Vüqar Bayramov: “Ölkəmizdə təhsil haqları Avropa ölkələrinə nisbətən daha yüksəkdir və bunun azaldılması vacibdir”
Qeyri-neft sektorunun inkişafı, ölkədə iqtisadi fəallığın artması, iqtisadiyyata əlavə investisiyaların cəlb edilməsi vergi sisteminin müasir tələb və çağırışlara uyğunlaşdırılmasından çox asılıdır. Son illər Azərbaycanda bir sıra sahələrə vergi güzəştlərinin tətbiq olunması da məhz bu məqsədlərə xidmət edir.
Hazırda ölkə iqtisadiyyatının müxtəlif istiqamətlərinə vergi güzəştləri tətbiq edilir. Məsələ ondadır ki, 6 il əvvəl Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə görə, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən özəl ali təhsil müəssisələrində 2013-cü il yanvarın 1-dən təhsil haqqı 18 faizlik əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad edilib. Həmin vaxta qədər isə dövlət ali təhsil müəssisələri və məktəbəqədər tərbiyə ocaqları ƏDV-dən azad idi.
Vergi güzəştlərinin tətbiq olunduğu sahələr müəyyənləşdirilərkən həmin sahələrin prioritet olub-olmaması, kapitalın və istehlakın xüsusiyyətləri, bu güzəştlərdən istifadə etmək hüququ əldə edənlərin fəaliyyətinin ümumi iqtisadiyyata təsir imkanları və güzəştlərə ehtiyac dərəcəsi nəzərə alınır. Vergi güzəştləri həm də sosial inkişafa - əhalinin məşğulluğunun artırılmasına, sosial gərginlik yaradan faktorların zəifləməsinə, iqtisadi aktivliyin sürətli inkişafına və strateji inkişaf faktorlarına müsbət təsir göstərir. Bütün bunlar isə, dolayı yolla da olsa, uzunmüddətli perspektivdə dövlət xəzinəsinə vergi gəlirlərinin artırılmasına şərait yaradır.
Ali təhsil müəssisələrinə tətbiq edilən vergi güzəştlərinin əsas məqsədi isə universitetlərin xərclərini azaltmaq yolu ilə daha çox sayda gəncin ali təhsil alması üçün əlverişli imkanlar yaratmaq, ödənişli təhsilə əlçatanlığı təmin etməkdir.
Bütün bu deyilənlərin fonunda maraqlıdır, özəl ali təhsil müəssisələrinin ƏDV-dən azad edilməsi nə kimi effekt verir?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə, ƏDV-nin ləğv edilməsi təhsil müəssisələrinin xərclərinin azaldılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Bu güzəştlərin tətbiq edilməsi universitetlərin iki istiqamətdə fəaliyyətinin genişləndirilməsinə təsir göstərir. Bunlardan birincisi universitetlərdə çalışan müəllimlərin maaşının artırılması, ikincisi isə təhsil haqqının məbləğinin aşağı salınması ilə bağlıdır. Çünki ölkəmizdə təhsil haqları Avropa ölkələrinə nisbətən daha yüksəkdir və bunun azaldılması vacibdir. Bundan əlavə, ödənişin azaldılması təhsil haqqı ödəmək imkanı olmayan, ancaq təhsil almaq istəyən gənclərin təhsilə əlçatanlıq imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır. Yəni təhsil haqqı üçün ƏDV ödənməsi, əlbəttə, ali təhsil müəssisələri üçün əlavə xərc idi. Bu xərcin aradan qaldırılması ilə universitetlərin yükü azalıb, müəllimlərin maaşının qaldırılmasına, təhsil haqlarının azaldılmasına imkan yaranıb ki, bu da, ümumilikdə, təhsilin inkişafına müsbət təsir edir. Bu dəyişikliklərdən sonra gözlənilirdi ki, ali məktəblərdə illik təhsil haqqı aşağı salınacaq. Amma müşahidələr göstərir ki, bu özünü elə də göstərmir. Bunun müqabilində ali məktəblər vəsaiti digər xərclərin qarşılanmasına yönəldirlər. Ancaq yaxşı olardı ki, təhsil haqları aşağı salınsın”.
Vidadi ORDAHALLI
