Kamran Əsədov: “… lisenziya verilməsi sistemi tətbiq olunsun” “Hesab edirəm ki, repetitorluq fəaliyyətilə məşğul olan hər kəs sadələşdirilmiş qaydada vergi ödəyicisinə çevrilməlidir”
Bildiyimiz kimi, respublikamızda müxtəlif özəl hazırlıq kursları fəaliyyət göstərir. Bu kurslar məktəbəqədər hazırlıqdan tutmuş, abituriyent hazırlığına qədər fəaliyyətlə məşğul olurlar. Özəl kurslar iddia edirlər ki, ölkənin ən savadlı, bilikli müəllimləri bu kurslarda çalışır və onlar abituriyentlərə yüksək keyfiyyətli bilik verirlər.
Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən davamlı olaraq orta ümumtəhsil məktəblərində dərs deyən müəllimlərin attestasiyası keçirilir, onlar üçün diaqnostik qiymətləndirmə olur. Bir sözlə, orta məktəb müəllimlərinin bilik və bacarıqları vaxtaşırı olaraq sınağa çəkilir. Lakin hələ də özəl hazırlıq kurslarında dərs deyən müəllimlərin attestasiyası keçirilməyib. Bu da bu istiqamətdə çalışan müəllimlərin bilik və bacarıqlarının səviyyəsi ilə bağlı müxtəlif fikirlər yaradır. Özəl hazırlıq kurslarında dərs deyən, repetitorluqla məşğul olan müəllimlərin attestasiyasının keçirilməsi zərurətə çevrilib.
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, müxtəlif özəl hazırlıq kurslarında repetitorluqla məşğul olan müəllimlərin imtahanlara cəlb edilməsi normaldır. O bildirdi ki, onsuz da burada dərs deyən müəllimlərin çoxu orta məktəb müəllimləridir və onlar imtahanlarda iştirak edirlər. “İlk növbədə qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanda repetitorluq fəaliyyəti 1992-ci ildə test üsulunun tətbiqindən sonra geniş şəkil alımağa başlayıb. Artıq cəmiyyətdə ali məktəblərə hazırlığın repetitor vasitəsilə aparılması ənənəsi möhkəmlənib. İş o yerə çatıb ki, valideynlər indi təkcə yuxarı sinif şagirdlərini deyil, ibtidai siniflərdə oxuyan uşaqları da dərsdən sonra müəllim yanına hazırlığa göndərirlər. Səbəb də əlbəttə ki, orta məktəblərdə təhsilin keyfiyyətinin aşağı olmasıdır. Hazırda repetitorluqla məşğul olan müəllimlər bir şagirdi 50-150 manata hazırlaşdırırlar.
Özəl hazırlıq kurslarında repetitorluqla məşğul olan müəllimləri bir necə kateqoriyaya bölsək, burada əsas üstünlüyü orta məktəbdə işləyən və ümumiyyətlə, təhsil sistemində işləməyənlər təşkil edir. Orta məktəb müəllimi kimi aldığı maaş ailəsinin dolanışığına çatmadığından, dərsdən evə gələndən sonra mənzilindəcə repetitorluq fəaliyyətilə məşğul olan, yəni uşaq hazırlaşdıran kifayət qədər müəllim var. Onlar 100-200 manat məvacib alırlar. Əlbəttə, bu məbləğ yaşamaq üçün kifayət deyil. Orta məktəb müəllimləri həm də məktəbə, direktora pul verirlər ki, onlara şərait yaratsın. Yazıq müəllim neyləsin?
Bu müəllimlər məcbur olub ya evdə, ya müxtəlif hazırlıq kurslarında repetitorluq edirlər. Ümumiyyətlə, o müəllimlər kursların dəvətilə gəlib orada dərs deyirlər.
Təklif edirəm ki, istər evində, istərsə də kurslarda repetitorluq edən müəllimlərə qarşı mübarizə aparılmasın. Bu gün kurslarda, yaxud da evində repetitorluq edən müəllimlərin fəaliyyətinin leqallaşması, rəsmiləşdirilməsi sahəsində addımlar atılmalıdır. Bu işin təşkili çox vacibdir” - deyə bildirən K.Əsədov qeyd edir ki, repetitor dedikdə çoxları onların ölkəmizdə keçən əsrin 90-cı illərindən yarandığını iddia edir. O qeyd etdi ki, əslində, təhsil sistemi formalaşandan dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin hamısında, o cümlədən Azərbaycanda repetitorluq olub. “Lakin keçən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərinə qədər müəllimlər əlavə oxumaq və öyrənmək istəyən şagirdlərə təmənnasız dərs keçiblər və cəmiyyət belə bir əlavə hazırlığın maddiyyətə bağlı gərginliyini yaşamayıb. Bu səbəbdən də heç kəs müəllimi əlavə dərs üçün qınaq obyektinə çevirməyib. Həm güclü müəllimlərin çox olması, həm də əlavə dərslərin təmənnasız aparılması neqativ təsəvvürlərin formalaşmasına imkan verməyib. Onu da deyək ki, bu gün də yüzlərlə yüksək səviyyəli müəllimimiz xüsusən də kənd rayonlarında təmənnasız olaraq şagirdlərin əlavə hazırlığı ilə məşğul olurlar.
Təəssüf ki, müəllimlik ixtisasları üzrə universitetlərə qəbul zamanı ən aşağı bal ilə məhz ibtidai sinif müəllimi olmaq istəyənlər qəbul olunurlar. Nəticə etibarilə bu sahə ilə məşğul olan şəxslərin də bilik və bacarıqları aşağı səviyyədə olur” - deyə bildirən mütəxəssis dedi ki, repetitorluq dünyanın bir çox dövlətlərində var. Onun sözlərinə görə, hətta Yaponiya kimi inkişaf etmiş ölkədə də belə fəaliyyət var. “Orada məktəb təhsili 12 ildir və onun yarısı ibtidai məktəbə aiddir. Bu onunla əlaqədardır ki, yapon dilinin öyrənilməsi çətin və çox əmək tələb edəndir. Hər gün adi məktəbdə oxuduqdan sonra uşaqlar başqa, məcburi olmayan, lakin orta məktəbin digər pilləsinə keçid və universitetə daxil olmaq üçün çox vacib olan məktəbə gedirlər. Bu məktəb "dzyuku" adlanır, tərcümədə "məharət məktəbi", daha doğrusu, "repetitor məktəbi"dir. Həmin məktəbdə xüsusi dəvət edilmiş müəllimlər əsas məktəbdə şagirdlərə deyilənləri bir daha izah edir və bu biliklərə yenilərini də əlavə edirlər ki, şagirdlər imtahanı yüksək səviyyədə verə bilsinlər.
Bilirsiniz, yaxşı repetitor olmaq üçün öz fənnini əla bilmək hələ kifayət deyil, eyni zamanda, müəllim-repetitor müəyyən qədər psixoloq da olmalıdır: hər bir dərsi o, fərdi aparır və şagirdlə fərdi məşğul olmaq göründüyündən daha mürəkkəbdir. Valideynlərin əksəriyyətinin övladlarının universitetlərə daxil olmasını əsas məqsəd hesab etmələri də düzgün deyil. Eyni zamanda, məktəblərdə savadlı müəllimləri dəyərləndirən və saxlayan sistemin yaradılması vacibdir. Özəl hazırlıq kurslarında fəaliyyət göstərən müəllimlər onsuz da orta məktəblərdə işlədikləri üçün imtahanlara cəlb olunurlar. Ancaq düşünürəm ki, özəl kurslarda repetitorluqla məşğul olan, lakin indiyə qədər imtahana cəlb edilməyənlər imtahanlarda iştirak etməlidirlər. Ümumiyyətlə, bu işlə məşğul olan adamlar xüsusi lisenziya almalıdırlar. Hesab edirəm ki, repetitorluq fəaliyyətilə məşğul olan hər kəs sadələşdirilmiş qaydada vergi ödəyicisinə çevrilməlidir. Amma unutmaq olmaz ki, repetitor-müəllim mütəmadi olaraq eyni məbləğdə pul qazanır. Əlavə ödənişlər olacağı təqdirdə, əlbəttə ki, repetitorlar da xidmət haqlarını qaldıracaqlar ki, bu da təhsil almaq istəyən imkansız şəxslərin elmə gəlməsinə, təhsil almasına ciddi şəkildə mane ola bilər.
Təklif edirəm ki, hazırlıq kurslarında, yaxud evində repetitor fəaliyyəti göstərən müəllimlərə lisenziya verilməsi sistemi tətbiq olunsun. Hesab edirəm ki, bu daha məqsədəuyğun olardı” - deyə K.Əsədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
