Son günlər beynəlxalq media və analitik dairələrdə ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın Körfəz ölkələrinə qarşı hücumlarını gözləmədiyini və buna görə də “şaşırdığını” deməsi diqqət mərkəzinə çıxıb. Trampın açıqlamaları yalnız şəxsi reaksiyasını əks etdirmir, eyni zamanda ABŞ-ın kəşfiyyat məlumatlarının qiymətləndirilməsi və müharibəyə hazırlıq səviyyəsi ilə bağlı suallar doğurur. Bu situasiya bir neçə aspektdən araşdırılmalıdır.
Əvvəla, bu hadisə Trampın müharibəyə hazırlıq səviyyəsinə dair suallar yaradır. Əgər ABŞ kəşfiyyatı İranın mümkün cavab zərbələrini əvvəlcədən müəyyən etmişdisə, lakin prezident bu məlumatların əhəmiyyətini düzgün qiymətləndirməyibsə, bu onun müharibəyə kifayət qədər hazırlıqla başlamadığını göstərir. Yəni risklərin tam təhlil olunmaması və mümkün ssenarilərin nəzərə alınmaması siyasi qərarların nəticələrinə birbaşa təsir edib. Bu, həm ABŞ-ın regiondakı müttəfiqləri üçün gözlənilməz risklər yaradıb, həm də ümumi regional sabitliyi çətinləşdirib.
İkincisi, Trampın müşavirlərindən və strateji komandadan gələn məlumatların rolu önə çıxır. Bəzi analitiklər iddia edirlər ki, ona müharibəyə başlamaq barədə yanlış və ya həddən artıq təhrikedici məlumatlar təqdim olunmuş ola bilərdi. Bu, daxili məsləhət prosesində süni şəkildə yaranmış yanlış istiqamətlərin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. ABŞ daxilində və xaricində kəşfiyyat fəaliyyətləri çox mürəkkəbdir, məlumatlar zaman-zaman məqsədli və ya təsadüfi olaraq təhrif edilə bilər. Nəticədə Trumpın qərarlarını yalnız şəxsi məsuliyyət çərçivəsində dəyərləndirmək çətinləşir, çünki onun qəbul etdiyi qərarlar həm də məlumatların məzmunu, təqdim olunma forması və təhlilindən asılı olub.
Üçüncüsü, bu situasiya informasiya müharibəsi elementləri ilə də əlaqələndirilə bilər. Məlumatlar bəzən müəyyən dövlətlər və ya qruplar tərəfindən rəqibin qərarlarını manipulyasiya etmək, onu istədikləri şəkildə hərəkət etməyə yönəltmək üçün istifadə olunur. Bu cür strategiya, siyasətçilərin qərarvermə prosesini mürəkkəbləşdirir və nəticələrin proqnozlaşdırılmasını çətinləşdirir. Analitiklər Trumpın gözlənilməz reaksiya verməsini həm müşavir komandadan gələn təsirlərlə, həm də xarici və daxili kəşfiyyat fəaliyyətlərinin yaratdığı mürəkkəb informasiyalaşma mühitiylə izah edirlər.
Bundan əlavə, İranın Körfəz ölkələrinə hücumları daha çox strateji obyektləri hədəf almışdır. Bu, yalnız ABŞ-ın regional mövqeyinə təsir etməyib, həm də müttəfiq dövlətlərdə narahatlıq yaradıb. Çünki onlar öz təhlükəsizliklərinin qorunmasında ABŞ-ın vədlərinə arxalanırdılar, lakin Trumpın açıqlamaları və hadisələrin gedişi ABŞ-ın bu vədləri tam yerinə yetirmədiyi təəssüratını yaradıb.
Nəticə etibarilə, Trampın “şaşırdığı” ifadəsi bir neçə amilin - müharibəyə hazırlıq səviyyəsi, müşavir komandadan gələn yanlış və ya təhrikedici məlumatlar, eləcə də kəşfiyyat və informasiya müharibəsinin kompleks təsiri ilə izah oluna bilər. Bu, onun müharibəyə tam hazır olmamasının mümkün göstəricisi olmaqla yanaşı, qərarların verilməsində xarici və daxili təsirlərin mürəkkəb rolunu ortaya qoyur. Belə bir vəziyyət siyasi qərarların həm strateji, həm də operativ aspektlərini qiymətləndirmədə kritik önəm daşıyır və gələcəkdə analitiklərin ABŞ-ın region siyasətini təhlil etməsində mühüm nümunə təşkil edir.
Akif NƏSİRLİ
