Təhsilalanların yaşının azaldılması deyəsən artıq ənənə halını almaqdadır. Elə götürək məktəbəqədər təhsil məsələsini. Qanunvericilik imkan verdiyi üçün indi 5 yaşına qədər və 5 yaşlı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb edilməsi geniş vüsət alıb.
Maraqlıdır ki, hətta valideynlər özləri də 5 yaşı tamam olmayan uşaqlarını məktəbəqədər təhsilə qoyurlar. Burada narahatedici məqamlar az deyil. Hələ dili tam açılmamış, nitqi formalaşmamış, düşüncəsi, zehni məktəbə uyğun olmayan uşaqların erkən təhsilə cəlb edilməsi bizə yaxşı heç nə vəd etmir. Ən azından bu, uşaqların yüklənməsinə səbəb olur.
Elm və təhsil naziri Emin Əmirullayev çıxışlarından birində bildirib ki, gələcəkdə 5 yaşından aşağı uşaqların da məktəbəqədər təhsilə cəlb ediləcəyi gözlənilə bilər : “Gələcəkdə beş yaşdan aşağı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlbi nəzərdə tutula bilər. Bu gün ölkədə beş yaşlı uşaqların məktəbəqədər təhsildə göstəricisi 85%-dir: “Hədəfimiz bu göstəricinin 90%-dən yuxarı qaldırılmasıdır”.
3-4 yaşında uşaq məktəbəqədər təhsilin nə olduğunu bilmir, nazirliyin fikri nədir ki, uşaqları erkən təhsilə cəlb edir? İndi, yaxud gələcəkdə 4 yaşlı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb edilməsi nə dərəcədə doğru olardı?
“5 yaşdan aşağı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb edilməsi fikrinə doğru yanaşmıram”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış mütəxəssis Elyar İslamoğlu “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu heç bir effekt verməyəcək və təəssüf doğuracaq bir açıqlamadır: “Mən bu fikri çox təəssüflə qarşıladım. Nəinki 5 yaşına qədər, hətta 5 yaşlı uşaqların belə məktəbəqədər təhsilə cəlb olunması doğru deyil. Bunun heç zaman müsbət bəhrəsi olmayacaq. Bizdən əvvəlki illərdə bu məsələyə xüsusi incəliklə yanaşılırdı. Mən 1988-ci ildə birinci sinfə getmişəm. Əvvəlki dövrlərdə 7 yaşından sonra uşaqlar təhsilə cəlb olunurdu, bizim dövrümüzdə isə artıq 6 yaşlı uşaqlar təhsilə cəlb edildi. Mənə elə gəlir ki, 6 yaşda təhsilə başlamaq uşaq üçün ən yaxşı dövrdür. Həmin dövrdə uşaq uşaqlığından, oyuncaqlarından bir az əl çəkir, əylənməkdən təhsil almağa keçidə hazır vəziyyətə gəlir. Amma 5 yaşdan aşağı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb edilməsi fikrinə doğru yanaşmıram. Çünki onlar uşaqlığını yaşamalıdır, əylənməlidir, oyun oynamalıdır. Hətta elə uşaqlar var ki, 3 yaşına qədər ana südü ilə qidalanırlar. Bəzi uşaqlar davamlı ata-anasının yanında olduğu üçün onların təhsilə alışması çətin olur, elə uşaq var hələ nitqi formalaşmayıb. Yəni uşaq özünün uşaqlığını yaşamalıdır, uşağı uşaqlıqlığından qoparıb parta arxasında oturtmaq düzgün deyil. 3-4 yaşlı uşağı bu şəkildə təhsilə cəlb edib qarşılarına kitab-dəftər qoysaq, artıq onlar dərslərdən, məktəbdən soyuyacaq. Mənim övladım 4 yaşından bağçaya gedirdi, bağçada ona hərfləri, sayları, müəyyən hesablamaları öyrətmişdilər. Biz onu 5 yaşında məktəbəqədər təhsilə göndərdik. Məktəbəqədər təhsil zamanı uşaqlara məktəbi sevdirmək lazımdır. Bunun üçün də dərslər əyləncəli təşkil edilməlidir, onlar müəyyən üsullardan istifadə etməklə uşaqları maraqlandırmalı idilər. Təhsil proqramında dərslərin əyləncəli və sair təşkili qeyd edilsə də, gördük ki, onlar ciddi tədris planı həyata keçirməyə çalışırlar, uşaqlara birinci sinifdə keçəcəkləri dərsi keçirdilər. Uşaq da evə yorğun gəlirdi, oyun oynamaq, əylənmək istəyirdi, amma biz məktəbdə verilən tapşırıqları yenidən ona öyrətməyə çalışırdıq. Sonra birinci sinfə getdi, məktəbəqədərdə keçdiklərini təkrarən keçdilər. Bu da haqlı olaraq uşaqda yoruculuq, məktəbdən bezmək kimi xüsusiyyətlər yaradır. Məktəbəqədər təhsildə dərslər tez başlayırdı və uşaq tezdən oyanıb gedirdi. Razıyam. Uşaq 5 yaşdan məktəbəqədər hazırlığa getsin, amma məktəbəqədər təhsildə uşaqlara məktəbi sevdirsinlər. Mahnı oxutsunlar, saymağı öyrətsinlər, hərfləri tanıtsınlar. Amma hesablamaların aparılması, vurma, bölmə, toplama, çıxma əməllərini məktəbəqədərdə öyrətmək çox tezdir. Bunu birinci sinifdə öyrətsinlər. Onsuz da ibtidai sinfin proqramı çox ağırdır”.
E.İslamoğlu qeyd edir ki, uşaqlar ibtidai sinifdə ağır tədris dövrü keçir, bu halda heç olmasa məktəbəqədər təhsil proqramı yünglləşdirilməlidir, orada ancaq əyləncələr olmalıdır. Məktəbəqədər təhsilin vəzifəsinin uşaqları məktəbə hazırlamaq olduğunu deyən müsahibimiz hesab edir ki, 3-4 yaşından uşaqları məktəbəqədər təhsilə cəlb etsək itkilərimiz daha çox olacaq, nəinki qazancımız.
İradə SARIYEVA
