Hüseyn İbrahimov: “Çin İran neftini, Rusiya nefti ilə əvəz edib Tehrana hərbi dəstəyi azalda bilər”
Yaxın Şərqdə gərginliyin artması fonunda Çin neft şirkətləri dörd aylıq fasilədən sonra Rusiya neftinin alışını bərpa etməyi planlaşdırır. Bu barədə “Reuters” məlumat yayıb.
Çinin dövlət neft şirkətləri Yaxın Şərqdəki hərbi əməliyyatlar səbəbindən yanacaq çatışmazlığından qaçmağa və ABŞ sanksiyalarının ləğvindən istifadə etməyə çalışır. Sinopec və PetroChina şirkətlərinin ticarət bölmələri noyabr ayından bəri ilk dəfə Rusiya tədarükçülərinə neft alışı ilə bağlı müraciət ediblər.
Onu da qeyd edək ki, bu günlərdə Londonda Çin-ABŞ iqtisadi danışıqları yekunlaşıb. Bu barədə ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent məlumat yayıb. Ancaq hansısa nəticənin əldə edilməsi barədə ABŞ naziri danışmır. Ola bilərmi ki, Çinin Rusiyadan neft alışına icazə vermək müqabilində İrana qarşı Pekinlə Vaşinqton arasında bir sövdələşmə olsun? Yəni belə bir gizli sövdələşmə ola bilərmi? O mənada ki, Çinin Rusiyadan neft alışına göz yumulur, bunun əvəzində Çin İran rejiminə hərbi-siyasi dəstəyi dayandırır. Londonda İrana qarşı Çinlə ABŞ arasında belə bir gizli sövdələşmə mümkündürmü?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən İdarəçilik Akademiyasının müəllimi, sosioloq Hüseyn İbrahimov hesab edir ki, prinsipcə, belə bir gizli sövdələşmə ola bilər: “Əvvəla, siyasətdə hər şey mümkündür. Bəzən xəyal belə etmədiyimiz siyasi proseslərin şahidi oluruq. Bəli, İran neftinin əsas alıcısı Çindir. Özü də Çin İran neftini bazar dəyərindən ucuz qiymətə alır. Ancaq onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Çinlə ABŞ arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi çox böyükdür. Düzdür, ötən il ticarət dövriyyəsində müəyyən azalma müşahidə olunub. Ancaq yenə də rəqəmlər böyükdür və ABŞ Çinin ən böyük ticarət tərəfdaşı olaraq qalır. Məsələn, Çin və ABŞ arasında ticarət dövriyyəsi 2024-cü ildə 3,7 faiz artaraq 688,28 milyard dollar təşkil edib. Çindən bu ölkəyə ixracat 2024-cü ildə il 4,9 faiz artaraq 524,66 milyard dollara yüksəlib. Eyni zamanda, ABŞ-dan ÇXR-ə tədarük 0,1 faiz azalaraq, 163,62 milyard dollara çatıb. Deməyim odur ki, Çin ABŞ-a daha çox məhsul məsul ixrac edir. İdxal etdiyi məhsulların həcmi isə ixracdan qat-qat aşağıdır. Tramp prezident olandan sonra Pekin-Vaşinqton münasibətləri gərginləşsə də, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin böyüklüyü şübhələnməyə əsas verir. O baxımdan Çinlə ABŞ arasında İranla bağlı gizli sövdələşməni mümkün hesab edirəm. Çin İran neftini, Rusiya nefti ilə əvəz edib Tehrana hərbi dəstəyi azalda bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
