Soydaşlarımız toponimlərin bərpa yollarını axtarır Nəriman Nərimanovun adı Marneuli Mədəniyyət Evindən niyə götürülüb?
Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın bir sıra problemləri var ki, o çətinliklər aradan qaldırılmaq əvəzinə günü-gündən daha da dərinləşir. Keçən əsrin 90-cı illərindən üzü bəri Gürcüstanda azərbaycanlıların tarixən kompakt yaşadığı kəndlərin adları kütləvi olaraq dəyişdirilməyə başlanıb. Bolnisi rayonunda Darbaz kəndi istisna olmaqla, 33 kəndin adı gürcüləşdirilib. Sözsüz ki, kənd adlarının gürcüləşdirilməsi faktı ilə uzun illərdir soydaşlarımız mübarizə aparır, lakin heç bir vasitə ilə kənd adlarının bərpasına nail ola bilmirlər.
Noyabrın 21-də bir qrup Borçalı ziyalısı Beynəlxaq Mətbuat Mərkəzində bir araya gələrək həm azərbaycanlılar yaşayan kəndlərin adlarının gürcüləşdirilməsinə, həm də Marneuli rayonunda fəaliyyət göstərən və uzun illər Nəriman Nərimanovun adını daşıyan, lakin sonradan adı dəyişdirilən Mədəniyyət Evinə yenidən N.Nərimanovun adının qaytarılması tələbi ilə bağlı tədbir keçirdilər.
Qafqazşünas Kamran Ramazanlı tədbiri açaraq bildirdi ki, Bolnisi rayonunda kənd adlarının dəyişdirilməsi prosesinə hələ Zviad Qamsaxurdiyanın prezidentliyi dönəmində start verilsə də, yerli camaatın kütləvi etirazı nəticəsində bu iş bir qədər səngiyib, Eduard Şevardnadzenin prezidentliyi dönəmində isə bu proses başa çatdırılıb.
“Bu gün ermənilər yaşadığı yerlərdən fərqli olaraq, azərbaycanlılar yaşadıqları kəndlərin adları gürcüləşdirilib. Bu vəziyyət özünü daha acınacaqlı şəkildə Bolnisi rayonunun kəndlərinin adlarının gürcüləşdirilməsində büruzə verir. Onlar təkcə Darbaz kəndinin adını gürcüləşdirməyiblər. Qalan 33 kəndin isə hamısının adı gürcüləşdirilib. Özü də bu adların çoxu heç də yaxşı məna ifadə etmir. Bizim bura toplaşmaqda məqsədimiz odur ki, tarixən soydaşlarımızın yaşadığı kəndlərimizin adlarını yenidən özlərinə qaytaraq. Biz buna nail olmaq üçün ən müxtəlif səviyyələrdə işlər görməliyik. 2011-ci ildə Marneuli rayonunun 17 kəndinin adını dəyişdirmişdilər. Bütün reyestr xəritələrində o kəndlərin adı gürcü adı ilə verilmişdi. Sonra biz böyük toplantı keçirdik, Gürcüstan dövlətinin müxtəlif strukturlarına müraciət etdik və nəticədə o kəndlərin əvvəlki adlarının yenidən geri qaytarılmasına nail ola bildik.
Gürcüstan artıq Avropa Şurasında milli azlıqların hüquqlarına aid olan sənədləri ratifkasiya edib və orada tarixi adlarla bağlı xüsusi bəndlər var. Lakin Gürcüstan bu bəndlərə əməl etmir”.
K.Ramazanlı qeyd etdi ki, görkəmli ədib, ictimai-siyasi xadim, həkim, maarifçi Nəriman Nərimanova qarşı da münasibət qənaətbəxş deyil. O bildirdi ki, Gürcüstanda mədəni-maarif hərəkatının başında duran şəxsiyyətlərdən olan N.Nərimanov həm Azərbaycan, həm də gürcü xalqına böyük töhfələr verib. “Sovet dövründə Marneuli rayonunda N.Nərimanovun adını daşıyan park və mədəniyyət evi vardı, həm də orada onun heykəli qoyulmuşdu. Nərimanov dövlət xadimi olmaqla yanaşı, həm yazıçıdır, həm həkimdir, həm də müəllimdir. O, Marneuli rayonunun Qızılhacılı kəndində müəllimlik və həkimlik edib. Eyni zamanda, Gürcüstanda ilk qızlar məktəbi təsis edib. Onun keçmiş SSRİ-də, o cümlədən də Gürcüstanda fəaliyyəti geniş olub. Təəssüflər olsun ki, gizlin şəkildə 2007-ci ildə Nərimanovun adı Mədəniyyət Evindən götürülüb. Bu bizə bu ilin iyun ayında məlum oldu. Belə ki, bir qrup azərbaycanlı fəal Nərimanovun adını daşıyan Mədəniyyət Evində Ramazan bayramını qeyd etmək üçün hazırda Marneuli rayon icra hakimiyyətinin səlahiyyətlərini icra edən Zaur Tabatadzeyə müraciət ediblər. Onun həm yazılı, həm də şifahi cavabında bildirilir ki, bu rayonda N.Nərimanov adına Mədəniyyət Evi yoxdur. Bundan sonra gənc fəallar bu məsələni araşdırmağa başlayıblar və onlar Marneuli rayon bələdiyyəsinə və arxiv idarəsinə müraciət ediblər. Sorğular nəticəsində yalnız bir sənəd üzə çıxıb. Bu sənəd də Marneuli rayon bələdiyyəsinin 2003-cü il 8 may tarixli qərarıdır. Eloğlumuz İsrafil Bayramov Marneuli şəhər bələdiyyəsinin rəhbəri olan zaman rayon sakinləri kütləvi şəkildə imza toplayıblar ki, rayon Mədəniyyət Evindən N.Nərimanovun adı götürülməsin. Həmin vaxt da o, bələdiyyə sədri kimi Mədəniyyət Evinin Nərimanovun adına qalmasını təmin edib. Əhalinin imza toplaması ilə bağlı bildirişi həm mərkəzi icra hakimiyyətinə, həm də rayon icra hakimiyyətinə göndərib. Təəssüf ki, həmin vaxt ya o sənəd itirilib, ya da qeydiyyata alınmayıb.
Gənc fəallar biləndə ki, Nərimanovun adı Mədəniyyət Evindən götürülüb, onlar onun adının bərpası üçün Marneuli rayonundan 1500 nəfər sakinin imzasını toplayaraq Marneuli bələdiyyəsinə təqdim ediblər. Bundan başqa, Bakıda yaşayan Gürcüstan vətəndaşları da Gürcüstan hökumətinə müraciət edərək Nərimanovun adının yenidən Mədəniyyət Evinə qaytarılmasını istəyiblər. Lakin hələ onlara normal cavab verilməyib. Deyiblər ki, bununla bağlı komissiya yaratmışıq, məsələni araşdırır” - deyə K.Ramazanlı bildirdi.
Professor Hidayət Nuriyev də azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən ayrıseçkilikdən danışdı və bildirdi ki, biz xalq olaraq gürcüləşdirilən kənd adlarının yenidən bərpa edilməsinə nail olmalıyıq.
Filosof Asif Bayramov da çıxışında bildirdi ki, Gürcüstan hökuməti Bolnisi rayonunda kütləvi olaraq dəyişdirilən türkmənşəli adların bərpa edilməsi üçün işlər görməlidir. “...Bolnisi rayonunda etnik azərbaycanlıların yaşadıqları kənd adları-mənəvi abidə kimi ərazinin tarixi yaddaşı olan toponimlər heç bir elmi-hüquqi, mənəvi əsas olmadan kütləvi şəkildə dəyişdirildi. Bu akt nəticəsində, bütövlükdə, cəmiyyətin çoxəsrlik birgəyaşayış ənənələri çox ağır zərbə və zədəyə məruz qaldı” - deyə A.Bayramov bildirdi.
Bolnisi rayonunun Arıxlı kəndindən tədbirə qatılan Dilqəm Tanrıverdiyev isə bildirdi ki, kəndlərin adlarının dəyişdirilməsi kampaniyası onun gözləri qarşısında baş verib. D.Tanrıverdiyev dedi ki, mərkəzi hakimiyyətdən rayon rəhbərliyinə göstərişlər verilirdi ki, Bolnisi rayonunda kənd adları dəyişdirilsin. O vurğuladı ki, kəndlərin adlarının dəyişdirilməsi saxta imzatoplamanın nəticəsi olaraq reallaşdırılıb. D.Tanrıverdiyev qeyd etdi ki, rayon rəhbərliyi saxta sənəd tərtib edərək dövlət qurumlarına göndərib ki, guya azərbaycanlılar kəndlərinin adlarının dəyişdirilməsinə razıdırlar. 1993-cü ildə 11 nəfər soydaşımızın imzası ilə Gürcüstan parlamentinə etiraz məktubu ünvanlanıb, lakin hökumət soydaşlarımızın müraciətini nəzərə almayıb. D.Tanrıverdiyev dedi ki, bütün vasitələrdən istifadə edərək kəndlərimizin adlarını geri qaytarmağa nail olmalıyıq.
Qeyd edək ki, Faxralı-Talaveri, Arıxlı-Naxiduri, Kəpənəkçi-Kvemo Bolnisi, Saraclı-Mamxuti, Muğanlı-Farizi, Kolayır-Surtava, Həsənxocalı-Xidisquvi, Daşlıqullar-Muxrana, Qoçlu-Çapala, İmirhəsən-Savaneti, Aşağı Qoşakilsə-Kvemo Arkveni, Yuxarı Qoşakilsə-Zemo Arkveni, Mollaəhmədli-Xataveri, Əsmələr-Mskneti, Sarallar-Zvareti, Mığırlı-Vaneti, İncəoğlu-Şua Bolnisi, Aşağı Güləver-Qeta, Yuxarı Güləver-Djipor, Dəmirli-Xaxlodjvari, Kibircik-Djersi, Babakişilər-Poçxveriyani, Arakol-Djedjpariani, Zol-Güvəc-Zveli-Kveşi, Dəllər-Muşevani, Bəytəkər-Bartakvi, Qaradaşlı-İcrita, Qaratikan-Saberiti, Sisqala-Brlaxanri, Tapan-Dispeli, Çatax-Xaissopeli, Ayorta-Akaurt, Cəfərli-Samtredo adlandırılıb.
Tədbirin sonunda Gürcüstan dövlətinin prezidentliyə namizədləri-Salome Zurabaşviliyə və Qriqol Vaşadzeyə Gürcüstan kökənli ziyalılar, iş adamları və ictimai fəallar adından müraciət qəbul edildi.
İradə SARIYEVA
