Qərblə, xüsusən də ABŞ-la kəskinləşən münasibətlər səbəbindən Rusiyanın Avropaya təbii qaz nəqli getdikcə çətinləşir. Bu məsələ, xüsusən də “Şimal axını-2” layihəsi ilə bağlı özünü daha qabarıq formada büruzə verir. Bu vəziyyətdə Azərbaycanın təklifləri Rusiyanın əslində çox asan şəkildə Avropaya qaz nəqlinə imkan verir.
Bakı öz infrastrukturunu Rusiyaya təqdim etməyə hazır olduğunu bildirir. Hadisələrin gedişi isə perspektivdə Rusiyanın bu infrastrukturdan istifadə ehtimalının yüksək olduğunu göstərir. Çünki Rusiya layihələrinə qarşı Qərbdə təzyiq kampaniyası genişlənir. Elə bu günlərdə ABŞ hakimiyyəti Vaşinqtonda keçirilən Ümumdünya Qaz Konqresi zamanı Rusiya qazının Avropa bazarlarına nəqlini artırmaq üçün nəzərdə tutulan “Şimal axını-2” və “Türk axını” kəmərinin ikinci qolu kimi layihələrə qarşı olduğunu bildirib. Dövlət Departamentinin rəsmi nümayəndəsi Hizer Nouert bildirib ki, bu boru kəmərləri Avropanın Rusiyadan energetika asılılığını dərinləşdirəcək. Nouertin sözlərinə görə, Dövlət Departamenti Azərbaycan qazının Avropaya nəqli üçün nəzərdə tutulan “Cənub Qaz Dəhlizi” kimi layhələrə dəstək verir. Noyert “Şimal axını-2” layihəsində işləyən şirkətlərə ABŞ tərəfindən sanksiyaların tətbiq edilməsini mümkün sayıb. Onun sözlərinə görə, həmin firmalar “Amerikanın rəqiblərinə sanksiyalarla təsir” haqda qanunun təsiri altına düşə bilər. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov isə bildirib ki. “Şimal axını-2” layihəsində iştirak edən istənilən şirkətə qarşı sanksiya qanunsuzdur. Onun sözlərinə görə, “Şimal axını-2”nin heç bir siyasi motivi yoxdur. O bu layihənin yalnız iştirakçı ölkələrin kommersiya maraqlarına uyğun olduğunu vurğulayıb. Lakin ABŞ məsələyə fərqli prizmadan yanaşır. Bu arada Finlandiya parlamenti də “Şimal axını-2”nin ərazi sularından keçməsinə icazə vermək niyyətində olmadığını açıqlayıb. Bu isə layihənin nəzərdə tutulan vaxtda inşasını sual altına alır.
Qeyd edək ki, “Şimal axını-2” qaz boru layihəsi ümumi gücü 55 milyard kubmetr olacaq iki boru xəttinin inşasını nəzərdə tutur. Borular Rusiyadan Almaniyadək Baltik dənizinin dibi ilə hazırkı “Şimal axını” boru xəttilə yanaşı çəkilir. Rusiyanın “Qazprom” şirkəti “Nord Stream 2 AG”-ın yeganə səhmdarıdır. Layihəyə sərmayələrin yarısı “Shell”, “OMV”, “Engie”, “Uniper” və “Wintershall” şirkətləri tərəfindən yatırılır. Xərclərin 50 faizini isə “Qazprom” öz üzərinə götürüb. Layihənin ümumi dəyəri 9,5 mlrd. avro təşkil edir. Lakin yaranmış vəziyyətdə layihənin həyata keçirilmə perspektivi dumanlı görünür. Bu durumda Azərbaycanın təklifi Rusiya üçün yeni imkanlar açır və Moskva bununla öz qazını daha asan şəkildə Avropaya çıxara bilər. Qeyd edək ki, bu günlərdə SOCAR şirkətinin marketinq ve iqtisadi əməliyyatlar uzrə vitse-prezidentinin müavini Vitali Bəylərbəyov Rusiya qazının gələcəkdə “Cənub Qaz Dəhlizi” sisteminə vurulması məqsədilə mənbələrdən birinə çevrilməsini mümkün sayıb. V.Bəylərbəyov “Moskva-Baku” internet portalına müsahibəsində bu xüsusda bildirib: “Biz dəfələrlə bu barədə söz açmışıq, “Cənub Qaz Dəhlizi” sisteminə Azərbaycandan başqa və ya onunla bərabər yeni mənbələrdən qaz cəlb etməyə dair marağın olduğunu təsdiq edirəm. Yeni potensial mənbələrdən “Cənub Qaz Dəhlizi” sisteminə qazın vurulması imkanları mövcuddur. Bu, Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya və ya Şərqi Aralıq dəniz regionları ola bilər. Bu, Rusiya qazı da ola bilər. Bu mənada heç bir istisna və ya ayrıseçkilik etmirik, bütün qaz istehsalçıları və sahibləri ilə işləməyə hazırıq”. Onun sözlərinə görə, bu cür əməkdaşlığın inkişafı üçün tədarükçü qanuni və bu sistemin istifadəsində maraqlı olmalıdır. V.Bəylərbəyov məlumat verib ki, ilk növbədə “Cənub Qaz Dəhlizi” üçün yeni qaz mənbələri qismində “Şahdəniz” yatağından əlavə Azərbaycanın özünün imkanlarına baxılır: “Hasilata hazırlıq mərhələsində olan “Abşeron” yatağı, “Ümid” yatağının işlənməsinin gələcəkdə genişləndirilməsi və hələlik iri işlərin aparılmadığı “Babək” yatağının onunla birləşdirilməsi layihəsinə dair ideyalar var. Onların hər biri, çox güman ki, CQD üçün nəzərdə tutulan Azərbaycandan gələcək qaz mənbələrinə çevriləcək”. O həmçinin bidlirib ki, TANAP qaz kəmərinin ilk mərhələsinin vaxtında istifadəyə verilməsi və bu boru kəməri ilə kommersiya qazının tədarükünə başlanması “Cənub Qaz Dəhlizi”nin qalan komponentlərinin vaxtında hazır olacağına şübhə yaratmır. “Layihə mliyyələşdirilir və “Cənub Qaz Dəhlizi”nin hər konkret elementinə dair səhmdarlar tərəfindən üzərlərinə götürülən öhdəliklərə uyğun olaraq maliyyələşdiriləcək. Heç şübhəmiz yoxdur ki, bütün xarici borclar banklar və maliyyə institutları ilə razılıqlara əsasən tam həcmdə və vaxtında ayrılacaq. Planlaşdırdığımız kimi, 2020-ci ildə Yunanıstan, Bolqarıstan və İtaliyada bizim qazın istehlakçıları onu müəyyən olunan zaman və tam həcmdə alacaq”.
Bir daha qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”, ABŞ başda olmaqla, bütün Qərb dünyası tərəfindən dəstəklənir. Digər tərəfdən, bu kəmərlə başqa mənbələrdən qaz axınına da Qərb müsbət yanaşır. Belə vəziyyət Rusiyaya öz qazını asanlıqla “Cənub Qaz Dəhlizi” sistemi vasitəsilə Avropaya nəql etməyə imkan verir.
Nahid SALAYEV
