Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin yaydığı məlumata görə, islam dininə aid ibadət yerlərində (məscidlər) vakant vəzifələrin tutulması üçün 02 avqust 2022-ci ildə keçirilən müsahibənin nəticələri açıqlanıb. Beləliklə, Azərbaycanın 32 məscidinə dini rəhbər təyin olunub.
Qeyd edək ki, məscidlərdə vakant vəzifələrin tutulması üçün bu il mayın 24-dən iyunun 24-dək sənəd qəbulu aparılıb. Ümumilikdə 39 vakant vəzifənin tutulması üçün 270 namizədin sənədi qeydə alınıb.
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi məscidlərə, islam dininə aid ibadət yerlərinə imam vəzifəsinə vakant yerlər üçün müsahibə keçirir və məscidlərə din xadimləri seçib təyin edir. Bu təşkilatın adı Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsidirsə, o yalnız məscidlərdə vəzifəli din xadimlərinin təyinatı ilə məşğul olmalı deyil. Yəni Dövlət Komitəsi Azərbaycanda digər dini konfessiyaların da məsələsi ilə məşğul olur. Məsələn, Azərbaycanda yəhudi, xristian və sair qeyri-islam dini icmaları da faəliyyət göstərir, Dövlət Komitəsi onların da fəaliyyətinə nəzarət edir, etməlidir də. Kilsələrdə, sinaqoqlarda, digər dinlərə aid ibadətgahlarda vəzifəli dini şəxslərin təyin edilməsinə, seçilməsinə Dövlət Komitəsi nəzarət etmirmi? Etmirsə, bunun səbəbi nədir? Bəs o dini məbədlərdə din xadimlərinin seçim prosesi necə gedir, hansı qaydada aparılır? Xristian, yəhudi dini məbədlərin dini kadrlarının seçilməsinə, təyin olunmasına Dini Komitə nəzarət edirmi? Bu prosesdə onun iştirakı varmı?
“Ola bilsin Dövlət Komitəsi, Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırı da daxil olmaqla, digər kilsələrə də rəhbər təyinatını nəzərdən keçirsin”
Tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin, (QMİ) tam olmasa da, bəzi səlahiyyətləri verilib: “Bunlardan biri də islam dini ibadət yerlərinə, məscidlərə rəhbərlərin təyin edilməsi məsələsidir. Bu məsələ ölkədə bir az mürəkkəb formamadır. Zənnimcə, bu da hələ tam doğru-düzgün, mötədil şəkildə tənzimlənməyib. Sizə faktlar deyim. Məsələn, Bakının mərkəzində yerləşən məşhur Heydər Məscidinə rəhbərin təyin edilməsi səlahiyyətləri Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə aiddir. Həmin məscid Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə tabedir. Səhv etmirəmsə, ümumi rəhbərlik də Prezident Adminstrasiyası tərəfindən təyin olunur. Belə demək mümkünsə, ora nə QMİ-nin, nə də Dövlət Komitəsinin o dərəcədə təsiri yoxdur. Digər dinlərlə bağlı məsələyə gəlincə, ölkəmizdə müxtəlif xristian və digər dini icmalar mövcuddur. Pravoslav, katolik, yəhudi, udi və sair dini icmalar var ki, onlara da nəzarəti yarandığı gündən Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi həyata keçirir. Bu dini icmaların QMİ-yə aidiyyəti olmayıb. Deyək ki, o dövrdə komitənin fəaliyyəti doğru-dürüst formalaşmadığı üçün 2003-cü ilə qədər bu icmalara qismən QMİ və bəzi dövlət orqanları nəzarət edib. Amma Dövlət Komitəsi yaranandan sonra qeyri-islami dini icmalara nəzarəti və rəhbər təyinatını birbaşa bu qurum həyata keçirir. Xristian, yəhidi və digər qeyri-islami icmalar elə də çox deyil, bəlkə də barmaqla sayılacaq qədərdir. Şübhəsiz, o qeyri-müsəlman icmalar da Dövlət Komitəsində qeydiyyatdan keçir və həmin icmaların rəhbərləri də Komitə tərəfindən təsdiq olunur. Ondan sonra həmin dini mərkəzlərə rəhbər təyinatı da Dövlət Komitəsinə aiddir. Bizim əhalinin böyk faizi islam dininə tapındığı üçün məscidlərin sayı kilsələrdən, sinaqoqlardan çoxdur, bu baxımdan bu bir az nəzərəçarpan dərəcədə görünür. Buna görə də belə görsənir ki, Komitə yalnız İslam dini ibarət yerlərinə rəhbər təyin edir, xeyr, bu digər dinlərə də aiddir. Sadəcə, onların sayı çox olmadığı üçün müsabiqə elan etməyə, vakant yerlər göstərməyə ehtiyac görməyiblər. Ola bilsin ki, bu prosesdən sonra həmin mərhələyə başlanılsın. Çünki işğaldan azad edilən torpaqlarımızda bizim kifayət qədər xristian dininə aid olan qədim udi, alban-xristian kilsələrimiz var. Yerli camaat arasında o dinə etiqad edən olmasa da ola bilsin, Dövlət Komitəsi Kəlbəcərdəki Xudavəng monastrı da daxil olmaqla digər kilsələrə də rəhbər təyinatını nəzərdən keçirsin. Yəni bu mümkündür.
Onu vurğulayım ki, mollaların təyinatı məsələsinin Dövlət Komitəsinə keçməsi çox müsbət haldır. Lakin şübhəsiz, bu gecikmiş addımdır. Artıq Rusiya və İran ölkəmizdə QMİ-nin vasitəsilə öz təsir rıçaqlarının 20 ildən çox müddətdə təməlini qoya bildi. Çox təəssüf ki, bu gün üzdə olan din xadimləri, ruhani adları ilə çıxış edən və cəmiyyətə təsir qüvvəsi olan şəxslərin 90 faizi antimilli mövqedədir, ya məhzəb təəssübkeşləridir, təxribatçı və xurafatçıdır, ya da rəsmən İranın təsiri altında olan, İranın ali siyasi liderini təqlid edən şəxslərdir. Bu təəssüfedici məqamdır. Ona görə də bu addımı gecikmiş adlandırıram”.
T.İrfanın sözlərinə görə, burada Dövlət Komitəsinin üzərinə çox ağır yük düşür. İmtahan və attestasiya prosesinin müsbət və təqdirəlayiq olduğunu qeyd edən ekspert hesab edir ki, orada QMİ-də olduğu kimi müəyyən təsirlər rol oynamır. Onun dediyinə görə, əvvəllər QMİ bu imtahan və attestasiyaları formal olaraq keçirib, amma sifariş İrandan gəlirdi, Ocaqnecatinin və İrandakı müctəhidlərin QMİ sədrinə zəngi nəticəsində məscidlərə rəhbər təyinatı baş verirdi. Hətta Azərbaycanın ən ucqar sərhəd rayonları var ki, ora da QMİ İranı təqlid edən, İranyönlü, İranmeylli axundlar təyin edilib: “Ona görə Dövlət Komitəsinin yükü ağırdır deyirəm ki, bunları təmizləmək, ələmək, sıradan çıxarmaq, islah etmək və sair Dini Komitənin üzərinə düşüb. Bu da çox uzun illər alan bir məsələdir. Bunun təzahürü də bizim bugünkü siyasi arenada özünü göstərir. Çarşablı qadınların divarlara “Ya Hüseyn” yazması və orta məktəblərdə “Fərmandeh” mahnılarının oxunması, İran şüarlarının səslənməsi və başqa daha ondan da radikal proseslərin indiyə qədər baş verməsi birbaşa ölkədə, məscidlərdə milli rəhbərlərin, savadlı kadrların yerləşdirilməməsinin nəticəsidir ki, İranyönümlü və digər radikal “din xadimlərindən” almağa məcbur olublar”.
T.İrfan ümid edir ki, Dövlət Komitəsinin bu yeni təyinatları uğurlu olacaq. O hesab edir ki, bu kadrlar barədə aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən araşdırmalar aparıldığı və onlara rəy verildiyi şübhə doğurmur və imtahan prosesində də dövlətimizə, dövlətçiliyimizə aidiyyəti olan məsələlər əks olunub.
İradə SARIYEVA
