Ermənistanda ötən il baş tutan hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu ölkədə tez-tez gündəmə gələn məsələlərdən biri də Rusiya ordusunun buradan çıxarılmasıdır. Nikol Paşinyan iqtidarının razılığı ilə bu məsələ daha çox Ermənistan Avropa Partiyasının başçısı Tiqran Hzmalyan tərəfindən gündəmə gətirilir.
Tiqran Hzmalyan indi də hesab edir ki, Ermənistanı müstəqil ölkə adlandırmaq olmaz, çünki onun sərhədlərini Rusiya qoşunları qoruyur, üstəlik, iqtisadiyyatı da Rusiyaya məxsusdur: “Biz qarşımıza yalnız Rusiya bazasının Ermənistandan çıxarılması məqsədini deyil, həm də ölkəmizin müstəmləkə vəziyyətindən qurtarılması məqsədini qoymuşuq. Ermənistan Rusiya tərəfindən işğal edilmiş və müstəmləkə olan ərazidir. İqtisadiyyatın nəhəng bir hissəsi başqa ölkəyə aiddirsə, həmin ölkənin qoşunları sərhəddə durubsa, Ermənistan-Rusiya münasibətlərindən danışmaq ciddi olmaz, bu, təhkimçi, vassal münasibətləridir”. Bütün bunlar fonunda diqqət cəlb edən daha bir məsələ Ermənistan rəsmilərinin bu ay ABŞ-a baş tutan səfərlərindən sonra Rusiya qoşunlarının çıxarılmasının okeanın o tayında da gündəmə gəlməsidir. Xatırladaq ki, bu günlərdə Ermənistanın xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan, parlamentinin sədri Ararat Mirzoyan, baş nazirin müavini Tiqran Avinyan Amerikada səfərdə olub. Ararat Mirzoyanın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin ABŞ-da keçirdiyi görüşlərdən, xüsusən də konqresmenlərlə bir araya gəlməsindən sonra rus ordusunun Ermənistandan çıxarılması yenidən gündəmə gətirilib. ABŞ Konqresinin Ermənistanla dostluq qrupunun həmsədri, konqresmen Frenk Pallone bunu onunla izah edib ki, Ermənistanda rus hərbi bazası və rus qoşunları mövcud olduğu müddətcə İrəvan birmənalı şəkildə Rusiyanın təsiri altında olacaq. Bu təsirdən çıxmaq üçün isə rus ordusu Ermənistanı tərk etməlidir:
“Amma demokratik dəyərlərdən erməniləri, hətta Ermənistanda dislokasiya olunan rus qoşunları da geri çəkə bilməz. Qərbdə əmindirlər ki, Ermənistanda rus hərbi bazası və rus qoşunları mövcud olduğu müddətcə Ermənistan birmənalı şəkildə Rusiyanın təsiri altında olacaq. Düzdür, reallıqda anlayırıq ki, Türkiyə tərəfindən ehtimal edilən müdaxilə, yaxud Azərbaycanla mümkün müharibə vəziyyətində Ermənistan Rusiyadan asılıdır”. Bununla belə o, rus ordusunun Ermənistanı tərk etməsinin vacibliyini də bildirib. Rusiyalı ekspert Stanislav Tarasov isə bu fonda diqqəti ona yönəldir ki, Paşinyan Rusiyaya qarşı olan Qərbyönlü siyasətinə hələ də son qoymayıb və bu da Gümrüdəki Rusiya bazası ilə bağlı ziddiyyətli vəziyyət yarada bilər: “Lazımi qədər izləyirəm və hesab edirəm ki, Ermənistan hakimiyyəti inqilab janrından heç bir yolla çıxa bilmir. O artıq köhnəlib, onun zamanı keçib. Başqa janra çıxmaq, nəticələri göstərmək və işləmək lazımdır. Aydın, obyektiv yolla izləmək və başa düşmək lazımdır ki, Ermənistan hansı vəziyyətdədir. Ermənistanın dörd sərhədindən ikisi bağlıdır, ABŞ, Avropa İttifaqı uzaqdır. Gürcüstan nümunəsini müşahidə etmək lazımdır. Gürcüstana baxaq, söhbət rus sanksiyalarından gedir. Lari kəskin şəkildə düşdü, benzinin qiyməti qalxdı. Bu da sizə Gürcüstanın Rusiyadan real iqtisadi asılılığı. Çox uzağa getmək lazım deyil. Lakin ermənilər də cəhd etmək istəyirlər, qoy etsinlər”.
Ekspert vurğulayır ki, çoxvektorlu siyasət yürütmək cəhdi Ermənistan üçün də problemlərə gətirib çıxara bilər. Tarasov xatırladır ki, əslində, Rusiya-Türkiyə əlaqələrinin istiləşməsi fonunda İrəvanın Qərbə yönəlik addımları Ermənistan üçün ciddi problemlər yarada bilər. Xüsusən də rus ordusunun bu ölkədən çıxarılması yenidən aktual şəkildə gündəmə gələrsə: “Onu da deyim ki, Paşinyan öz inqilabı ilə çox gecikib. Bunu 5 il əvvəl etmək lazım idi. Hazırda ruslar türklərlədir, inqilab ermənilərə heç nə verməyəcək. Biz Türkiyə iləyik”.
Digər rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov da bildirir ki, İrəvan Vaşinqtondan gələn göstərişələrə riayət etməklə ciddi yanlışlıqlara yol verir. Onun sözlərinə görə, bu gün regionda rəsmi Bakı Türkiyə və Rusiyanın maraqlarına zidd hərəkət etmir və bu istiqamətdə məharətli siyasət yürüdərək mövqelərini daha da gücləndirir. Amma Ermənistanda bu alınmır və üstəlik, ABŞ-dan gələn direktivlər İrəvanın təkcə Moskva yox, həm də Tehranla münasibətlərini korlayır: “Biz başa düşürük ki, İrana hava zərbəsi endirilməsi üçün ən münasib ərazi kimi Gürcüstanı və tamamilə Qərbə tərəf çevriləcəyi halda Ermənistanı göstərmək olar. Qoy İrəvanın yeni rəhbərliyi sədaqət və strateji tərəfdaşlıq barədə sözlərini Ermənistanda baş verənləri anlamayanlara saxlasın. İrəvan çalxalanır, siyasi cəhətdən stabil deyil, Bakı isə heç bir hərbi-siyasi bloka qoşulmamaqla bağlı qəti mövqeyə sahibdir. Bu daha düzgündür”.
Erməni ekspert Naira Ayrumyan da etiraf edir ki, İrəvanın xarici siyasətdə yol verdiyi yanlışlıqlar Rusiya ilə münasibətləri daha da pisləşdirə bilər. O bu vəziyyətdə rus ordusunun Ermənistandan çıxarılmasının İrəvan üçün əlavə təzyiqlər yaradacağıın da vurğulayır. Ayrumyan qeyd edir ki, Ermənistanın Sərhəd Qoşunları hazırda yox vəziyyətindədir. Çünki Azərbaycanla sərhəd Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin sərəncamındadır. İran və Türkiyə sərhədini Rusiya qoşunları qoruyur. Həmin qoşunlar Gümrüdəki 102-ci hərbi bazada və Erebuni hava limanında yerləşir. Hərbi bazanın sərəncamında tanklar, zirehli texnika, hərbi təyyarələr, helikopterlər və 5 min hərbçi var. Ermənilər bu barədə sussalar da, Gürcüstan NATO-ya girməyə namizəd olandan sonra onun da sərhədləri, demək olar ki, rus hərbçilərinin nəzarətindədir. Lakin Ayrumyan qeyd edir ki, bağlanmış müqaviləyə görə, Rusiya ordusunun Ermənistana göstərdiyi qayğı nə vaxtsa sona çatmalıdır. Onun sözlərinə görə, Ermənistan bu məsələyə indidən hazırlıq görməlidir.
Tahir TAĞIYEV
