Koronavirus pandemiyası ilə bağlı Ermənistan üçün yeni ciddi çətinliklıər meydana çıxıb. Belə görünür ki, pandemiya bu ölkənin sosial-iqtisadi çöküşünü sürətləndirməklə yanaşı, başqa bir rakursdan da Ermənistan üçün ciddi çətinliklər yaradacaq. Söhbət xaricə iş dalınca gedən ermənilərin geri qayıtmasından gedir.
Hazırda Ermənistanın mövcud durumu ölkəyə qayıdan erməniləri işlə və maddi tələblərin ödənilməsi ilə təmin etməyə imkan vermir. Elə bu səbəbdən geri qayıdanların ölkədə yeni sosial gərginlik yaratması qaçılmaz sayılır. Söhbət, xüsusən də Rusiyada olan çoxsaylı erməninin geri qayıtmasından gedir. Ermənistanın Diasporla İş üzrə Baş Komissarı Zareh Sinanyan məsələ ilə bağlı bildirir:“Rusiyada nə mənzil, nə də iş yeri olan və vətəninə dönmək istəyən çox sayda erməni var. Hazırda onlar üçün yaşayış yeri axtarırıq. Problem həm də xaricdəki bir çox erməninin koronavirusa yoluxmuş olması ehtimalıdır, bu isə vətəndaşlığı olmayanlara bir çox yerdə tibbi xidmət göstərilməməsi ilə əlaqələndirilir. Bu mənada problem, yumşaq desək, ciddidir”. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, artıq uzun müddətdir Moskvadakı səfirlik, erməni mediası Rusiya hava limanlarında qalan ermənilərin əlverişsiz vəziyyətinə dair materiallar dərc edir. Hətta bu durumda Ermənistandan Rusiyaya pul köçürmələrinin həcminin artdığı da məlumdur. Ermənistanın “Lragir.am” nəşri yazır ki, əvvəllər xaricə işləməyə gedənlər ailələrinə pul göndərirdisə, indi ailələr orada qalan işsizləri üçün Rusiyaya pul göndərirlər: “Dünyadakı mövcud vəziyyət epidemiya və iqtisadi böhranla bağlı mürəkkəbdir, lakin Rusiyada bu böhran iki qat daha çoxdur. Rusiya sanksiyalar altındadır, digər tərəfdən, enerji qaynaqları “iynəsində oturan” bir xammal ölkəsidir. Hazırda bu enerji ehtiyatları nəinki qiymətsizdir, həm də tələbat belə yoxdur. Bu problemlərə Rusiya idarəetmə sisteminin səmərəsizliyi, geosiyasi ambisiyaları və xəzinədarlıqdan mənimsəmələrin kosmik miqyası da əlavə olunur. Rusiya fondlarında yığılan böyük miqdarda vəsait xalqın ehtiyaclarını ödəməyərək bu üçbucaqda xərclənir. Üstəlik, rusiyalı ekspertlərin fikrincə, pul kütləsi ölkədən çıxarılır. Rusiya rəsmiləri önümüzdəki aylarda böyük bir iqtisadi böhranın və on milyonlarla işsizliyin olacağını proqnozlaşdırır. Həm beynəlxalq, həm də yerli ekspertlər Rusiyadakı iqtisadi böhranın çox ciddi nəticələrinin olacağını qeyd edirlər. Cinayət artmaqdadır, bu da artıq başlanmış sosial-iqtisadi problemlərlə birbaşa əlaqəlidir. Bu şəraitdə təkcə epidemiya səbəbindən Rusiyada qalanların deyil, Rusiya ermənilərinin də taleyi problemdir. Repatriasiya Ermənistanın ən böyük dövlət məsələlərindən biri elan edilmişdi və indi baş verməzsə, bəs nə vaxt olacaq? Bu təkcə Rusiyadakı ermənilərə aid deyil. Bunun üçün vəsaitlərlə qənaət etmək lazım deyil. Buna görə vəsait mənbələrinə qənaət edilməməlidir. Amma problem həm də odur ki, Ermənistanda yetərincə vəsait yoxdur”.
Ermənistanın “168 jam” qəzeti də vəziyyətin acınacaqlı olduğunu yazır:“Ermənistan insanların hərəkətinə və müəssisələrin işinə tətbiq olunan sərt məhdudiyyət şəraitində itkilərin miqyasını müəyyən etməyə çalışır. Martın 16-dan ölkədə fövqəladə vəziyyət elan edilib və müəssisələrin böyük hissəsi – iri konsernlərdən tutmuş xırda biznesə qədər fəaliyyətini dayandırıb. Fövqəladə vəziyyət tətbiq ediləndən sonra da yoluxanların sayı kəskin artıb. Hazırda vəziyyət ümumilikdə nəzarət altında olsa da, səhiyyə sistemi üzərinə düşən yükün öhdəsindən gələ bilmir. Bu səbəbdən Ermənistan yoluxma sayına görə regionun üç ölkəsi arasında uzun müddət liderliyi qoruyub. Bu durumda iqtisadiyyatda problemlər də özünü göstərir. Beynəlxalq Valyuta Fondu dünyanın 150-dən çox ölkəsi, o cümlədən də Ermənistan üçün mənfi göstəricilər ehtimal edir. Eniş 1,7 faiz təşkil edəcək. İqtisadçı Vahan Xaçatryan isə qeyd edir ki, bu şəraitdə Rusiyadan ermənilərin dönüşü ciddi problem olacaq:“Biz iqtisadiyyatımızın bərpa olunmasının yalnız bizdən asılı olmayacağını nəzərə almalıyıq. Çox şey bizim tərəfdaşlarımızın, ilk növbədə Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı tərəfdaşlarımızın qeyd edəcəyi dinamika ilə şərtlənəcək. 2009-cu ildə Rusiya iqtisadiyyatındakı tendensiyalar aydın şəkildə bizim iqtisadiyyatımızda təzahür edir”. Ekspert bildirib ki, Rusiya koronavirus pandemiyasını çox ağır yaşayır:”Bizim həm ixrac, həm də maliyyə vasitələrinin generasiyası üçün əsas bazarımız Rusiyadır. Aydındır ki, indi Rusiyada məcmu tələbin azalması baş verir. İndi təsəvvür eləsək ki, pandemiyanın öhdəsindən gəlmişik, hətta bu halda belə bizə əvvəl gələn turistlər daha gəlməyəcək. Ən dəhşətlisi isə Rusiyada işləyənlərin geri qayıtması və buradan göndərilən pulların azalmasıdır. Böhran şəraitində bütün bunlar Ermənistan üçün böyük problemlər vəd edir”.
Qeyd edilənlər qarşıdakı günlərdə Ermənistanı ciddi fəlakətin gözlədiyini deməyə əsas verir. Bu mənada, İrəvanın pandemiya şəraıtində ciddi çətinliklər yaşaması qaçılmaz sayılır.
Nahid SALAYEV
