kreml bununla bağlı müvafiq qərar qəbul edib. “Bloomberg” agentliyinin xəbərinə görə, Çin bu ilin birinci yarısında Rusiyadan aldığı əmtəələrin 50%-nin hesabını avro üzərindən həyata keçirib. Rusiya Avropa ilə də ticarəti əsasən avro üzərindən həyata keçirir. Məlumata görə, Rusiyanın Avropa Birliyinə ixracatında da avronun payı 38%-dən 43%-ə yüksəlib.
Məhşur “Goldman Sachs” bankı analitiklərinin fikrincə, ABŞ iqtisadiyyatı dirçələnədək dolların mövqeyi zəif olaraq qala bilər. Bank mütəxəssislərinə görə, dövrilik nöqteyi-nəzərindən dolların yüksək nəticələr göstərməsi üçün hələ kifayət qədər münasib şərait yoxdur. Analitiklərin fikrincə, ABŞ-da istehlak tələbinin artım tempi yüksək olmalıdır, lakin yaxın günlərdə, çətin ki, bu baş versin:“Nə vaxt ki, investorlar iqtisadiyyatın dirçəliş mərhələsinin yarandığını hiss edəcək, o zaman onların amerikan aktivlərinə inamı artacaq və bu da öz növbəsində dolların mövqelərinin möhkəmlənməsinə şərait yaradacaq. Amma hələlik bu, yaxın tezlikdə baş verməyəcək”. “Goldman Sachs” analitikləri əvvəlkitək hesab edirlər ki, avronun dollara qarşı kursu artmaqda davam edəcək. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, son bir neçə həftədə Azərbaycanda avro təxminən 10 faiz ətrafında bahalaşıb. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirib ki, Azərbaycanda digər valyutaların məzənnəsi çarpaz məzənnə formasında dollara nisbətdə müəyyənləşir:"Manatın dollara nisbəti və dolların digər valyutalara nisbətində ortaya çıxan orta rəqəm məzənnə olur. Buna görə də, faktiki olaraq, dünya bazarlarında avronun möhkəmlənməsi istiqamətində davam edən dinamika Azərbaycanda da avronun möhkəmlənməsini şərtləndirən əsas məqamlardan biridir. Təxminən 3 ay bundan əvvəl 1 avro 1,1 dollara qədər ucuzlaşmışdı. Hazırda isə yenidən 1,2 dollar istiqamətində dinamika müşahidə olunur. Avronun bahalaşması Azərbaycanda digər valyutaların məzənnəsinin formalaşdırılması üçün qurulmuş sistemdən, yəni çarpaz məzənnə mexanizmindən və dünya bazarlarında avronun möhkəmlənməsi istiqamətində davam edən dinamikadan qaynaqlanır".
Ekspert qeyd edib ki, hazırda ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sistemi daha yumşaq dollar siyasəti həyata keçirir: "Eyni zamanda, ABŞ iqtisadiyyatında çox ciddi geriləmə müşahidə olunur. Həmçinin koronavirusa yoluxma səviyyəsi ən ciddi ABŞ-da qeydə alınıb. Tramp administrasiyası pandemiya ilə əlaqəli prosesləri tam idarə edə bilmir. Bu da investorlarda marağın azalmasına gətirib çıxarır. Dolayısı ilə avro dollara nisbətdə möhkəmlənir və beləcə Azərbaycanda avro bahalaşır. Dolların ucuzlaşmasına, xüsusilə yenidən xarici ticarət əlaqələri ilə bağlı gərginliyin artması kimi məqamlar da təsir göstərib. Bu da avronun möhkəmlənməsini şərtləndirib”. Ekspert bildirib ki, manatın məzənnəsi dollara nisbətdə müəyyənləşir:"Dollara nisbətdə manatın məzənnəsi sabit saxlanıb. Dünya bazarında dolların digər valyutalara pariteti var və Azərbaycanda həmin nisbəti 1.70-ə vurmaqla digər məzənnələr müəyyən edilir. Buna çarpaz məzənnə deyilir. Avro dünyada ucuzlaşanda bizdə də ucuzlaşacaq".
Qeyd edək ki, avronun məzənnəsi artıq 2 manatı keçib. Dollara qarşı dünya miqyasında addımlar davam edəcəyi təqdirdə avronun məzənnəsinin daha da artması gözlənir. Bu durum davam edərsə, bir çox ölkələr kimi, Azərbaycanın da valyuta ehtiyatlarının tərkibini yenidən nəzərdən keçirməsi qaçılmaz sayılır. Hesab edilir ki, belə vəziyyətdə Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının tərkibində qızıl ehtiyatlarını artırması daha məqbul variantdır.
Ramil QULİYEV
