Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) martda keçirilməsi nəzərdə tutulan toplantısı daha erkən vaxtda təşkil edilə bilər. Məsələ burasındadır ki, neftin qiymətinin koronavirusun bazarda tələbata zərbə vuracağına dair narahatlıq fonunda ucuzlaşmasından sonra OPEC üzvləri gələn ay təcili iclas keçirməyi düşünür. Əlcəzairin Energetika naziri Məhəmməd Arkab bu xüsusda bildirib: “Ehtimal ki, OPEC martda keçirəcəyi iclası daha tez – fevralda təşkil edəcək. Bununla bağlı yaxın günlərdə qərar verilə bilər”.
Qeyd edək ki, Əlcəzair OPEC-ə sədrlik edir, bu ona baş katib və digər üzvlərlə məsləhətləşdikdən sonra təcili iclas keçirmək hüququ verir. Xatırladaq ki, OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindo daha əvvəl martda Avstriyanın paytaxtı Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının iclasının keçiriləcəyini deyib. O, beynəlxalq ticarətdəki bəzi mübahisələrin həll olunacağını gözlədiklərini, eləcə də cari ilin birinci və ikinci rübündə sabitliyə diqqəti yönəltməkdə davam edəcəklərini bildirib.
Onu da bildirək ki, 2019-cu il dekabrın 6-da OPEC və qeyri-OPEC nazirlərinin görüşündə “OPEC plus” üzrə gündəlik neft hasilatının daha 500 min barrel azaldılması barədə qərar qəbul edilib. Yeni “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nə uyğun olaraq, Azərbaycanın öhdəliyi 27 min barrel müəyyən edilib. 2020-ci ilin yanvar ayından etibarən Azərbaycan gündəlik neft hasilatını 769 min barrel həcmində saxlamalıdır. Qurumun yeni islasında da iştirakçıların neft istehsalının daha da azaldılması barədə qərar qəbul etməsi gözlənilir. ABŞ-ın “Citigroup Inc”i qurumunun meneceri Ed Morse də bunu təsdiq edir. O, OPEC və tərəfdaşlarının Çində yayılan koronavirusun bazarda neft tələbatını azaltdığını nəzərə alaraq növbəti iclasda istehsal məhdudiyyətlərini daha da artıra biləcəyini qeyd edib. Amma OPEC-i təkcə barəsində bəhs edilən virus narahat etmir. Braziliya faktoru da təşkilatı narahat edən başlıca məqamlardan birinə çevrilib. Braziliyanın Energetika və Dağ-mədən Sənayesi Nazirliyinin rəhbəri Benito Albukerke bəyan edib ki, ölkəsi OPEC-ə qoşulmayacaq və neft hasilatını kəskin artırmaq niyyətindədir: "Braziliya nə OPEC-ə daxil olmağı planlaşdırır, nə də heft hasilatının məhdudlaşdırılmasına dair razılaşmada iştirak etməyi. Biz hasilatı məhdudlaşdırmaq yox, artırmaq istəyirik". Onun sözlərinə görə, hökumət neft və qaz hasilatını dünya enerji ixracatçılarının ilk beşliyində yer təmin edən səviyyəyə qaldırmağa çalışır. Hazırda Braziliya doqquzuncudur. Baş verənlərlə bağlı RIA “Novosti” yazır: “Maraqlıdır ki, keçən ilin sonunda Braziliyanın kartelə qoşulmaqla bağlı OPEC-lə danışıqlara hazır olduğunu söyləyən də məhz o nazir idi. Bundan bir qədər əvvəl, oktyabr ayında Braziliya prezidenti Jair Bolsonaru Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri və OPEC-in de-fakto lideri Şahzadə Abduləziz bin Salmanın qeyri-rəsmi olaraq Braziliyanı təşkilata qoşulmağa çağırdığını açıqlamışdı. Ancaq milli neft-qaz şirkəti Petrobras və bir çox hökumət üzvləri buna qarşı çıxdı. Beləliklə, İqtisadiyyat naziri Paulo Gedes "Braziliyanın strategiyası kartelləri ortadan qaldırmaq, qloballaşan bir iqtisadiyyata inteqrasiya etmək, bütün xalqların rifahını təmin etmək və bir karteldən digərinin əleyhinə istifadə etməməkdir" dedi. Benito Albukerkenin sözlərinə görə, OPEC-lə münasibətlər məsələsi onun iyul ayında Səudiyyə Ərəbistanına səfəri zamanı müzakirə ediləcək.
Hələlik Braziliya neft hasilatını artırır. 2019-cu ildə ölkə hasilat məsələsində artıq rekord səviyyəyə çatdı: gündə üç milyon barreldən çox. Albukerke növbəti onillikdə sutkalıq hasilatın ikiqat artacağını və 2030-cu ilə qədər yeddi milyon barrelə çatacağını vəd edir. “Rystad Energy” analitiklərinin proqnozlarına görə, cari ildə Braziliya “qara qızıl” ixracına gündə 459 min barrel əlavə edəcək.
Braziliyanın OPEC-ə üzv olmaqdan imtina etməsi bütün neft karteli üçün pis xəbərdir. Xüsusilə də OPEC + sazişinə görə hasilatı hər kəsdən daha çox azaldan Səudiyyə Ərəbistanı üçün: 2015-ci ildə gündəlik hasilatı 11 milyon barreldən 9,8 milyona düşürüb.
Ümumilikdə OPEC+ sazişinin iştirakçıları hasilatı gündə 32,4 milyon barreldən 30 milyona endirdi. Nəticədə qiymətləri sabitləşdirmək mümkün oldu, lakin ümumi bazar payı 33,6% -dən 28.5% -ə qədər tarixi minimumuna endi. OPEC bu fonda Amerika şist inqilabının "qədərindən artıq oturacağına" və bumun tükənməsini gözləyəcəyinə, şirkətlərin borcların öhdəsindən gələ bilməyərək istehsalı artırmağı dayandıracağına ümid edirdi. Hesablamalar özünü doğrultdu. ABŞ Energetika Nazirliyinin Enerji Məlumatları İdarəsinin hesabatına görə, 2020-ci ildə ABŞ-da neft hasilatı gündə cəmi 400 min barrel artacaq. Bu, 2017-ci ildən bəri ən zəif artımdır.
Eyni zamanda, şist neft istehsalında əsl fəlakət gözlənilir, çünki bu il müəssisələr 41 milyard dollar dəyərində borcları ödəməli olacaqlar. Bu o deməkdir ki, növbəti aylarda 2015-ci ildən bəri iflas elan etmiş iki yüz neft və qaz şirkətinə daha bir neçəsi də qoşulacaq. İnvestorlar şistdən üz döndəriblər və onlara yeni kredit verməkdən imtina edirlər. Üfüqdə yeni bir təhlükə yaranır - ekoloqlar yeraltı suların zəhərlənməsinə və atmosferə metanın atılmasına son verilməsini tələb edir. Bu vəziyyətdə, dünya bazarındakı mövqeyini qorumaq üçün Səudiyyə Ərəbistanı yalnız Braziliyanı OPEC + sazişinə qoşulmağa və əlavə qara qızılı bazara çıxarmamağa inandıra bilər. Digər tərəfdən, Braziliyanın bundan istifadə edərək bazarda genişlənmək barədə açıq istəyi kartel iştirakçılarının səbrini daşıra bilər”. Bunlar fonunda gözlənir ki, OPEC+ sazişinin iştirakçılarının birgə səyi Brazilayını da yola gətirəcək. Çünki bu halda neftin qiymətini yüksək həddə saxlamaq mümkün olacaq və bu da, Azərbaycan daxil olmaqla, bütün hasilatçılar üçün məqbuldur.
Ramil QULİYEV
