şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

‘’BAYATI-ARAZ’’ AZƏRBAYCAN HƏRB ƏDƏBİYYATI TARİXİNDƏ HADİSƏDİR

Image


Bəşəriyyətin əzəli,əbədi mövzularından biri də müharibə mövzusudur. Gücüm yetdiyi qədər oxuduğum sənədli, bədii -sənədli əsərləri xatırlayıram. Bu əsərlərin bir qisminin ən yüksək mükafata layiq olmasına əmin olsam da nədənsə hələ də kifayət qədər nə təbliğ olunur , nə də ssenariləşdirilərək filmlər çəkilir.O siyahıya bu gün həyacanla,göz yaşlarıyla(həm də sevinc göz yaşlarıyla) oxuduğum Etibar Muradxanlının ‘’BAYATI -ARAZ’’ sənədli romanını əlavə etdim.

Ordan başlayım ki,əsərin torpaqlarımızın işğal olunduğu zamanı xatırlatmaqla başlanması hər şeydən öncə yazıçının insanlara və gələcək nəsillərə bir çağırışı kimi səslənir. Kiçik Nicatın 28 il sonra artıq yetkin bir döyüşçü kimi göstərilməsi həm də Azərbaycan xalqının ayağa qalxaraq torpaqlarını düşmən tapdağından xilas edəcəyinin simvoludur. Biz ,o qanlı-qadalı illəri unutmamışıq və əmin idik ki,səbrsizliklə gözlədiyimiz o gün gələcək,mütləq gələcək.Çoxumuz o mübarək tarixin dəqiq vaxtını bilməsək də, o günün 27 sentyabr 2020 -ci il olduğunun hamılıqla şahidi olduq.Etibar Muradxanlının hər sətirini yaşayaraq qələmə aldığı bu əsər vətən müharibəsində Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) 44 gün ərzində keçdiyi məsuliyyətli ,məsuliyyətli olduğu qədər çətin və çətin olduğu qədər şərəfli döyüş yolu nəinki Azərbaycan hərb tarixinə,dünya hərb tarixinə göstərilə biləcək usta,peşəkar dərs təsiri bağışlayır. Əsərin əvvəlindən sonuna qədər addım-addım irəliləyən döyüşçülərin illərlə keçdiyi hərbi təlimlərin nə qədər yüksək səviyyədə olduğu içimizi fərəhləndirirsə, generalından ,sıravi döyüşçüyə qədər hər birinin iç dünyasının nə qədər zəngin olduğunun,hər zaman başlarına gələ biləcək ən çətin vəziyyətə psixoloji cəhətdən hazır olduqları səhnələrini oxuduqca içində qürur hissi yaşayırsan.Əsər əlli başlıqlı olub,Qarabağın müxtəlif ərazilərində baş verən döyüş səhnələrini canlandırmaqla yanaşı hərbiçilərimizin bir-biriləriylə səmimi,kövrək söhbətlərinin də şahidi oluruq. Hər biri sanki sözləşərək ‘’Əgər şəhid olsam arxamca ağlamayın,bu vətəni sahibinə qaytarmaq hər birimizin müqəddəs borcudur.’’ deyib şəhadət şərbətini ‘’Allahu Əkbər’’ kəlməsinə qataraq əbədiyyətə qovuşduqları səhnələr bizim də ruhumuza əbədi hopduğunu hiss edirik.

Əsərdə erməni əsirlərinə göstərilən humanist davranış içimizdə qıcıq yaradır və bunun çox təbii səbəbləri var. Ermənilər 1- ci Qarabağ müharibəsində əsir götürülmüş azərbaycanlı hərbi və mülkki şəxslərə qarşı qəddar rəftarları ilə seçiliblər və bunu təsdiq edən saysız-hesabsız faktlar var. Bu baxımdan Ermənistanın azərbaycanlı əsirlərlə davranışı ilə Azərbaycanın erməni əsirlərlə davranışları heç bir şəkildə müqayisə edilə bilməz.Erməni vandallarının öz dilləriylə qəhramanlıqlarına verdikləri qiyməti müəllif əsərin elə ilk səhifələrində çox mükəmməl qələmə alıb. Britaniyalı jurnalist Tomas de Vaal Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyandan soruşanda ki,’’Xocalı soyqırımı haqqında nə düşünürsünüz?’’,o,’’ Xocalıya qədər Azərbaycan tərəfi elə bilirdi ki,bizimlə zarafat eləmək olar.Onlar elə düşünürdülər ki,ermənilər mülki əhaliyə qarşı əl qaldıracaq insanlar deyil.Biz bu anlayışa son qoyduq.’’ -deyə cavab vermişdi.Amma biz o zamana qədər də ermənilərin belə bir vəhşilik törədəcəklərinə inanırdıq. Bunu onlar 1905-1906-cı illərdə törətdikləri soyqırımla,’’Böyük Ermənistan’’ xülyası ilə tarixin müxtəlif dövrlərində terror və soyqırım kimi bəşəri cinayət aktları ilə sübut etmişlər. Ancaq biz müasir dövrdə ,dünyanın gözü qarşısında ermənilərin Xocalı soyqırımı kimi bir faciə törədəcəklərini ağlımıza gətirə bilmirdik. Onlar bunu iyirmi birinci əsrin astanasında da bacardılar və müasir dünya buna göz yumdu. Biz də ermənilərin amansız olduqlarına bir daha inandıq,onlar bunu bizə inanmağa məcbur etdilər. Onlar müasir insanın qadınları,uşaqları,yaşlıları,dinc sakinləri vəhşicəsinə öldürə bilməmək sreotipini məhv etdilər.

Baş leytenant Qubadovun mayor Yusubovdan erməni əsiri Vaçaqan Antoyanla təkbətək görüşməsini xahiş etməsi səhnəsi və Qubadovun Xocalıda baş verənləri xatırlaması,bu ağrıların ürəyinin dərinliklərində əbədi silinməz iz qoymasına baxmayaraq humanist davranışı bir daha söylədiklərimizin bariz nümunəsidir. Hər birimiz əlimizə aldığımız kitabın adna və müəllifin kim olduğunu mütləq nəzərə alırıq. 44gün davam edən döyüşlərdə Azərbaycan Zəfər tarixini yazdı. Azərbaycan bütün dünyaya gücünü,qüvvətini həm də vətənə olan sevgisini göstərdi. ‘’ BAYATI-ARAZ ’’ təkcə müharibə xatirələri kitabı deyil,həm də vətən savaşının canlı salnaməsidir. Müəllif hadisələri saatbasaat izləyərək oxucunu döyüş meydanının içərisinə aparır,tarixi faktları şəxsi müşhaidələr və milli yaddaşla birləşdirir. Kitabın ən böyük üstünlüyü hadisələrin emosional təsvirindən daha çox,onların ardıcıllığını və həqiqi axarını qoruyub saxlamasıdır.

Bu əsər Azərbaycan hərb tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm mənbələrdən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Xüsusilə Arazboyu bölgələrin ,Cəbrayılın, Zəngilanın ,Xudafərinin və ətraf ərazilərin işğaldan azad olunması prosesinin dəqiq və ardıcıl şəkildə təqdim edilməsi gələcək nəsillər üçün qiymətli tarixi yaddaş nümunəsidir

‘’BAYATI-ARAZ ’’ da yalnız torpaqların azadlığı deyil,həm də bir nəslin ruhu əks olunur.1 -ci Qarabağ müharibəsinin qəhramanlarının fədakarlığı arasında görünməz bir körpü qurulur. Bu baxımdan əsər həm tarixi sənəd,həm də milli-mənəvi dəyər daşıyan ədəbi salnamədir. Məncə ,xüsusiylə vurğulanmalı məqam budur ki,belə kitablar sadəcə müharibədən bəhs etmir,gələcək tarixçilər üçün ilkin mənbə rolunu oynayır.Hadisələrin saatbasaat qeydə alınması Azərbaycan hərbi memuar və sənədli ədəbiyyatında nadir rast gəlinən və xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir yanaşmadır.

Tarix yalnız böyük qələbələrlə deyil,həmin qələbələrin addım-addım necə qazanıldığını qoruyub saxlayan əsərlərlə yaşayır. ‘’ BAYATI -ARAZ’’ da Vətən müharibəsinin qəhramanlıq salnaməsi gələcək nəsillərə çatdırılan belə qiymətli əsərlərdən biridir. Əsərin hər bölümündə neçə-neçə igidlərin (şəhid və qazilər)eləcə də hərbi hissədəki rəhbərlərin,səhra jurnalistlərinin,ailəli hərbiçilərin bir-biriləriylə səmimi,kövrək söhbətlərinin şahidi oluruq. Belə səhnələri inanıram ki,hər kəs oxuduqca göz yaşlarını saxlaya bilməyib. Müəllif belə söhbətlərlə bir daha Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlərinin həyatımızda nə qədər mühüm və əhəmiyyətli olduğunu göstərməklə yanaşı eyni zamanda belə dəyərləri ustalıqla təbliğ etməyə nail olub.

PS Bu əsəri oxuduqdan sonra həm də dərindən köks ötürüb içimdən gələn səs eşitdim. Üzdə çox sakit ,təmkinli görsənən dəyərli Etibar bəyin içində nə vulkanlar var imiş....Etibar Muradxanlını təqdim edərkən leksikonumda bildiyim ən yaraşan ifadələri işlətdiyimi zənn etmişdim, bu əsəri oxuduqdan sonra anladım ki, çox az demişəm.

Jalə Cəfərova.
Yazıçı-publisist

Bakı



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 12:58
Bakıda narkotik həblər satanlar saxlanıldı, aralarında bir vəkil də var - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Azərbaycan-NATO hərbi logistika əməkdaşlığı müzakirə olunub

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 10:03
Tramp İrana yeni hücumla bağlı yeni tarix açıqladı – nələrin baş verəcəyini görəcəyik…

20.11.2026 / 09:47
Abşeron-Xızı Təhsil İdarəsinin müdiri yeni vəzifəyə təyin edildi...

20.11.2026 / 09:30
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə kiçik və böyük qrant müsabiqələrini elan edir

20.11.2026 / 09:20
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət etdi - FOTO

20.11.2026 / 08:21
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü gündəmdə - yalnız ərazi güzəşti qarşılığında…

20.11.2026 / 08:11
Netanyahunun əsas rəqibi hərəkətə keçdi - Ayzenkot ərəb partiyaları ilə koalisiyaya gedir

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ