Bir çox valideynlər özəl məktəblərin yalnız adını eşidib desək, səhv etmərik. Burada keçmişdən gələn pulsuz təhsil vərdişinin də rolu böyükdür. Yaxşı orta təhsilin gələcək üçün layiqli məslək sahibi yetirmənin təməl daşı olduğunu hamımız bilirik, amma bu dəyərin nə qədər baha başa gəldiyini çox vaxt unudurlar.
Əksər həmvətənlərimiz adlı-sanlı məktəblərdə təhsil haqqının baha olmasından çəkinərək, övladlarının həmin təhsil ocaqlarında oxumasına maraq göstərmir. Həqiqətən də bu cür məktəblərin ad-sanına layiq təhsil qiymətləri, necə deyərlər, əl yandırır. Belə ki, nüfuzlu beynəlxalq məktəbdə illik təhsil haqqı Bakıda birotaqlı mənzilin qiymətilə müqayisə oluna bilər. Nəticədə, valideyn üçün övladın orta təhsili uzunmüddətli ipoteka kimi bir şeyə çevrilir. Məlum məsələdir ki, bu yükü hər ailə də daşıya bilməz.
Azərbaycan valideynlərinin qarşısına son illərdə çıxan bu sualın cavabı onlar üçün hələ də tam çözülməyib. O da sirr deyil ki, Azərbaycanda hər kəsin pulsuz təhsil ala bilməsi arzuları bazar gerçəkliyi qarşısında artıq xam xəyala çevrilərək ərşə çəkilib. Təhsil almaq üçün pul lazımdır. Nüfuzlu, üstəlik də xarici universitetin diplomu isə bəri başdan, yəni ibtidai təhsil çağından etibarən yatırım istəyir. Amma nüfuzlu xarici universitetə daxil olmaq artıq nağıl deyil. Düzdür, hələlik beynəlxalq səviyyəli təhsil şəhadətnaməsi verən təhsil müəssisələri ölkəmizdə o qədər də çox deyil. Özəl təhsil ənənəsinin əsrlərlə tarixə malik olduğu Qərb ölkələrindən fərqli olaraq, Azərbaycanda belə məktəblər keçən əsrin 90-cı illərinin ortalarında - bazar iqtisadiyyatı yoluna çıxdığımız ilk vaxtda, ölkəyə ilk xarici neft şirkətləri qədəm basandan açılmağa başladı.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən özəl orta məktəblərin qiymətləri hər kəsin büdcəsinə uyğun deyil. Belə ki, özəl təhsil müəssisələrində qiymətlər 4200 manatdan başlayaraq 61200 manatadək dəyişir. Maraqlıdır, təhsil haqqı 61 min manat olan təhsil müəssisələrində ABŞ, Kanada universitetləri səviyyəsində təhsil verilirmi?
“Azərbaycanda illik təhsil haqqı 50-60 min manata qədər olan özəl liseylər var, lakin bu özəl məktəblərin qiyməti…”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, özəl təhsil müəssisələri təhsil haqlarını müəyyənləşdirməkdə müstəqildir. Lakin təbii ki, bu qiymətlər reallıqdan kənar olmamalıdır. Hazırda ölkədə özəl təhsil xidməti göstərən liseylər var. Müşahidə edəndə onların arasında xidmət haqlarında şişirdilmiş böyük məbləğ görürük: “Qeyd edim ki, xidmət haqları müəyyən edilərkən müəssisənin xərcləri, yəni göstərdiyi xidmətlərin müqabilindəki xərcləri hesablanaraq bu qiymətlər təşkil edilir. “Orta ümumtəhsil məktəblərinin nümunəvi nizamnaməsi”nə əsasən, özəl liseylər mütləq şəkildə dövlət nümunəli tədris verməlidir və qanunvericilikdə nəzərdə tutulur ki, bununla yanaşı, onlar əlavə xidmətlər göstərə bilər. Bilirik ki, özəl liseylər və orta ümumtəhsil müəssisələri dövlətin müəyyənləşdirdiyi tədrislə bərabər, eyni zamanda müəyyən xidmətlər də göstərir. Bura nəqliyyat servisi xidməti, qidalanma, forma, kitabxanalardan istifadə daxildir. Bundan başqa, özəl liseylər və orta məktəblər qanunvericilikdə nəzərdə tutulmayan xarici dilləri də tədris edirlər. Yəni mövcud qanunvericiliyə görə, yalnız rus, ingilis və qanunda nəzərdə tutulmuş digər xarici dillər tədris oluna bilər. Lakin, məsələn, bu cür liseylərdə ispan və digər dillər öyrədilir. Bundan əlavə, özəl liseylər var ki, rəqs, intellektual oyunlar və digər bacarıqları özündə əks etdirən xidmətlər göstərirlər”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanda illik təhsil haqqı 50-60 min manata qədər olan özəl liseylər var. Lakin bu özəl məktəblərin qiyməti reallığı əks etdirmir: “Biz ekspertlər buraxılış və qəbul imtahanlarının nəticələrini təhlil edəndə görürük ki, həmin məktəblərin nəticələri heç də regiondakı məktəblərin nəticələrindən üstün deyil. Hətta bəzi bölgə məktəblərinin göstəriciləri onlardan daha yuxarıdır. Burada digər üstün tərəflərdən biri özəl liseylərin beynəlxalq imtahanları ilə bağlıdır. Lakin biz bu xərcləri də hesablasaq, heç də bu qədər yüksək qiymətlər alınmır”.
Ekspertin sözlərinə görə, məsələyə kompleks yanaşılmalıdır: “Açıq etiraf etmək lazımdır ki, özəl məktəblər yalnız varlılar üçündür. Çünki bu məktəbləri yaradan sahibkarlar kommersiya məqsədilə bu addımı atıblar. Rəqabət olmadığına görə, qiymətlər də fantastikdir. Demək olar ki, hamısında standart qaydalar tətbiq olunub. Yəni kreativ və fərqli metodlar yoxdur”.
Günel CƏLİLOVA
