Nərgiz Vəliyeva: “Şəkər xəstəliyinin artması səbəblərindən biri bunun irsən keçə bilməsidir, eyni zamanda, ən böyük risq qrupu artıq çəkili adamlar, oturaq həyat tərzi keçirənlərdir”
Dünyada hər 6 saniyədə bir insan şəkərli diabetin fəsadlarından ölür. Şəkərli diabet endokrin sisteminin xroniki xəstəliyi olub, qanda şəkərin səviyyəsinin xroniki olaraq yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. Xəstəlik orqanizmdə (mədəaltı vəzdə) insulin istehsalının azalması və ya orqanizmdəki hüceyrələrin insulinə olan həssaslığının azalması nəticəsində inkişaf edir.
Hazırda dünyada 400-450 milyona yaxın şəkərli diabet xəstəsi var. 2050-cı ilədək şəkərli diabet xəstələrinin sayının 642 milyona çatacağı ehtimal edilir.
Təəssüf ki, Azərbaycanda şəkərli diabet xəstələrinin sayı il ərzində təxminən 20-25 min nəfər artır. Bunu səhiyyə nazirinin müavini Elsevər Ağayev media nümayəndələrinə açıqlamasında deyib. Onun sözlərinə görə, 2017-ci ilin sonuna olan məlumata əsasən, Azərbaycanda 243 200 nəfər şəkərli diabetdən əziyyət çəkir: "Onların 53 min nəfəri insulindən asılı olan 1-ci tip, təxminən 37 min nəfəri isə həm insulin, həm də həblə müalicə olunan xəstələrdir. Qalan 153 min xəstə isə yalnız həbdən asılı olan 2-ci tip şəkərli diabet xəstələridir. 2018-ci ilin 8 ayı ərzində şəkərli diabet xəstələrinin sayına 20 min xəstə də əlavə edilib. Hazırda Azərbaycanda 263 mindən çox şəkərli dabet xəstəsi qeydiyyatdadır.
"Bu da o deməkdir ki, xəstələrin sayı il ərzində təxminən 20-25 min nəfər artır. Sözsüz ki, bu, dövlətimizin diqqətində olan ən vacib məsələlərdən biridir".
Endokrinoloq Nərgiz Vəliyeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bu xəstəlik təkcə Azərbaycanda yox, bütün dünyada ildən-ilə artmaqdadır: “Xəstəliyin dəqiq səbəbləri isə hələ də elmə məlum olmayıb. Daha çox oturaq həyat tərzi, piylənmə, ekoloji problemlərlə əlaqəlidir. Ətraf mühit, yediyimiz qidalar da burada az rol oynamır.
Genetik amil şəkərli diabeti yaradan səbəblərdən biridir. Şəkərli diabet qanda və sidikdə şəkərin artması, arterial təzyiqin yüksəlməsi, qandakı lipitlərin çoxalması ilə xarakterizə olunur. Xəstəlik irsən də keçə bilər. Ən böyük risq qrupu artıq çəkili adamlar, oturaq həyat tərzi keçirənlərdir. Uşaqların dörd kilodan artıq çəkidə doğulması həm anada, həm də uşaqda diabet yarada bilər. Diabetə daha çox 30-40 yaşdan sonra rast gəlinir”.
Onun sözlərinə görə, orqanizmdə 50-60 vahid insulin ayrılırsa, bu, bədəni təmin edə bilir: “Nəzərə alsaq ki, hər bir çörək parçasına iki vahid insulin gedir, bir çörəyin yarısı və bir qab bol kalorili yeməyi qəbul edən insana nə qədər insulin ifrazı lazım olduğunu görmək olar. Yəni başlıca məsələ qidalanmamıza diqqət yetirməliyik ki, sonra insulin çatışmazlığı ilə üzləşməyək. Yatana yaxın qidalanmamaq, axşam olanda ağır qidalar qəbul etməmək həm şəkərə tutulmamaq üçün profilaktika, həm də şəkərə tutulduqdan sonra yüngülləşdirici haldır”.
Həmsöhbətimiz bildirdi ki, insanların gün boyu qəbul etdiyi qidaların əksəriyyəti karbohidratdır. Onun sözlərinə görə, şəkərli diabetdən əziyyət çəkənlərin 10 faizi I tip, yerdə qalanları isə II tip xəstədir. II tip şəkərli diabetin əsas səbəbi hərəkətsizlik, piylənmə, düzgün olmayan qidalanma və stressdir: "Qlükozanı yandırmaq üçün hərəkət etmək mütləqdir. O cümlədən stress, genetik amillər də rol oynayır. Misal olaraq, atada şəkərli diabet xəstəliyi varsa, bunun övlada ötürülmə faizi 35-dir. Anadan bu xəstəliyin ötürülmə faizi isə iki dəfə azdır".
Günel CƏLİLOVA
