2025-ci il sentyabrın 17-də Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanmış Strateji Qarşılıqlı Müdafiə Sazişi (SMDA) regional təhlükəsizlik və hərbi əməkdaşlıq kontekstində böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu saziş, hər iki tərəfi qarşı tərəfə ediləcək hər hansı hücumu həm özlərinə, həm də digər tərəfə edilmiş hücum kimi qəbul etmək öhdəlikləri yaradır. Başqa sözlə, kollektiv müdafiə prinsipi üzərində qurulan bu müqavilə iki ölkənin hərbi və siyasi həmrəyliyini rəsmi şəkildə təsbit edir.
Saziş Riyadın Əl-Yamamah Sarayında Pakistanın baş naziri Şəhbaz Şərif və Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi və baş naziri Məhəmməd bin Salman tərəfindən imzalanıb. Bu müqavilə yalnız hərbi əməkdaşlıq və təhlükəsizlik öhdəlikləri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda siyasi-strateji həmrəyliyi möhkəmlətməyi də hədəfləyir. Orta Şərqdə artan geosiyasi gərginliklər və xüsusilə İsrailin Qətərə qarşı həyata keçirdiyi hava zərbələri, eləcə də ABŞ-ın regional müttəfiqlərinə dair etibarlılıqla bağlı narahatlıqları bu sazişin arxasında duran əsas səbəblərdən hesab etmək olar. Analitiklər SMDA-nı daha çox siyasi mesaj və strateji əməkdaşlıq instrumenti kimi qiymətləndirir, yəni bu, hər iki ölkənin regional güc balansında mövqelərini möhkəmləndirməyə xidmət edir.
Pakistan üçün bu sazişin önəmi xüsusilə hərbi təlim və kadr mübadiləsi sahəsində uzun illər boyu göstərdiyi dəstəyin rəsmi və bağlayıcı xarakter almasıdır. Saziş həmçinin lazım gəldikdə kollektiv müdafiə öhdəliyini təmin edir ki, bu da Səudiyyə üçün əlavə təhlükəsizlik zəmanəti deməkdir.
Bütün bunlar nəzərə alınaraq, əgər Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran arasında hərbi qarşıdurma qızışsa, Pakistanın mövqeyi olduqca mürəkkəb və diqqətlə tənzimlənməli olacaq. SMDA Pakistanı Səudiyyəyə müəyyən hərbi dəstək vermək öhdəliyi ilə bağlasa da, Pakistanın regiondakı balanslı siyasəti və İrana qarşı açıq qarşıdurmadan yayınmaq istəyi də mühüm rol oynayır. Pakistan uzun illər ərzində həm Səudiyyə, həm də İranla diplomatik, ticarət və təhlükəsizlik əlaqələrini qoruyub saxlayıb və heç bir tərəflə münasibətləri gərginləşdirmək istəmir.
Bu baxımdan, mümkün ssenarilərdə Pakistanın rəsmi mövqeyi böyük ehtimalla siyasi və məsləhət dəstəyi ilə məhdudlaşacaq, hərbi müdaxilə isə yalnız ehtiyatlı şəkildə və razılaşdırılmış çərçivədə həyata keçiriləcək. Pakistanın strategiyası həm kollektiv müttəfiqlik öhdəliklərini yerinə yetirməyi, həm də regional stabilliyi qoruyaraq qarşıdurmada balansı saxlamayı hədəfləyir. Bu, həm daxili siyasi maraqların, həm də regional təhlükəsizlik tələblərinin qorunması üçün məntiqli bir yanaşmadır.
Nəticə etibarilə, SMDA Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında hərbi və siyasi əməkdaşlığı yeni mərhələyə qaldırmaqla yanaşı, Orta Şərqdə regional güc balansının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Pakistan üçün bu saziş həm təhlükəsizlik zəmanəti, həm də strateji çeviklik təmin edən bir alət kimi qiymətləndirilə bilər, xüsusilə Səudiyyə-İran qarşıdurması kimi mürəkkəb regional ssenarilərdə.
Akif NƏSİRLİ
