Ailə mənsub olduğu xalq, millət haqqında ilkin təsəvvürlər yaradır. Məsələ ondadır ki, ailə həm də milli-mənəvi dəyərlərin təcəssümü, daşıyıcısıdır. Ailə dəyərlərinin uşaqların formalaşmasında, inkişafında, yetkinləşməsində, dünya görüşündə birbaşa rolu, təsiri vardır. Ailə uşaqda şəxsiyyətin və xarakterin formalaşdığı başlanğıc mühitdir.
Sağlam ailə sağlam cəmiyyət deməkdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, cəmiyyətin əsasını sağlam ailələr təşkil edir. Bu, təkcə bizim üçün vacib olan amil deyil. Bütün dünya üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən önəmli faktordur.
“Qloballaşan dünya ailədaxili münasibətlərə bu və ya digər formada ciddi təsir etməkdədir”
Müasir dünyada qloballaşma və modernləşmə dövründə valideynlərin bu xüsusda üzərinə çox böyük məsuliyyət düşür. Çünki ailələr texnoloji və iqtisadi inkişafların, xüsusilə qloballaşmanın gətirdiyi problemlərlə qarşı-qarşıyadır. Problem ondadır ki, qloballaşan dünya ailədaxili münasibətlərə bu və ya digər formada ciddi təsir etməkdədir. Ailələrin dağılması halları sürətlə artır. Ailənin idarəçiliyində ər-arvad münasibətlərində nizam-intizam pozulub. Ən dəhşətlisi odur ki, ged-gedə boşanmalar adi hal almaqdadır. İllər öncə bu, faciə kimi qəbul olunurdusa, artıq cəmiyyətdə buna adi hal kimi yanaşmalar artır. Xüsusən də teleserialların bununla bağlı cəmiyyətə təsiri böyükdür. Sanki teleseriallar şüuraltı olaraq yeni nəsili buna hazırlayır. Sözügedən problemləri görməyən və qarşılaşdığı zaman həll edə bilməyən millətləri ciddi aşınma gözləyir. Həmin millətlərin dəyərlərini, adət-ənənələrini gələcək nəsillərə ötütməsi sual altındadır.
“İllərlə formalaşan ailə dəyərləri sürətlə deformasiyaya uğrayır”
Milli və mənəvi dəyərlərdən hər gün birinin qloballaşmanın təsirlərinə qurban verildiyi, sıradan çıxdığı dövrdə ailə mühitlərində yaşanan problemlər zamanla cəmiyyətin bütün zümrələrinə yayılır. Sevgi, hörmət və güvən, ümumi mənafe yerinə qısqanclıq, ikiüzlülük, xəyanət, eqoizm kimi mənfi davranışlar ortaya çıxır. Sədaqət, ədalət, şəfqət və mərhəmət hissləri itdikcə, fərdlərin bir yerdə sülh, əmin-amanlıq və hörmət içində yaşamaları da mümkün olmur. Bu da ailədaxili münaqişələrin dərinləşməsinə təkan verir. Nəticədə illərlə formalaşan ailə dəyərləri sürətlə deformasiyaya uğrayır. Bu gün Qərb cəmiyyətində müşahidə olunan mənfi dəyişikliklər əxlaqi fəzilətlərdə böyük dəyərlərin itirilməsinə səbəb olub. Qloballaşma dövründə Qərb tendensiyasının beyinlərinə yeridiyi şəxslər bir şeyi unutmamalıdırlar ki, insan həm də sosial varlıqdır. Onun dünyaya gəlməsi, fərd kimi yetişməsi üçün isti bir ailənin mövcudluğu mütləqdir. Fərdin şəxsiyyətə çevrilməsi üçün də ailə ilkin mərhələdir. İnsan yaşadığı cəmiyyətin dəyərlərinə hörmət etməlidir. Əgər yeni birisini kəşf edə bilmiriksə, köhnəni silmək olmaz. Qloballaşmanın məhv etdiyi dəyər cəmiyyətin eroziyasıdır. Azərbaycan ailəsində də kişi başçı, ailənin iqtisadi dayağıdır. O, qərarverici, idarəedici, nəzarətedici kimi funksiyaları yerinə yetirir. Ancaq əfsuslar olsun ki, qloballaşmanın yaratdığı fəsadlar bütün bunları ciddi şəkildə dağıtmaqdadır. Qloballaşma həm də əhalinin demoqrafik göstəricilərinə mənfi təsir etməkdədir. İndi müasir ailələrdə uşaqlların sayının 1-2 olması bir növ ənənə halını alıb.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, müasir Azərbaycan ailəsi qloballaşmanın hansı fəsadları ilə üzləşməli olur? Qloballaşmanın Azərbaycan ailəsi üçün konkret hansı fəsadları var? Hansı fəsadların qarşısını ala bilirik, hansısının qarşısını ala bilmirik? Qarşısını ala bilmədiklərimizlə bağlı nə etməliyik?
“Qloballaşmanın yaratdığı ən böyük fəsad boşanmaların kütləviləşməsidir”
Məsələyə münasibət bildirən sosioloq Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, qloballaşmanın Azərbaycan ailəsində yaratdığı fəsadlar göz qabağındadır: “Azərbaycan ailəsində tarixboyu bu qədər gərginlik olmayıb. Əgər 100 nikaha qarşı 30-dan artıq boşanma düşürsə, bu o deməkdir ki, Azərbaycan ailəsinin ən azı 80 faizində gərginlik var. Ən böyük faciə odur ki, gərgin ailədə yeni nəsil böyüyür. Çünki bəlkə də boşananlar özlərinə yaxşı ailə tapacaqlar. Ancaq uşaq gedib özünə yaxşı ata və ana tapmayacaq ki. Qloballaşmanın yaratdığı ən böyük fəsad boşanmaların kütləviləşməsidir. Əfsuslar olsun ki, vəziyyətdən çıxış yolu ilə bağlı aydın, effektiv mexanizm ortada yoxdur. On ildən çoxdur ki, ailədə problemlərin olması ilə bağlı haray çəkirik, amma ortada bunun həlli yoxdur. Bunun səbəbi onunla bağlıdır ki, elmi yanaşmaya əsaslanma yoxdur. Problemi həll etmək üçün elmi yanaşma lazımdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, indiki cəmiyyət, 30 il əvvəlki cəmiyyət deyil. Cəmiyyət ildən-ilə daha da mürəkkəbləşir və həssaslaşır. Cəmiyyət mürəkkəbləşdiyi üçün elmi təminat olmadan ciddi uğur qazanmaq mümkün deyil. Əvvəl ağsaqqallar müəyyən qədər ailələrin dağılmasının qarşısını ala bilirdilər. İndi bunun bir əhəmiyyəti qalmayıb. İndi 50 il bundan əvvəl metodla ailənin problemini həll etmək olmaz. Biz fikirləşməliyik ki, ailənin əzəli, əbədi funksiyaları var. Biz çalışmalıyıq ki, indiki mürəkkəbləşən, həssaslaşan cəmiyyətdə ailə öz əzəli funksiyalarını itirməsin. Əfsuslar olsun ki, bu yanaşma bizdə yoxdur hələ. Bu səbəbdən elmi yanaşma olmadan problem öz həllini tapmayacaq”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
