Azərbaycan telekanallarında Türkiyə istehsalı olan filmlərin dublyaj edilərək təqdim edilməsi ictimaiyyət tərəfindən narazılıqla qarşılanır. Hətta mütəxəssislər belə deyirlər ki, Türkiyə filmlərinin dublyaj edilərək efirə verilməsi gərək deyil, heç buna ehtiyac da yoxdur.
Əksəriyyətin fikrincə, Türkiyə filmləri, serialları dublyajsız təqdim edilməlidir, çünki tamaşaçıların hamısı Türkiyə türkcəsini yaxşı anlayır. Burada digər məsələ isə dublyaj zamanı sünilik yaranmasıdır ki, bu da filmin mahiyyəti, çəkisini itirir. Bu baxımdan, mütəxəssislər hesab edirlər ki, Türkiyə türkcəsi əcnəbi dil deyil, ona görə də sünilik yaratmaq gərəksiz bir işdir.
Fuad İslamzadə: “...o filmlər elə çəkildiyi dildə getsə, daha yaxşı olar”
Tanınmış ziyalı, həkim Fuad İslamzadə hesab edir ki, Azərbaycan televiziyalarında dublyaj işi olduqca aşağı səviyyədədir. Onun fikrincə, bu, özünü müxtəlif ölkələrə aid filmlərdə açıq şəkildə göstərir. F.İslamzadənin fikrincə, Türkiyə filmləri dublyaj edilərkən tamamilə kontekstindən çıxarılır və mənası itirilir. “Türkiyə filmlərini dublyaj edib, onları çox pis günə qoyurlar. Təkcə Türkiyə filmlərinə deyil, başqa filmlərə də bu cür yanaşırlar. Kurslar keçən adamlar tərcümə işinə baş vururlar, nəticədə də belə mənzərə alınır. Dövlət dili Azərbaycan dilidir, başqa bir dildən mətn tərcümə edilirsə, Azərbaycan dilinin bütün qayda və qanunlarına əməl olunmalıdır. Türkiyə türkcəsindən yüksək səviyyədə dublyaj edə bilmirlərsə, filmlər elə dublyajsız verilsin, bu daha yaxşı olar. Düşünürəm ki, görəsən Türkiyə filmlərini dublyaj edənlər özləri o filmlərə baxanda “abi” sözünün “qardaş”la əvəz edilməsi haqqında nə düşünürlər? “Abi” böyük qardaş mənasında, həm də hörmət mənasında işlənilir. Amma bizim dublyaj edənlərimiz hər cümlənin başında da, ayağında da “qardaş” sözü işlədirlər, bu da tamaşaçıda qıcıq yaradır. Tərcümələri səhv edirlər. Bizim ölkə əhalisinin əksəriyyəti, təxminən 80 faizi Türkiyə türkcəsini anlayır, ayrı-ayrı sözlərin mənasını bilməsələr də, cümlənin ortasında işləniləndə başa düşülür ki, söhbət nədən gedir. Həm anlaşıldığı, həm də səhv dublyaj edildiyi üçün Türkiyə filmlərinin dublyajına ehtiyac yoxdur. Yenə də deyirəm, dövlət dilimiz Azərbaycan dilidir, amma televiziyalarımız Azərbaycan dilini korlayıb yaman günə qoyurlar. Siz reklamların dilinə baxın, görün nə gündədir. Bilmədikləri işi üzərlərinə götürürlər. Əgər Türkiyə türkcəsində çəkilən filmləri yüksək səviyyədə, ana dilimizin qayda-qanunlarına uyğun dublyaj edə bilmirlərsə, o filmlər elə çəkildiyi dildə getsə, daha yaxşı olar” - deyə müsahibimiz qeyd etdi.
Vasif Sadıqlı: “Türkiyə filmləri dublyaj edilməlidir”
Dilçi mütəxəssis Vasif Sadıqlının fikrincə isə Türkiyə filmləri Azərbaycan dilinə dublyaj edilməlidir. V.Sadıqlının sözlərinə görə, dövlət dili Azərbaycan dilidir və ekrana çıxarılan başqa ölkələrə məxsus bütün filmlər dublyaj olunmalıdır: “20 il əvvəl də bu məsələ gündəmə gəlmişdi ki, bizim dilə yaxın dillərdə olan filmlər dublyaj edilməsin. Amma mən belə düşünmürəm, o vaxt da mövqeyimi bildirmişdim. Çünki bizə yaxın dillərin dilimizə təhdidi daha böyükdür. Türkiyə filmləri dublyaj edilməlidir və mətnlər dublyaj zamanı Türkiyə türkcəsinin istər leksikasının, istərsə də sintaksisinin təsirindən çıxarılmalıdır ki, ədəbi dili zədələnməsin. Bu başqa məsələdir ki, dublyaj keyfiyyətli edilmir. Daha yaxşı tərcümə etmək ən yaxşı çıxış yoludur”.
Azər Həsrət: “Türkiyə filmlərini dublyaj edilərək təqdim etməyə heç bir ehtiyac yoxdur”
Tanınmış siyasi şərhçi Azər Həsrətin birmənalı fikri belədir ki, Türkiyə filmləri dublyaj edilməsin: “Bu fikrin önündə gedənlərdən elə biri də mən özüməm. Çünki Türkiyə türkcəsi Azərbaycan dilindən fərqli bir dil deyil. Düzdür, az da olsa fərq var. Amma Mirzə Ələkbər Sabirin sözü ilə desək: “Mümkün iki dil bir-birinə tərcümə, amma “Osmanlıcadan tərcümə türkə” nə deməkdir, bunu bilməm?” Yəni hələ ötən əsrin əvvəllərində Sabir Osmanlıcadan indi bizim Azərbaycanca dediyimiz türkcəyə çevirmə cəhdlərinə bu cür yanaşırdı ki, bu, eyni dildir, dilin özünü özünə çevirərlərmi? Çevirməzlər. Bu baxımdan, bizim televiziyalar türkcə olan filmlər də daxil olmaqla, türkcə nə varsa, hamısını olduğu kimi verməlidir. İstər rəsmi xəbərlər olsun, istərsə də çıxışlar. Nəyə görə? Ona görə ki, birincisi, anlaşma problemi yoxdur, yetişməkdə olan nəsil, ümumiyyətlə, Türkiyə türkcəsini çox gözəl anlayır. Digər bir tərəfdən də bizim hamımız ortaq türkcə üçün çalışırıq. Bu, türk dünyasının birliyinə atılan bir addım olardı. Üçüncüsü, bir tərəfdən, dublyaj istənilən halda orijinalı bərbad günə salır. Nə qədər yüksək səviyyəli dublyaj olsa da, orijinaldan sapmalar olur. Yəni oradakı emosiyalar, ifadə tərzi, fikirlərin çatdırılması və sair zədələnmiş olur. Ona görə də Türkiyə türkcəsində olan filmlərin dublyaj edilərək Azərbaycan dilində təqdim edilməsi yanlış bir işdir. Hətta deyərdim ki, Azərbaycan hökuməti Türkiyə hökuməti ilə danışıqlar aparıb, ortaq razılığa gəlinsin ki, Türkiyədə Azərbaycan, Azərbaycanda isə Türkiyə filmləri tərcüməsiz təqdim edilsin. Türkiyə filmlərini dublyaj edilərək təqdim etməyə heç bir ehtiyac yoxdur. Zatən, Türkiyədə Azərbaycan dilinə çox böyük hörmətlə yanaşırlar, özü də Türkiyənin bəlli bir hissəsi onsuz da Azərbaycan dilində danışır. Qars, İğdır, bütövlükdə, Doğu Anadolu deyilən kəsimdə Azərbaycan dilini çox rahat anlayırlar və danışırlar. Yəni ona görə də Amerika kəşf etməyə ehtiyac yoxdur, televiziyalar tərəfindən Türkiyə filmləri olduğu kimi təqdim edilməlidir. Çünki bu, yabançı, bizə yad olan dil deyil. Ümumiyyətlə, bizim üçün anlaşılmaz deyil. Əgər biz belə edəriksə, Türkiyədən də bunu istəyəriksə, qarşılıqlı anlaşma olarsa, 83 milyonluq bir auditoriyaya əlavə Azərbaycan dilini də təqdim etmiş olarıq. Məncə, bunun üzərində operativ işlər getməlidir, məsələ çox qısa zamanda öz həllini tapmalıdır.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycan dili və Türkiyə türkcəsi arasında heç bir fərq yoxdur, hər iki ölkənin insanları başqa dilin müdaxiləsi olmadan bir-birilə rahat şəkildə anlaşırlar. Amma tutaq ki, Qırğızıstan və Türkiyə türkcəsi arasında çox ciddi fərqlər var. Buna baxmayaraq, Qırğızıstan televiziyaları Türkiyə filmlərini dublyaj etmədən verirlər, sadəcə, qırğız dilində alt yazılar verirlər, amma filmi olduğu kimi verirlər. Hesab edirəm ki, Qırğızıstan televiziyalarındansa bunu Azərbaycan televiziyaları etməli idi. Azərbaycan televiziyalarının bunu etməməsi təəccüblüdür, qəribədir, anlaşılmazdır” - deyə A.Həsrət vurğuladı.
İradə SARIYEVA
