Məlumdur ki, yüksək yoluxuculuğu ilə fərqlənən koronavirusunun “delta” ştammı bu gün dünya boyu böyük sürətlə yayılır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) araşdırmalarına əsasən, “delta” ştammı ölkələrdəki səhiyyə xidmətlərinin “kollektiv reaksiyasından” daha tez yayılır.
Hazırda Azərbaycanda da sürətlə yayılan koronavirus infeksiyasının “delta” ştammıdır. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) məlumatına əsasən, indi Azərbaycanda koronavirus infeksiyası ilə xəstələnənlərin 94 faizi “delta” ştammına yoluxub. Bunlar fonunda səhiyyə nazirinin birinci müavini Teymur Musayev "Real TV"yə müsahibəsində bəyan edib ki, Azərbaycanda artıq koronavirusun üçüncü dalğası yaşanır. O qeyd edib ki, yoluxma sayının artmasına səbəb “delta” ştammıdır. Eyni zamanda, Musayevin sözlərinə görə, çarpayı fondu ilə bağlı heç bir problem yoxdur. Nazir müavini vurğulayıb ki, vəziyyətin dəyişməsi üçün əhalinin əksəriyyəti peyvənd olunmalıdır: “Digər ölkələrə baxanda, peyvəndi inkar edən dövlətlərdən deyilik. Amma dırnaqarası ekspertlər, bəzi ictimai xadimlər sosial şəbəkələrdə və bəzi kütləvi informasiya vasitələrində insanları peyvəndlənmədən kənarlaşdırmaqla məşğuldur. Üzümü həmin şəxslərə tutub deyirəm ki, reanimasiya şöbəsində dünyasına dəyişən həmin insanların məsuliyyəti sizin üzərinizdədir. Bu da cinayətdir”. Musayev bildirib ki, hazırda 35 faiz əhali tam vaksinasiyadan keçib: "75 faizə çatmaqla yoluxmanın sürətinin qarşısını ala bilərik. Bu faktı da qeyd edim ki, hazırda xəstəxanalardakı pasiyentlərin 96 faizi peyvənd olunmayanlardır. Reanimasiya şöbəsində olanların isə 98 faizi bu siyahıya aiddir". Onu da qeyd edək ki, vaksinlərin alınmasına dövlət böyük həcmdə vəsait sərf edir. Lakin Teymur Musayev indilikdə bu vəsaitin həcmini açıqlamaqdan imtina edib: “Koronavirus əleyhinə olan peyvəndlərin qiyməti kommersiya sirridir”. Onun sözlərinə görə, hər bir dövlət peyvənd istehsalçısı və ya platforma ilə müqavilə imzalayanda bu qeyd edilir: “Burada küllü miqdarda pul sərf edilir. Bəzi ölkələrdə peyvənd öz vətəndaşlarına vurulur. Hətta orada təhsil almağa gələnlərə belə vaksin vurulmur. Bizdə isə diplomatik korpuslar, burada müvəqqəti yaşayan əcnəbi vətəndaşlar da peyvənd olunur. Onlar bunu humanist addım kimi qeyd edirlər”. İndilikdə isə virusa qarşı ən effektiv vasitə vaksinlərdir. Araşdırmalar da göstərir ki, vaksinasiyadan keçən vətəndaşlar üçün koronavirus infeksiyasının “delta” və digər ştammları hər hansı ciddi təhlükə yaratmır. Koronavirus infeksiyasına yoluxanlar və xəstəliyi ağır keçirənlərlə bağlı vəziyyətin təhlili də bunu aydın göstərir. Bundan başqa, koronavirus xəstəliyindən həyatını itirənlərin də 99 faizinin peyvənd vurdurmadığı aşkarlanıb. Bu baxımdan vətəndaşlar peyvəndləmə prosesində aktiv iştirak etməlidirlər. Eyni zamanda, peyvəndləmənin birinci və ikinci mərhələlərində iştirak edənlərin müvafiq qaydalara maksimum dərəcədə əməl etmələri də olduqca vacibdir.
Onu da qeyd edək ki, vaksinasiya sahəsində görülən tədbirlər nəticəsində 2021-ci ilin yaz aylarından etibarən ölkəmizdə koronavirus infeksiyasına yoluxanların sayında kəskin azalma qeydə alınıb. Məhz bu fonda koronavirus infeksiyası ilə bağlı tətbiq edilən bir sıra məhdudiyyətlər aradan qaldırılıb. Xüsusilə də Operativ Qərargah tərəfindən müəyyən qaydalar çərçivəsində toy və digər şənliklərinin keçirilməsinə icazə verilib. Ancaq təəssüflər olsun ki, bu cür yumşalmalar zamanı bəzi vətəndaşlar virusla bağlı təhlükəsizlik tədbirlərinə riyaət etmir. Elə bu da koronavirusa yoluxanların sayının yenidən çoxalmasına gətirib çıxarıb. Aktiv koronavirus daşıyıcılarının qaydaları pozaraq ictimai yerlərə getməsi, kütləvi məraismlərdə təhlükəsizlik qaydalarının pozulması, bəzi hallarda sosial məsafənin gözlənilməməsi, maska taxılmaması, əl gigiyenasına diqqət yetirilməməsi ölkəmizdə sözügedən xəstəliyin yayılmasını şərtləndirən əsas səbəblər sırasında yer alır. Kiçik yoluxma ocaqları tez bir zamanda böyüyür və daha çox yoluxmaya səbəb olur. Xəstəliyə tutulanların artımına digər səbəb “delta” ştammının yoluxdurma qabiliyyətinin klassik COVID-19 virusundan daha yüksək olmasıdır. Başqa bir amil isə natamam peyvənd olunanlardır. Yəni birinci doza vaksindən sonra bəzi insanlar ikinci doza vaksini vurdurmur. Halbuki, birinci doza vaksindən sonra orqanizmdə qoruyuculuq əmələ gəlmir. Yalnız ikinci doza vaksindən iki həftə sonra orqanizmdə anticisim istehsal olunur və bu, koronavirusdan mühafizə edir. Bu fonda insanlar koronavirusa qarşı vaksinləşmə prosesinə, eləcə də təhlükəsizlik qaydalarına tam şəkildə əməl etməlidir. Vaksin vurdurmayanlar virusdan etibarlı müdafiə üçün mütləq peyvəndləmə prosesindən keçməlidir. Azərbaycanda kifayət qədər vaksin ehtiyatı mövcuddur və vətəndaşlar 4 növ peyvənddən istədikləri vaksini seçərək peyvənd oluna bilərlər. Peyvəndlənmə digər parametrlər baxımından insanların gündəlik fəaliyyətinə bundan sonra da mühüm təsir göstərəcək. 2021-ci il sentyabrın 1-dən bütün dövlət qurumlarının, o cümlədən də işi əhaliyə xidmətlə bağlı olan bütün dövlət və özəl müəssisələrin əməkdaşlarının ən azı 80 faizi vaksinin ilk dozasını almalıdır. Oktyabrın 1-dən isə onlar ikinci dozanı almalı və ya COVID-19 virusuna qarşı immunitet sertifikatına sahib olmalıdır. Bu, virusa qarşı mübarizədə mühüm önəm kəsb edir. Bu və digər şəkildə vaksinasiya kütləvi şəkildə həyata keçirilərsə, ölkəmizdə yoluxma sayında yenidən azalmanın müşahidə edilməsi proqnozlaşdırılır. Ancaq vaksinasiya ilə yanaşı, vacib hesab edilən bütün digər təhlükəsizlik qaydalarına da mütləq şəkildə riayət olunmalıdır. İndilikdə ölkəmizdə koronavirus infeksiyasına qarşı dövlət tərəfindən görülən işlər yüksək qiymətləndirilir. Lakin Azərbaycan belə hesab edir ki, qlobal miqyasda da pandemiyaya qarşı işlər səmərəli şəkildə qurulmalı, xüsusən də “peyvənd millətçiliyinə” son qoyulmalıdır. Amma təəssüf ki, bu problem hələ davam edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının araşdırmalarına əsasən, indiyə qədər dünyada bütün peyvəndlərin 75 faizi yalnız 10 ölkədə istifadə olunub, halbuki, aşağı gəlirli ölkələr əhalisinin yalnız 2 faizini peyvənd edib. Elə bu da qlobal miqyasda da koronavirus probleminin tez bitməyəcəyi anlamına gəlir.
Tahir TAĞIYEV
