Cəmiyyətin həyatında, insanların zövqünün formalaşmasında, bilik əhatəsinin genişlənməsində, savadlanmasında, informasiya ilə təmin olunmasında mühüm amillərdən biri, bəlkə də birincisi elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqamlarıdır ki, onların inkişaf etdirilməsi çox vacibdir.
Çevik internet əsrində yaşadığımız üçün bu cür proqramların daha geniş, daha əhatəli və daha çox şaxəli yayılması üçün kifayət qədər imkanlar var, sadəcə bu resurslardan istifadə edib onları canlandırmaq lazımdır. Vaxt vardı ki, televiziyalarda, radiolarda elmi-kütləvi, mədəni-maarif proqramları kifayət qədər idi və böyük təsir imkanları vardı. Kitabxanalarda, mədəni-maarif ocaqlarında, klublarda, mədəniyyət və yaradıcılıq evlərində olduqca maraqlı kütləvi tədbirlər, tamaşalar, filmlər təqdim edilirdi. Bu gün isə Azərbaycanda bu sahədə ciddi problemlər olduğu aşkardır. Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramları qeyri-kommersiya xarakterli olduğundan çox zaman telekanallar da, kino film istehsalı ilə məşğul olanlar da buna diqqət yetirmək istəmir. Amma əsasən kitabxanalarda, universitetlərdə, ictimai təşkilatlar da bu cür tədbirlər keçirilir, onların da sayı əvvəlki illərlə müqayisədə çox azdır. Televiziyalara gəlincə isə burada heç şübhəsiz, kitabın, kitabxananın, elmin, mədəniyyətin təbliği elə də ürəkaçan səviyyədə deyil. Vaxtilə televiziyada kütləvi xarakter daşıyan bu kimi proqramların yerini indi əsasən şou xarakterli proqramlar tutur. O proqramlar ki, maarifçilik əhəmiyyəti yoxdur…
Azərbaycanda elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması hansı səviyyədədir?
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bu istiqamətdə proqramlar ilk növbədə konkret tədbirin mövzusuna uyğun şəkildə təşkilat komitəsi tərəfindən hazırlanır. “Mən eyni zamanda bu proqramların səviyyəsini çox yüksək qiymətləndirirəm. Konkret olaraq rəhbərlik etdiyim Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin nümunəsində deyə bilərəm ki, bizim təşkil etdiyimiz həm beynəlxalq, həm də yerli səviyyəli tədbirlərin proqramlarını hazırlayarkən burada həm beynəlxalq təcrübə öyrənilir, eyni zamanda konkret tədbirin mövzusuna uyğun şəkildə proqramlar hazırlanır. Əlbəttə ki, bu proqramlar peşəkar mütəxəssislər tərəfindən ərsəyə gətirilir. O peşəkarlar ki, onlar birbaşa tədbirin təşkilat komitəsinə daxil olurlar və bu proqramlar onlar tərəfindən hazırlanır. Bununla bağlı həmçinin Azərbaycanda bir nümunə də var. Uzun illərdir ölkəmizdə ən yüksək səviyyədə müxtəlif istiqamətli beynəlxalq tədbirlər keçirilir. Azərbaycanın bu istiqmaətdə çox yüksək təcrübəsi və nümunələri var. Bizdə bu cür tədbirlərin keçirilməsi çox yüksək səviyyədədir”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, hətta bu sahədə müxtəlif ölkələrə nümunə olaraq Azərbaycan təcrübəsi göstəririlir, Azərbaycanın təşkil etdiyi tədbirlərin səviyyəsi örnək kimi təqdim edilir. “Bu baxımdan, əlbəttə ki, elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması istiqamətində Azərbaycanda hər hansı bir problem yoxdur. Qeyd etmək istəyirəm ki, istər Təhsil Nazirliyinin, istərsə də ayrı-ayrı qurumların, strukturların, elmi təşkilatların bu istiqamətdə tədbir təşkil etmək sahəsində böyük təcrübələri var”.
“Qənaətbəxş saymaq olar”
“Müasir İnkişaf” Birliyinin rəhbəri Mübariz Göyüşlünün məsələyə yanaşmasını da öyrəndik. M.Göyüşlü qeyd etdi ki, Azərbaycanda elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması səviyyəsi pis deyil. “Qənaətbəxş saymaq olar. Bu istiqamətlərdə proqram çalışmalarını, layihələrini normal qiymətləndirmək olar. Sadəcə məsələ onların icrası ilə bağlıdır. İstər elmi-kütləvi, mədəni olsun, istər mədəni-maariflə, istərsə də təhsillə bağlı olsun, bu proqramların icra prosesində problemlər olur, yaşanır. Narazılıqlar da məhz icra etmə ilə bağlı yaranır, ortaya çıxır. Bu sahələr üzrə daha istedadlı, savadlı, qabiliyyətli şəxslərin layiq olduqları yerdə olub öz çalışmaları ilə Azərbaycan cəmiyyətinə töfhə verməsinə şərait yaratmaq lazımdı. Bir çox hallarda biz görürük ki, bu proqramların icrası, bu işlərin həyata keçirilməsi zamanı bu işin həvalə edildiyi müəssisələr, qurumlar bu prosesə peşəkarları cəlb etmək əvəzinə öz qohum-əqrabalarını, rəhbərliyə yaxın olan şəxsləri cəlb edirlər. Onlar müxtəlif korparativ maraqlardan çıxış edirlər və onlara yaxın olan şəxsləri bu proseslərdə önə çəkməyə çalışırlar. Təbii ki, bu da zaman-zaman müxtəlif problemlərə gətirib çıxarır. Əsl istedadlar, savadlı şəxslər, xüsusən də gənclər proqramların icrası zamanı kənarda saxlandıqlarını görürük, onlardan yararlanmağa kimlərsə maneçilik törədirlər. Problem buradan qaynaqlanır”.
“Problem o proqramların icrası zamanı yaşanır”
M.Göyüşlü hesab edir ki, elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil sahəsində hazırlanan proqramlar, ortaya qoyulan sənədlər çox mükəmməl olsa da, onların icrası problemlər müşahidə olunur:”Bu proqramlarda əks olunanların icra prosesində gerçəkləşməsi icra prosesində ləngidiyinə görə, yaxud adekvat olmadığına görə də, narazılıqlar yaranır. Bu da bu layihələrin, proqramların normal qəbul olunmasına maneə törədir. Bütün hallarda çox zaman problem o proqramların icrası zamanı yaşanır”.
M.Göyüşlü bununla belə TV-lərdə də elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının sayının və keyfiyyətinin artırılmasına tərəfdar olduğunu qeyd etdi. O, hesab edir ki, əlaqədar dövlət qurumları özləri müxtəlif təşkilatlarla, o cümlədən də KİV-lərlə, televiziya və radiolarla bu cür tədbirlərin keçirilməsinə maraq göstərməlidir. Onun sözlərinə görə, bütün bu istiqamətdə maarifçilik tədbirləri, proqarmları internet platformaları üzərindən də yayıla bilər. Bunun da çox önəmli olduğunu deyən ekspert edir ki, elmi-kütləvi mətbuat, nəşrlər, tədbirlər, bir sözlə, maarifçiliyə yol açan hər bir sahə təbliğ edilməlidir...
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
