Azərbaycanda sağlam milli, dini mühit bütün dünyada bir örnək olaraq qəbul edilir. Ölkəmizdə həm islam, həm də digər dinlərin inkişafı üçün münbit şərait var. Qəbul edilən qanunvericilik topluları da bu amala xidmət edir. Əlbəttə, qanunvericilik bazasının güclü olması bu sahəyə ciddi təkan verir. Azərbaycanda “Dini etiqad azadlığı haqqında” Qanuna bir sıra dəyişikliklərin edilməsi dini sahədə bir sıra məsələlərə aydınlıq gətirdi.
Məsələn, qanuna əsasən ölkəmizdəki məscidlər, məscidlərə kadrların, ruhanilərin, axundların təyin edilməsi səlahiyyətlərinin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsindən (QMİ) alınaraq Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsinə verilməsi çox müsbət qarşılandı. Bundan sonra artıq komitə məscidlərə din xadimi seçmək üçün müsahibə prosesinə başlayır. Din xadimi olmaq istəyənlər komitənin keçirdiyi müsahibədən keçməlidir.
Ümumiyyətlə, seçim prosesini necə həyata keçirmək lazımdır? Bütövlükdə, bu prosesi necə qiymətləndirmək olar? Komitənin seçimi nə dərəcədə obyektiv olacaq?
“Dini Komitənin bu işi təmizləyib yekunlaşdırmasına ən azı on il vaxt lazımdır”
Tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu səlahiyyətlərin Dövlət Komitəsinə verilməsi halı baş verib: “Məscidlərə imamların, axundların təyin olunması səlahiyyətləri Dövlət Komitəsinə verilib. Amma hərçənd ki, bir neçə il əvvəl də guya islahat adı altında “axund” sözünü ləğv etdilər ki, bu fars sözüdür, onu imam sözü ilə əvəzlədilər. Dedilər ki, Türkiyədə belə işlənir və dünyada da, bütün müsəlman ölkələrində də bu cürdür. Amma nə fayda? Adını dəyişsələr də mahiyyəti qaldı. Adam türk dilində imam adalanır, amma daxilən İrandır-farsdır. Bu gün məscidlərimizdə 90 faiz İranda təhsil almış axundlardır. Əgər onlar arasında İranda təhsil alan yoxdursa İrandakı muşteyidləri təqlid edənlərdir. İranda din dövlətlə bir olduğu üçün orada dini liderlər, mollar, müşteyitlər həm də siyasi lider və dövlət xadimidir. Axundların, mollaların onları təqlid etməsi ara-sıra təzahür edir ki, dövlətimizə qarşı müəyyən addımlar atılır, şüarlar səsləndirilir. Onlar vaxtilə onları oxutdurub bu axundları yetişdirirblər. Ona görə də, Dövlət Komitəsi bu seçimdə, bu məsələdə çox əziyyət çəkəcək. Zarafat deyil, müstəqil dövlətimiz qurulandan bu günə kimi İrançıları yerləşdiriblər. Bu ölkəmiz üçün təhdid olduğu üçün bundan danışıram. Bunları təmizləmək çox çətindir. Bunu Şeyx adlanan şəxs Rusiyanın adamı olduğu üçün o məlumdur ki, Azərbaycanda Rusiya və İranın siyasətini həyata keçirib. Hətta o milli ayrı-seçkilik salan adamdır da... Məlumdur ki, QMİ-nin Azərbaycana vurduğu ziyan deyərdim ki, Hitlerin Almaniyaya vurduğu ziyandan da çoxdur. Ona görə də, Dini Komitənin bu işi təmizləyib yekunlaşdırmasına ən azı on il vaxt lazımdır”.
“Bu imtahanlara salınan suallarla tanışam, qənaətbəxşdir”
T.İrfanın sözlərinə görə, kök atmış adamları, axundları, Hacı Şahin kimilərini yerindən çıxarmaq oynatmaq asan məsələ deyil, bunun özü də ölkədə bir qarışıqlığa, xaosa gətirib çıxara bilər. “Yəni onları azad etsən orataya başqa biriləri çıxacaq. İran QMİ-nin əli ilə belə bombalar yetişdirib Azərbaycana göndərib. Bu təhlükəli məsələlərin aradan qaldırılmasında görək dini komitə edir. İmtahan və attestasiya prosesi, məsələsi ilə mən yaxından tanış olmuşam. Dini Komitənin rəhbərliyi ilə görüşlərim də olub. Bu imtahanlara salınan suallarla tanışam, qənaətbəxdir, dünyəvi də, konstitutsiyamızdan, qanunlarımızdan, bayramlarımızdan da suallar qoyuluib. Suallar standartlara cavab verir və qayda-qanuna uyğundur. Yəni din xadimləri bunu bilsinlər. Həmçinin də xaricdən bu din xadimlərinin maliyə almaması məsələsi də qoyulub. Çünki imtahandan, müsahibə prosesindən uğurla keçən din xadimlərinə 800-1000 manat yüksək maaş da təyin edilib. Bir kəndin imamına, axunduna da maaş veriləcək. Komitənin onlara təyin etdiyi maaş Azərbaycanda bir neçə ali təhsil alanların maaşından çoxdur. Məscidlərin başqa gəlirləri də, ianələri də var. Adam məsciddə işləyəcək və 1000 manat maaş alacaq. Bu dövlətin din xadimlərinə göstərdiyi yüksək qayğıdır. Gərək onda bu axundlar, mollalar Azərbaycanın çörəyini yeyib İrana, ermənilərin tərəfini saxlayan İran müştehidlərinə təqlid etməsinlər...”
“Dini Komitənin görəcəyi işlər çoxdur”
T.İrfan qeyd etdi ki, Dini Komitə sadəcə prosesdə bir boşluğa yol verib və bunu müzakirələr zamanı səsləndirəcək: “Burada mollaların, axundların, imamların nə edəcəyini yazıblar. Məsələn, xaricdən onlar pul almamlıdır. Ocaqnecati gedənə qədər axundlara pul verilirdi. QMİ elə bil burada Rusiyanın və İranın bir şöbəsidir. Axundlara pul verilirdi və deyilirdi ki, sən filankəsi təqlid edirsənsə sənə pul veririk İranın sözün de. İndi bir şey unudulub. Xaricdən pul almaq göstərilib, amma xaricə pul göndərmək məsələsi unudulub. Xaricə pul göndərməyin də qarşısı alınmalıdır. Ziyarətgahlar var ki, milyonlar yığılır. O pullar hara gedir? Onu “xüms” adı ilə göndərirlər. “Xüms” dini vergidir. Guya islam dinində (bunu iranlılar uydurub, halbuki bu müharibə dövrünə aiddir-T.İ) müştehidə seyidə, Xəmneyiyə pul Azərbaycandan “xüsm” pulu getməlidir. Əgər sənin 100 min pulun varsa ona göndərir. Mən adamlar tanıyıram ki, Rusiyadan bura 10 min pul göndərib ki, apar bunu Ocaqnecatiyə. Yəni buradan İrana Rusiya vasitəsilə pul göndərilir, o məsələlərin qarşısını almaq lazımdır. Tutaq ki, məsciddə pul yığılır. Ona görə, 40 gün filan qondarma mərasimlər qururlar ki, pul yığmağa vasitə olur. Bu pulu da yığıb İrana müşteyitlərə göndərirlər. Bunun qarşısı alınsa yaxşı olar. Əgər birmənalı şəkildə Dini Komitə QMİ sədri başda olmaqla İrana təqlidin qarşısını ala biləcəksə effekt olacaq. Yoxsa nə etsə xeyri yoxdur. Məscidlərdən axundları çıxarıb yerinə başaqasını təyin etsələr də xeyri olmayacaq. İrandan fətva verəcəklər ki, yeni təyin olunan imamın arxasından qılınan namaz batildir, bununla da məsciddə qarışıqlıq salacaqlar. Çünki bunun qarşısı vaxtında alınmalı idi. Vaxtında da təəssüf ki, Dini Komitə susqunluq göstərdi, QMİ-də bunu təşkil etdi, bu nizami pozdu. Dini Komitə üçün bu işləri qaydasına salmaq çox çətindir. Bütün bunların qarşısını almaq üçün gərək Komitə hüquq-mühafizə orqanı ilə işləsin, zərərvericiləri sıradan çıxarsın. Dini Komitənin görəcəyi işlər çoxdur”.
T.İrfan deyir ki, iş imtahan prosesi ilə bitmir, aradan qaldırılmalı olan çox işlər, dini və qeyri-dini qiyafədə pozuculuq fəaliyyəti ilə məşğul olan xeyli adam var.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
