Son günlər beynəlxlaq aləmdə diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də dünyanın iki böyük müsəlman ölkəsi olan İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında münasibətlərin daha da gərginləşməsidir. Əvvəldən də bir-birinə qarşı düşmənçilik mövqeyində olan bu ölkələr getdikcə daha sərt mövqe tuturlar.
Bu arada İranın ali dini rəhbəri Ayətullah Xamneyi dünya müsəlmanlarına müraciət edərək, İslamın əsas müqəddəs ziyarətgahları olan Məkkə və Mədinəyə Səudiyyə Ərəbistanının nəzarət etməsi məsələsini gündəmə gətirməyə çağırıb. Xamneyi 2015-ci ildə Həcc ziyarəti vaxtı yaşanmış və minlərlə zəvvarın ölümünə səbəb olmuş hadisə üçün məsuliyyəti Səudiyyə Ərəbistanının üzərinə qoyub. Xatırladaq ki, həlak olmuş zəvvarlar arasında İrandan gəlmiş xeyli insan olub.
İranın ali dini rəhbəri bildirib: "Həcc ziyarətini turist gəzintisinə çevirmiş, İran xalqının inqilabı ruhuna və imanına qısqanclıqla yanaşan, dini siyasiləşdirən və "Böyük şeytan"ın - ABŞ-ın hər bir uğursuzluğunda əsməyə başlayanlar qorxaq İblisdən başqa bir şey deyil". O, həmçinin, Səudiyyə Ərəbistanını İsrail rejimilə iş birliyində və Fələstin xalqının məşəqqətlərinə biganəlikdə günahlandırıb. 2016-cı ilin Həcc ziyarətində İrana kvota ayrılmamasına hiddətini gizlətməyən Xamneyi əlavə edib ki, yaranmış vəziyyətdən yeganə çıxış yolu İslamın əsas müqəddəs ziyarət yerlərini bütün dünya müsəlmanlarının ixtiyarına verməkdir.
Səudiyyə Ərəbistanı daxili işlər naziri Şahzadə Məhəmməd bin Nayif isə İran rəhbərliyini vətəndaşlarının həcc ziyarətini yerinə yetirmələrinin qarşısını almaqda güahlandırır. Həcc mövsümündə təhlükəsizlik qrupunun müşayiətilə keçid mərasiminə qatılacaq Şahzadə Məhəmməd həm də İranın həcc ibadətini siyasiləşdirməyə çalışdığını bildirir. Həcc ibadətinin məqsədini aşan, təhlükəsizliyinə zərər verəcək hərəkətlərə qarşı qətiyyətlə mübarizə edəcəklərini vurğulayan Şahzadə Məhəmməd daha sonra qeyd edib: "İranın və ya başqa bir tərəfin həcc ibadətinə kölgə salmasına icazə verməyəcəyik".
Səudiyyə Ərəbistanının baş müftisi Abduləziz Əli Şeyx isə bəyan edib ki, iranlılar müsəlman deyil. Şeyxin bu bəyanatı Xamneyinin çıxışından bir gün sonra verilib. Abdüləziz Əli Şeyxin sözlərinə görə, İran tərəfinin bu cür bəyanat səsləndirməsi onu təəcübləndirmir, çünki iranlılar zərdüştlərin nəslindəndir, ona görə də, müsəlman deyillər.a"The Wall Street Journal" qəzeti isə vəziyyətin getdikcə gərginləşdiyini yazır. Qəzet yazır ki, Səudiyyə Ərəbistanında şiə azlığına təzyiqlər, ədavət yüksəlməkdədir və bu, Ər-Riyadın Tehranla qarşıdurma vəziyyətindən yaranıb. Bu düşmənçilik isə ölkədə sabitsizlik yaratmağa çalışan İŞİD qruplaşmasının dəyirmanına su tökmüş olur: "Kral Salmanın dövründə sünni krallıq şiə İranın ərəb dövlətlərinin işinə müdaxilə saydığı fəaliyyəti önləməyə çalışır. Ötən il Ər-Riyad Yəmənə hərbi müdaxilə edərək iranpərəst husi üsyançılara zərbələr endirib. Bu ilin yanvarında isə Tehranla diplomatik münasibətlər kəsilib. Amma ölkə içində də məzhəb savaşı qızışmaqdadır. Şiələrə ədavət hər yerdə hiss olunur, sosial mediada, sərt xətt tərəfdarları olan ruhanilərin televiziya çıxışlarında və sairə".
Qeyd edək ki, İŞİD qruplaşması da Səudiyyədə şiə azlığını hədəfə alır. Oksford Universitetindən Toby Matthiesen bildirir: "Ərəb dünyasında İŞİD-ə dəstək anti-İran, anti-şiə təbliğatı ilə üst-üstə düşür. Və bu onların əleyhinə çevrilməyə başlayıb"."The Wall Street Journal" yazır ki, 2014-cü ildə İŞİD-in yüksəlişindən bəri bu qruplaşma Səudiyyə Ərəbistanında törədilmiş 30 terror hücumundan çoxunun arxasında dayanıb. Əksəriyyəti də ölkənin neftlə zəngin şərq vilayətindəki şiələri hədəfə alıb. Şiələrə hücumların artması ər-Riyadı onları qorumaqdan ötrü əlavə təhlükəsizlik qüvvələri yerləşdirməyə məcbur edib. Səudiyyə rəsmiləri sünni-şiə gərginliyində İranı suçlayır. Səudiyyə qanunlarına görə, məzhəblərarası nifrət yaradanlar cinayət təqibinə məruz qalmalıdır. Amma Daxili Işlər Nazirliyi bildirir ki, özəlliklə sosial mediada ekstremist baxışlara nəzarət çətindir.
Onu da xatırladaq ki, bu ilin yanvarında İrana meylli şiə axundu, şeyx Nimr Baqir əl-Nimrlə birlikdə 47 nəfərin Səudiyyə Ərəbistanında edam edilməsi iki ölkə arasındakı diplomatik gərginliyi artıran əsas faktorlardan sayılır. İran bunu Səudiyyə Ərəbistanına bağışlamır. Ekspertlər isə hesab edir ki, burada, məzhəb uğrunda mübarizədən daha çox, Yaxın Şərq uğrunda mübarizədən söhbət gedir. İran artıq ciddi şəkildə Yaxın Şərqə müdaxilə edib. Bu proses Bəhreyn və Yəməndə birbaşa özünü göstərib. Xüsusilə, bu gün İran ordusu və İranın dəstəklədiyi "Hizbullah" Suriyada fəaliyyət göstərir və orada olan müxaliflərə qarşı mübarizə aparır.a Səudiyyə Ərəbistanı isə İranın Yaxın Şərqdə hakim mövqeyə yüksəlməsini istəmir.
Nahid SALAYEV
