Onu ta­nı­maq həm asan­dır, həm də çə­tin...

Uzun il­lər­dir ki, və­tə­ni­mi­zin göy­lə­rin­dən qa­ra bu­lud­lar çə­kil­mək bil­mir. Uzun il­lər­dir ki, yurd it­ki­si, və­tən nis­gi­li çə­ki­rik. İl­lər öt­sə də, düş­mə­nin si­nə­miz­də aç­dı­ğı ya­ra da­ha da qövr edir, əli qə­ləm tu­tan bu dərdlə­rin acı­sıy­la qə­lə­mə sa­rı­lır, əli si­lah tu­tan si­la­ha, əs­lin­də, qə­ləm də bir si­lah­dır, am­ma yaz­ma­ğı ba­ca­ra­na, el-oba­sı­nın, yurd və yurddaş­la­rı­nın dər­di­nə şə­rik ola­na. Be­lə yurd it­ki­li, və­tən tə­əs­süb­keş­li ya­zar­la­rı­mız­dan bi­ri də 30-dan çox bə­dii pub­li­sis­tik ki­ta­bın mü­əl­li­fi, ya­zı­çı-pub­li­sist, "Azər­bay­can" qə­ze­ti­nin əmək­da­şı, jur­na­list Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­dur.

Mə­həm­məd  Nə­ri­ma­noğ­lu 1957-ci il­də Kəl­bə­cər­də ana­dan olub. Mə­də­niy­yət və İn­cə­sə­nət Uni­ver­si­te­tin­də re­jis­sor­luq ix­ti­sa­sı­na yi­yə­lə­nib. 1987-ci ilə qə­dər Kəl­bə­cər ra­yon mə­də­niy­yət şö­bə­sin­də bə­dii rəh­bər, me­to­dist olub.

Döv­ri mət­bu­at­da 1982-il­dən çap olu­nur. 1987-1993-cü il­lər ər­zin­də Kəl­bə­cər­də çı­xan "Ye­ni­lik"qə­ze­tin­də kor­rek­tor, ədə­bi iş­çi, müx­bir, şö­bə mü­di­ri və mə­sul ka­tib və­zi­fə­lə­rin­də ça­lı­şıb.

1993-cü il­dən məc­bu­ri köç­kün olan Mə­həm­məd mü­əl­lim öz yurd həs­rə­ti­ni qəl­bin­də ya­şa­dıb, ki­tab və qə­zet­lər­də pay­laş­ma­ğa baş­la­yıb. Onun "Azər­bay­ca­nın qa­la qa­pı­sı Kəl­bə­cər" və "Qa­la dər­dim" ki­tab­la­rı bu­nun ba­riz nü­mu­nə­si­dir. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu hər yurd it­ki­li, Qa­ra­bağ fa­ci­ə­li ya­zı­la­rı­nı qə­lə­mə al­dıq­ca san­ki ya­şa­yır, bə­zən isə göz yaş­la­rı­na ha­kim ola bil­mir. Tə­bi­i­dir ki, itir­di­yi yurd bir dün­ya­dır. O dün­ya ki, ora­da do­ğu­lub, ora­da-bo­ya ba­şa ça­tıb, o tor­paq­da ayaq açıb ye­ri­yib, o tor­paq­da ana lay­la­sı eşi­dib.

Bu qə­ləm ada­mı özü kim­lər haq­qın­da yaz­ma­yıb, ila­hi?! Qə­lə­min­də qış da gö­zəl­dir, yaz da. Am­ma bə­zən yaz­da gül-çi­çək aç­mır. Ana­sı­nı yaz­da itir­di­yi, tor­pa­ğa ver­di­yi üçün de­yir ki, da­ha mə­nim ya­zım gəl­mir. May onun üçün gül-çi­çək ayı de­yil -ana­sız­lıq gə­tir­di­yi, onu əbə­di ye­tim qoy­du­ğu üçün...

Mə­həm­məd mü­əl­li­min 30 ki­ta­bın­dan (hə­lə ne­çə­lə­ri də ça­pa ha­zır­dır) cə­mi bi­ri şe­ir­lə­rin­dən iba­rət­dir ki, onu da gö­zəl şa­i­ri­miz El­dar İs­ma­yı­lın tə­kid­lə­rin­dən son­ra ən ya­xın dos­tu Za­ur Qa­far­za­də ona tə­mən­na­sız çap et­di­rib - hə­diy­yə edib. Qən­bər Şəm­şi­roğ­lu isə ki­ta­bı növ­bə­ti də­fə nəşr elət­di­rib. Ki­ta­bın ön söz ye­rin­də onun haq­qın­da elə sə­mi­mi ürək söz­lə­ri ya­zıb­lar ki... Oxu­yaq: "Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu tək­cə ya­zı­çı  və ya şa­ir de­yil, ey­ni za­man­da pub­li­sis­tik ya­zı­la­rı ilə döv­ri mət­bu­at­da mün­tə­zəm çı­xış edən bir jur­na­list, həm də qə­zet re­dak­to­ru imiş. Bir vaxtlar Kəl­bə­cər­də ilk qə­ləm təc­rü­bə­si keç­di­yi "Ye­ni­lik" qə­ze­ti­nin son dörd-beş il­də tə­sis­çi­si və baş re­dak­to­ru ki­mi də ta­nı­nır və se­vi­lir­miş. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun ya­ra­dı­cı­lıq bi­oq­ra­fi­ya­sı­na ya­zı­la­caq çox­say­lı faktla­rı sa­da­la­ma­ğa eh­ti­yac yox­dur. Bir-bi­rin­dən, san­ba­lı­na gö­rə se­çi­lən ki­tab­la­rın mü­əl­lif­lə­rin­dən bi­ri­dir Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu. Kol­lek­ti­vi­mi­zin se­vim­li­si­dir de­səm, da­ha doğ­ru olar­dı. Si­fa­riş­lər tap­dıq­ca və on­la­rın ma­te­ri­al­la­rı­nın əsas his­sə­si­ni ha­zır­la­yıb nəş­riy­ya­ta gə­tir­dik­cə se­vin­ci­nin həd­di-hü­du­du ol­ma­yıb, hər­dən uşaq ki­mi şad­la­nıb ki, "bu si­fa­ri­şi də ye­ri­nə ye­tir­dik".

Za­ur Qa­far­za­də ya­zır: "Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun Kəl­bə­cə­rin nə­in­ki keç­mi­şi ilə bu­gü­nü­nü özün­də qo­vuş­du­ran ki­tab­la­rın ha­zır­lan­ma­sın­da, elə­cə də bu ulu türk-oğuz yur­du­nun er­mə­ni van­da­liz­mi­nin qur­ban­la­rın­dan bi­ri­nə çev­ril­mə­si, şə­hid­lik və iş­ğal ta­ri­xi­nin, ey­ni za­man­da ədə­bi dün­ya­sı­nın təd­qi­qi və nəş­rin­də gös­tər­di­yi xid­mət­lə­rin, mən de­yər­dim ki, əvə­zi yox­dur. Bil­mi­rəm, onun bu əvəz­siz xid­mət­lə­ri­ni kəl­bə­cər­li­lər ne­cə qiy­mət­lən­di­rir, am­ma bir fak­tı ye­ri gəl­di­yi üçün qeyd et­mə­li­yəm: o, həm də ic­ti­mai-si­ya­si ha­di­sə­lə­rin iz­lə­yi­ci­si və təh­lil­çi­si, si­ya­si-pub­li­sist ki­mi ta­nı­nır. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun "Hey­dər Əli­yev: As­ta­ra Azər­bay­ca­nın cə­nub mir­va­ri­si­dir" təd­qi­qat ki­ta­bı­nın rəs­mi da­i­rə­lər­də çox yük­sək sə­viy­yə­də qə­bu­lu­nu da bu­ra əla­və et­səm, fik­ri­mi ay­dın­laş­dır­mış olar­dım. Bə­li, məhz onun bu ki­mi  ki­tab­la­rı­nın nəş­rin­dən son­ra kol­lek­ti­vi­miz di­gər ra­yon­la­rın rəh­bər­lə­ri tə­rə­fin­dən be­lə tip­li si­fa­riş­lər qə­bul edib. De­mək, Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun möv­zu­la­rı ak­tu­al ol­maq­la ya­na­şı, həm də va­cib sa­hə­lə­ri əha­tə edir. Onun "Adi­loğ­lu" nəş­riy­ya­tın­da çap­dan bu­ra­xıl­mış "Kəl­bə­cər: yüz şa­i­rin bir ki­ta­bı", "Kəl­bə­cər: sa­zın-sö­zün ha­ra­yı", beş di­lə tər­cü­mə olun­muş "Kəl­bə­cər: tə­bii sər­vət­lər və mö­cü­zə­lər di­ya­rı", "Türklə­rə qar­şı tö­rə­dil­miş er­mə­ni ter­ro­ru­nun qı­sa xro­ni­ka­sı", "Kəl­bə­cə­rin folklor dün­ya­sı", si­fa­riş­lə nəşr et­di­yi­miz Ca­vi­din "Dün­ya qəm­li na­ğıl imiş", Əli Qəm­gi­nin "Od­lu-köz­lü si­nəm", Yu­sif Sü­ley­ma­nın "İs­ti­su - mö­cü­zə­lər çeş­mə­si" və s. ki­tab­la­rı­nın oxu­cu­lar tə­rə­fin­dən səbrsiz­lik­lə göz­lən­di­yi­ni də bi­li­rik. Çün­ki hə­min ki­tab­la­rın nəş­rin­dən son­ra bi­zə hər yer­dən mü­ra­ci­ət­lər olu­nur və o ki­tab­la­rı ha­ra­dan əl­də edə bi­lə­cək­lə­ri­ni bil­di­rir­lər. Bir söz­lə, Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu həm də xe­yir­xah in­san­dır, doğ­ma kəl­bə­cər­li­lə­ri­nin kö­nül iz­ti­rab­la­rı­nın bir ara­ya top­la­nıb çap olun­ma­sı üçün əlin­dən gə­lə­ni əsir­gə­mir və hət­ta hə­min top­lu­la­rın nəş­ri üçün hi­ma­yə­da­rı da özü ta­pır".

Mən ye­ri gəl­miş­kən bir mə­sə­lə­ni də diq­qə­tə çat­dır­maq is­tər­dim. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun nəş­rə ha­zır­la­dı­ğı ki­tab­la­rın ək­sə­riy­yə­ti Də­də Şəm­şi­rin nə­və­si, Mil­li Məc­li­sin üz­vü (2005-ci il­də kəl­bə­cər­li­lər tə­rə­fin­dən yek­dil­lik­lə se­çil­miş mil­lət və­ki­li) Ca­vid Qən­bər oğ­lu Qur­ba­no­vun mad­di və mə­nə­vi dəs­tə­yi ilə işıq üzü gö­rüb. Mə­nə be­lə gə­lir ki, kəl­bə­cər­li­lər be­lə de­pu­tat­la­rı ilə fəxr et­mə­li­dir, çün­ki  hər mil­lət və­ki­li onun ki­mi öz se­çi­ci­lə­ri­nə xid­mət gös­tər­mir. Ca­vid Qur­ba­nov bu­nun­la Azər­bay­can ədə­bi alə­mi­nin, yə­ni mil­li-mə­nə­vi sər­vət­lə­ri­mi­zin qo­ru­nub sax­lan­ma­sı­na xid­mət et­miş olur. Mən bu­nun­la həm Ca­vid Qur­ba­no­va, həm də Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­na sö­zün yax­şı mə­na­sın­da qib­tə edi­rəm ki, doğ­ma Və­tə­ni­nə, tor­pa­ğa, do­ğul­duq­la­rı yur­da on­lar be­lə can yan­dı­rır, Kəl­bə­cə­rin keç­mi­şi­nin kəl­bə­cər­li­lə­rin  qaç­qın­lıq-köç­kün­lük il­lə­ri­nin ta­ri­xi­ni top­la­yıb nəşr et­di­rib gə­lə­cək nə­sil­lə­rə çat­dı­rır­lar.

Hə, az qa­la unu­da­caq­dım. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu həm də ürə­yə­ya­tan şe­ir­lər ya­zır­mış. Bu­nu əv­vəl­lər hiss elət­dir­mə­yib. Son za­man­lar onun in­ter­net va­si­tə­si­lə şe­ir­lə­ri­ni oxu­duq­ca həm köv­rəl­miş, həm də se­vin­mi­şəm. Qar­da­şı­mın po­e­tik duy­ğu­la­rı nə qə­dər tan­rı­ma çə­kil­miş, İla­hi? Do­ğul­du­ğun yur­da, el-oba­ya bu qə­dər doğ­ma­lıq har­dan­dı be­lə?! Tez də xa­tır­la­yı­ram: axı, ana­sı şa­i­rə Gül­lər Məm­məd­qı­zı­nın iki şe­ir­lər ki­ta­bı­nı da biz nəşr elə­mi­şik. Mə­həm­mə­din po­e­tik nə­fə­si də elə ana­sı­nın­kı­dır. Qəm­li bir das­ta­na bən­zə­yir onun hər bir şe­i­ri. Mən po­e­zi­ya ada­mı ol­ma­dı­ğım üçün şe­ir­lə­rə an­caq oxu­cu ki­mi ya­na­şı­ram. Val­lah, bu ada­mın möv­zu­su qəm-kə­dər, ya­xud və­tən­pər­vər­lik­dir­sə, di­li bu­laq su­yu ki­mi du­ru və saf­dır: yad­da­qa­lan­dır, ru­ha ho­pan­dır:

Elə bil­dim bir xə­yal­dı, na­ğıl­dı,

Sə­ni gör­cək huş ba­şım­dan da­ğıl­dı.

Elə bil­dim si­nəm üs­tə ta­xıl­dı,

Yaz­da açan tər bə­növ­şə, gü­lüm sən.

Mən nü­mu­nə gös­tər­di­yim bəndlə­rə şərh ve­rə bil­mə­səm də, de­mə­li­yəm ki, onun hər mis­ra­sı sü­zü­lür kön­nül­lə­rə. Gənclik tə­ra­vət­li şe­ir­lə­ri ilə ya­na­şı, onun ana, Və­tən haq­qın­da yaz­dıq­la­rı ba­rə­də də bu fi­kir­lə­ri söy­lə­yər­dim:

Qa­nım, ca­nım sə­nə ha­lal!

Sən­siz çox ol­mu­şuq mə­lal!

Sə­nin­dir bu öl­kə, ma­hal,

Də­yi­şib ta­rix, növ­ra­ğım,

Mə­nim üç­rəngli bay­ra­ğım!

Ya­xud onun ana­sız­lıq ağ­rı­la­rı­nın ifa­də­si­nə diq­qət ye­ti­rək:

Daş­la­şıb­dı ba­xı­şı­nız bu daş­da,

Gə­rək­si­niz elə val­lah bu yaş­da.

Dö­zəm­mi­rik, qalx aya­ğa, yı­ğış da,

Atam ilə yur­da qo­şa dön­mü­sən,

Ay ana, yat­mı­san, da­şa dön­mü­sən?!

Dü­nə­nə qə­dər jur­na­list dos­tum ki­mi təq­dim et­di­yim Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu dağ­lar­da do­ğu­lub, o yer­lə­rə 20 il­dən ar­tıq­dır ki, həs­rət­lə boy­lan­dı­ğı­nı da ya­na-ya­na bi­zə po­e­tik ov­qat­la çat­dı­rır. Dağ­lar və dərd-qəm san­ki onun əbə­di möv­zu­su­dur:

Kəl­bə­cər­dən ay­rı dü­şüb qə­rib­çi­lik dər­di­ni şə­lə­lən­di­yi­ni gö­rün bir ne­cə ifa­də edir:

Hey­dər ba­ba!

Xə­ya­lıy­la qov­rul­du­ğum yur­du­mun

Açıl­mır sə­hə­ri düz on üç il­di.

Yə­hər­siz-yü­yən­siz, bir də ki, nal­sız

Mi­ni­lir kə­hə­ri düz on üç il­di.

O, gö­zəl­lik aşi­qi ol­du­ğu­nu da unut­mur. Bu möv­zu­da qə­lə­mə al­dıq­la­rı ar­tıq aşıq və mü­ğən­ni­lə­rin di­li­nin əz­bə­ri­dir:

Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun qə­lə­min­dən sü­zü­lüb, yu­xu­suz ge­cə­lə­ri­nin şə­ri­ki ola­caq hə­lə ne­çə-ne­çə əsər­lər, ki­tab­lar göz­lə­yi­rik. İna­nı­rıq ki, onun ədə­bi bi­oq­ra­fi­ya­sı­na yaz­dı­ğı tək­cə bun­lar ol­ma­ya­caq, onu Kəl­bə­cə­rin xoş və fi­ra­van gün­lə­rin­dən də ya­za­caq mü­əl­lif ki­mi gör­mək ar­zu­su ilə ona ya­ra­dı­cı­lıq uğur­la­rı di­lə­yir və "ömür ama­na­tı", - de­yi­rik.

Bə­li, Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu bir-bi­rin­dən də­yər­li ki­tab mü­əl­li­fi ol­maq­la ya­na­şı, həm də sə­da­qət­li dost, gö­zəl ai­lə baş­çı­sı, o cüm­lə­dən fə­da­kar ata­dır. Sa­də və tə­va­zö­kar bir in­san­dır, hər za­man yax­şı­la­rı özü­nə de­yil, ilk ola­raq dos­tu­na ar­zu­la­yan bi­ri­dir. Mə­həm­məd mü­əl­lim haq­qın­da çox ya­za bi­lər­dim, am­ma bö­yük ürək­li in­san­lar, nə­dən­sə, cüm­lə­lə­rə sığ­mır, nə qə­dər yaz­san da... Cüm­lə­lər o ürə­yin köl­gə­sin­də qa­lır. Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu da məhz be­lə in­san­lar­dan­dır. Bu gün­lər­də - 18 fev­ral­da o, do­ğum gü­nü­nü qeyd et­di, bu mü­na­si­bət­lə Mə­həm­məd mü­əl­li­mi təb­rik edir, ona can­sağ­lı­ğı, uzun ömür, ye­ni-ye­ni ya­ra­dı­cı­lıq uğur­la­rı və son­da yurd it­ki­li kə­dər de­yil, se­vinc göz yaş­la­rı ar­zu­la­yı­ram.

Mə­ta­nət (Nə­cə­fo­va) DUY­ĞU­LU